IYQTAN ShAShY, TО́GILIP JERGE

Burymy 1 metr 50 santımetr bolatyn alpys toǵyzdaǵy kásipker ana týraly bir úzik syr Kósemáli SÁTTIBAIULY. Sarykemer aýylynan ótip bara jatyp, júrek jalǵap alaıyn dep “Arý ana” kafesinen dám-tuz ta­týy­ma týra kelgen. Toqsanynshy jyl­dary jurt qazan tańdamaı, qamyr talǵamaı buıyrǵanyn iship-jep, jónine kete berýshi edi ǵoı. Qazir talap ta, talǵam da ózgergen. Mundaı “reformalar” bizdiń bas­tyń ishinde de bulqynyp jatqan sııaqty. Áıteýir, ózderi de, sózderi de mádenıetti jerge toqtaǵysy kep, qojaıynynan bıznesiniń jaı-kúıin bilgisi kep elpildep turǵany. Baqytyma oraı, dámhananyń ıesi aýdandaǵy kásipker analardyń mańdaıaldysy bolyp shyqty. Jan dúnıesi de ónerge etene jaqyn. О́zi de “Ahaý, Semeı” atty ánge aı­nal­ǵan ǵajaıyp qalada dúnıege ke­lipti. Ákesi Arǵynǵazy Aımýrzın belgili qalamger-jýrnalıst-re­daktor Ǵaısa Sarmýrzınniń aǵasy. “Joly bolar jigittiń, jeńgesi shyǵar aldynan” degen osy”, – deı­min ishimnen. О́ıtkeni, Ǵaısa ata­myzdyń keńestik tártiptiń qy­symynan qoryqpaı Qordaı baryp, Kekilikseńgir asyp, keýdesi altyn sandyq jaqsylarmen syrlasyp, Kenesary han týraly maqala jaz­ǵanyn bilem. Tushynyp oqyǵanym da bar. Qysqasy, kókten izdegenim jerden tabylǵandaı. Negizi, ata-babalarymyzdyń “júrgen aıaqqa jórgem ilinedi” degen sózin esti qalamger qoıyn dápteriniń birinshi betine túrtip qoıýy kerek. “Ákege qarap ul, anaǵa qarap qyz óser”degen. Zııalylar ósip-óngen tegine tartqan asyl jeńgemiz segiz qyrly, bir syrly bolyp shyq­ty. Qudaı qosqan qosaǵy Raqymbaı aǵamyzdyń júregin jaýlap alǵan minezi men júzinde, tifá, tifá, áli min joq. Alpys degen aqylman jas­tyń toǵyzyna kelse de qıylǵan qas pen tógilgen shashqa qylaý túspegen. Shynymdy aıtsam, meni ásirese, jeńgemizdiń tobyǵyna túsetin qolań shashy qatty tańǵaldyrdy. – Mundaıdy qazaqtyń ǵashyq­tyq jyrlaryndaǵy sulýlardyń ǵana mańdaıyna jazylǵan baqyt dep oı­laý­shy em. Aıyp etpeseńiz, to­by­ǵy­ńyzǵa túsetin shashyńyzdyń qan­sha­lyqty uzyn ekenin aıtpas pa ekensiz? – Aıyp etetin eshteńesi joq, qulaq úırengen suraq ǵoı. Sha­shym­nyń uzyndyǵy 1 metr 50 santımetr. – Mundaı shashy bar qyz-kelinshekter búginde joq-aý. – Múlde joq dep aıta almaımyn, biraq neken-saıaq. – О́zi qalyń, ózi uzyn shashty jýý, taraý, órý de biraz sharýa shyǵar. – Keıbir qyz-kelinshekterge qıyn jumys bolyp kórinýi múm­kin. Biraq men shashymnan yńǵaı­syzdyq kórgenim joq. Osy shashym arqyly telebaıqaýǵa qatysyp, birinshi oryndy jeńip alǵanmyn. Sahnada án salǵan kezde de burymyma jasandy shash jalǵap, áýre bolmaımyn. Qysqasy, men shashymdy qudaıdyń bergen syıy dep baǵalaımyn. – Án de salasyz ba? – Aýdanda ájeler ansamblin uıymdastyrýǵa atsalystym. О́zim­niń jeke repertýarym da bar. Mereke saıyn aýdandyq Mádenıet úıiniń sahnasyna shyǵamyz. – Qandaı ánder aıtasyz sonda? – “Saǵynysh”, “Qımaımyn”, “Sen ǵana”,.. kóp qoı. Jaqynda on bir ánnen turatyn dıskimdi jazdyrttym. – Oho, siz naǵyz qazirgi za­man­nyń adamy bolyp shyqtyńyz ǵoı. – Qudaıǵa shúkir, otbasymyzǵa jetetin kásibimiz de barshylyq. Aýdan ortalyǵy men qalada kafe, dúkenderimiz de jumys istep tur. Bir ul, eki qyzym bar. Úsh nemere súıip otyrmyn. Tek osynyń bárin Raqymbaı aǵań aqyryna deıin kóre almady. Osydan bes jyl buryn 66 jasynda qaıtys boldy. Ekeýmiz jıyn-toıda birge án salýshy ek... Qyzmet babymen júrip ártúrli adamdarǵa jolyǵasyń. Jaqsylary ýyzdaı uıyǵan uıymshyldyǵymen jabyrqaý kóńilińe jamaý bola bilse, bir qazanǵa bastary syımaı otyrǵan jamandary kóńilińe kirbiń uıalatady. Sondyqtan bolar, kóbine birligi men tirligi jarasqan qýanyshty otbasynyń uıytqysyn izdep, sabylyp júrgeniń. Jańa ǵana jarqyrap turǵan kúnniń kózin kóshpeli bult kep japqandaı bir jabyrqaý sát ornady. Jeńeshem­niń júzindegi “bultty” qýyp, oıyn serpiltý úshin dereý áńgimeniń arnasyn ózgertý kerek. – Elmıra degen atyńyz da osy zamanǵa laıyq. Qazaqtar 1941 jyly qyzdaryna mundaı esim qoımaýy tıis sııaqty edi, álde ózińiz tańdap aldyńyz ba keıin? – Qudaı saqtasyn, azan shaqyryp qoıǵan atym. Aıttym ǵoı, ákem Sarmýrzınniń aǵasy, kezinde prokýror bolǵan, shyǵys pen batystyń ádebıetterin kóp oqyǵan, kózi ashyq adam dep... Jaqsyny kórse de kórme­gen­deı, bilse de bilmegendeı keıip ta­nytyp qatar júre beretinder kóp. Rıza bolǵanym, aýdandaǵy qoǵam­dyq jumystarǵa belsene atsaly­syp, turmys-tirshiligi tómen ot­ba­sylar men zeınetkerlerge qamqor bolyp júrgen anadan Baızaq aý­danynyń ákimi Batyrbek Qulekeev, orynbasarlary Ázimhan Qılybaev, Kádirbek Sádýbaev jáne basqa da basshylar qurmet pen qoshemet­te­rin aıamaıdy eken. Úzdik kásipker retinde oblys, aýdan ákimderiniń qo­lynan alǵan dıplomdary men al­ǵys hattary da jeterlik. Bur­naǵy jyldary Astanada ótken el kásipkerleriniń jıynyna qaty­syp, ótken jyly Baızaq aýda­nynyń Qurmetti azamaty ataǵyna ıe bolypty. “Dıirmen bir aınalǵansha, ıesi myń aınalady” degen maqal ras. El­mıranyń kásipkerlik joly ońaıǵa túsken joq. Úıiniń as ból­mesin bosatyp, ony kespe shyǵa­ratyn sehqa aınaldyrǵan alǵashqy qadamyn áli umytpaıdy. Keıin eski tehnologııany jańasymen al­mas­tyryp, táýligine 15 túrli 3 ton­n­a ónim óndirýge qol jetkizdi. Oǵan tushpara sehy qosyldy. Biraq naryqtaǵy básekelestik artqan tusta, óndirilgen ónimdi ótkerý de­gen másele týyndaıdy ǵoı. Bul qı­yn­dyqty olar kespelerin bazar nar­qynan tómen baǵamen satyp jeńgen. Búginde Elmıra hanymnyń aýdan men oblys ortalyǵynan ashqan dúkenderi men kafesiniń tabysyna shúkirshilik etip otyrǵan jaıy bar. Shaǵyn jáne orta bızneske qoldaý jaqsara tússe, qolǵa almaq jańa jobalary da joq emes. Jalǵa alǵan jeri de bar. “Tabystyń bir ushy bilekte bolsa, ekinshi ushy ójet júrekte” degendeı, sonaý bir jyldary Al­matydaǵy qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynyń bıblıografııa fakýltetin bitirgen Elmıra Aı­mýrzına keńes jyldary mektepte qyzmet etti, aýdan ortalyǵyndaǵy №4 balabaqshanyń meńgerýshisi boldy. Endi, mine, zeınetker atan­ǵan alpys toǵyz jasynda kásip­kerge aınalyp otyr. “Shyqqan taýyń bıik bolsa, laqtyrǵan tasyń alysqa túsedi”. Kásip degen qyzyqty bolsa, shaý tartqan adamnyń ózin shıratyp, jasartyp, jigerlendirip jiberedi... Qandaı mazmunda dúnıe jaz­baıyn, birinshi kezekte taqyry­by­nyń tartymdy bolýy este turady. Osy joly da Sarykemerden “sar­jeldirip” kele jatyp, taqyryp tý­raly oı qaýzadym. Qapelimde oıy­ma jóndemdi eshteńe túse qoımady. Sosyn kóligimniń radıosyn qos­tym. Efırden marqum Mádına Era­lıeva naqyshyna keltirip aı­tatyn án oryndalyp jatyr eken. Iyqtan shashy, Tógilip jerge. Kúmisten shashbaý, Jarasyp belge, – deıdi kúmis kómeı ánshiniń sazdy úni kólik ishinde qalqı estilip. Borandy beketke konserttik saparmen kelgen kezinde Mádına Eralıevamen jýalylyq kásipker Musataıdyń úıinde dastarqandas bolyp, talantyna tánti bolǵanym bar edi, sol esime túsip, sózi de, sa­ǵynyshqa aınalǵan ózi de júregimdi tolqytyp, jandúnıemdi astan-kesteń etip jiberdi. “Taptym, – dedim ishim­nen, – Iyqtan shashy, tógilip jerge! Bara sala osylaı dep ja­zamyn...” Jambyl oblysy, Baızaq aýdany, Sarykemer aýyly. EL BESIGIN TERBETKEN ANA Sonaý qıyn kezeńniń ózinde jekemenshik balabaqsha ashqan Raýshan Madına búginde osy mekemeni gúldendirip otyr Názıra JÁRIMBETOVA. Qostan­aı­daǵy temir jol vokza­ly­nyń ja­nyndaǵy ba­labaqsha-gım­nazııany tur­ǵyndar “te­mir jol ba­labaq­sha­sy” dep atap ket­ken. Bul ba­lalar mekemesi osydan otyz jyl buryn “Qazaqstan temir jo­lyna” qaraǵandyqtan osylaı atal­ǵan ǵoı. Naryq kelgen kezdegi qıyndyq shoıyn joldy da shyr­map aldy. Burynǵydaı emes, jeli boıyndaǵy mektepter men bala baqshalarǵa aıamaı bóletin qarjy­nyń aıasy taryldy, birte-birte olardy óz balansynan shyǵaryp ta tastady. 80-shi jyldardan beri Raýshan Madına basqaryp kele jatqan balabaqsha-gımnazııa da solardyń qatarynda bolatyn. Ony endi Qostanaı qalalyq bilim bólimine beretin boldy. Al bul mekemeni ustap turý úshin bıýd­jet­ten jylyna 37 mıllıon teńge qarjy bóliný kerek. Qalanyń bıýd­jetine bul az salmaq emes, son­dyqtan balabaqshada tárbıe­shi­lerden basqa balany jan-jaq­ty damytyp, bilim irgetasyn qalap jatqan pedagog, basqa da mamandardyń barlyǵy qysqarý kerek boldy. Raýshan Nurken­qy­zynyń júregi shymyrlap qoıa ber­di. О́zi de mektepke deıingi tár­bıe salasynyń mamany bol­ǵan­dyqtan balabaq­shadaǵy peda­gog­tardyń qarymyn, balany damy­týdaǵy sheberligin jaqsy biledi. Jumystan qysqarsa, búl­dir­shin tárbıesi úshin bar ómirin sarp etkender qaıda baryp kún kórmek? Raýshan balabaqshaǵa bir jańalyq ákelse ujymy oǵan eshqashan qarsy turǵan emes, birin biri emeýrininen túsinip, dereý iske kiriser edi. Sondaı ujymdy qalaı taratpaq? Osylaı ári-sári kúı keship júrgende bir laýa­zym­dy sheneýniktiń qylyǵy Raý­shan­nyń namysyna ot tastap jiberdi. Álgi sheneýniktiń balabaqsha balan­syndaǵy ǵımarattarǵa kózi túsken eken. Árıne, ǵımarat onyń qolyna tıse balabaqsha jumysyn toq­tatady degen sóz. Onyń oılanyp jatýǵa endi shamasy kelmedi, “nesıe alýym kerek, balabaqshany jekemen­shikke aınaldyramyn, ujymdy saqtap qalýdyń jalǵyz joly – osy!” dedi de iske kiristi. – Biz óz balalarymyz Qaırat pen Almatty ósirip, bir emes, birneshe joǵary bilim bergenbiz. Ekeýi de qyzmet isteıdi. О́z taby­symyz ózimizge jeterlik. Biraq Raýshandy alǵan betinen qaıtarý múmkin emes edi. Ol bul iske ká­sipker bola qoıaıyn dep kirisken joq, balabaqsha jumysy dese bárin de umytady, – deıdi Rekeń­niń ómirlik joldasy Áýeshan Madın. – Nesıe alý jeńil bol­ǵan joq, sonyń sońynda bir ja­rym jyl júgirdi, qanshama ýaqyt aılyq almaı jumys istedi. So­nyń barlyǵyna tózdi. “Bar nıetińmen alǵa qoıǵan maqsattyń oryndalmaýy múmkin emes” degendi Raýshan Madına ár­daıym qaıtalaıdy. Aýyzdan shyq­qan lebizdiń artynda namys atoı­lap tur­ǵandaı. Onyń osy sóziniń rastyǵyn óz isi árqashan dáleldep keledi. Raý­shan Nurken­qyzy asa qı­yndyqpen nesıege qol jetkizip, ba­labaqshany jekemenshikke aı­nal­dyrdy. Esesine ujymda bir adamdy da qysqart­qan joq, negizgi qu­ry­lymdy saq­tap qaldy. Bul sol ýaqyt­tyń tur­ǵysynan qaraǵanda aǵysqa qarsy júzýmen birdeı edi. Sebebi, jap­paı ja­by­lyp qalǵan balalar baq­sha­laryn qaı­tadan ashýǵa esh­kim­niń de qulqy bol­ǵan joq. Olar­dyń bosaǵan ǵı­marattary qal­ta­lylar­dyń kotted­jine, ne meke­me­lerdiń ofısine aınalǵan bolatyn. Osy balabaqshaǵa meńgerýshi bolyp 1980 jyly kelgen Raýshan Madına jańashyldyq ádisteme­lerdi engizýmen búkil temir jol jelisi boıyndaǵy mektepke deı­ingi me­kemeler arasynda úzdigi de úlgisi bolatyn. Onyń eńbegi de elen­beı qalmaǵan edi. “Qurmetti temir­jol­shy”, “Qazaqstan bilim berý isiniń úzdigi” atandy. Ol 80-jyl­dardyń ishinde basshylardyń kózin jetkizý arqyly qarjy bólgizip, birneshe maman peda­gogtardy Máskeýge oqýǵa jiberdi. Tamasha daıyndyqtan ótip kelgen ol­ar kele sala Odaqqa belgili pe­dagog L.V.Zankovtyń baǵdarla­ma­syn tájirıbege engizdi. Bala­lar­dy dıfferensııaldy damytý ba­ǵytyn ustanatyn bul baǵdarlama nátıjesiz de bolǵan joq. Orta­lyqtan shyǵatyn jýrnaldardan oqyǵan bir maqalanyń áserimen Raýshan Prıbaltıkaǵa barýdy oılady. 1984 jyly oǵan da qol jetkizdi, balabaqshadaǵy ujym­nyń teń jartysyn, ıaǵnı peda­gog­tar men tárbıeshilerdi ertip aldy da Latvııaǵa jol tartty. Sóıtip, Rıga qalalyq bilim basqarmasyna kirip, kelý maqsatyn aıtty da, ruq­sat alyp, qyzdarymen birge ba­la­baq­shalardy aralady. La­tysh­tar bala­baqshada tek latysh tilinde sóıleıdi eken. Balalar oınaıtyn ár bólmede respýb­lı­kanyń mem­lekettik rá­mizderi, Latvııa tabı­ǵa­ty týraly, basqa da taqyryptarǵa arnalǵan burysh­tamalar jasaq­tal­ǵan. Ulty­nyń urpaq tárbıesin besikten oı­laǵan, tili men diline berik latysh­tardan úırenetin nárse barshylyq eken dep uqty Raýshan. Prıbal­tı­kadan qanattanyp oralǵan ol Qosta­naı­ǵa kelisimen Qazaqstan temir jo­ly Qostanaı bólimshesi ká­sip­odaqtar komıtetiniń tóraǵasy Mo­lodsov degenge kirdi. Raý­shan­nyń: “Balabaqshada qazaq tob­yn ashamyn” degen usy­nysyna ká­sipodaq tóraǵasy: “Nege qazaq tobyn ashýyń kerek, nege bolgar tobyn ash­paısyń?” dep qısyq ta qy­ńyr jaýap berdi. Árıne, tór­aǵa men balabaqsha meńge­rý­shisiniń kezdesýi sol áńgimeden jeti jyldan keıin, ıaǵnı 1991 jyly bolsa Mo­­­lodsovtiń jaýaby da basqasha bolar edi. Biraq Raýshan tóraǵamen sal­ǵylasqan joq, óziniń bilgenin istedi. Sol jyly balabaq­shada qazaq to­by ashylyp, qazaqsha saýatty pedagog Gýlıa Bákirova búl­dir­shinderdiń tilin syndyra bastady. 80-shi jyldardyń ishinde Qos­tanaıdaǵy mektep­ke deıingi mekemeler ara­syn­daǵy tuńǵysh qazaq tobynyń ashylýy tańqalar­lyq oqıǵa bop kóringen. – 90-shy jyldardyń basynda barlyq jerlerde bala baqshalar jabylǵanda janymyzdaǵy sondaı mekemeniń ǵımaratyn bizdiń ba­lansymyzǵa berdi. Men oǵan qa­zaq tilinde bilim alatyn bastaýysh mektep-ınternat ashtym. Ol kezde temir jol beketteriniń bar­lyǵynda ózimizdiń qarakóz aǵaıyndar tura­tyn. Onda ne balabaqsha, ne mek­tep joq, ýaqyttan qalyp qoı­ǵandaı kúı keshetin. Men sondaı beketterdi aralap, on úsh bala jınap ákeldim. Balabaqsha ja­nyndaǵy qazirgi gımna­zııa negizin sol bastaýysh mektep qalaǵan bo­latyn, – deıdi Raýshan Nurken­qyzy. – Qazir onda orys jáne qazaq synyptary bar. Bizdiń bala­baqsha bir jarym jasynda kelgen sábıdi tórtinshi synypty bitirtip, balapan qanat etip ushyrady. Osy altyn uıada búldirshin úshin kompıýterlik synyp, sýret salý stýdııasy, horeografııalyq, dene­shynyqtyrý zaldary, logoped, saýna, basseın bári bar. Mektepte balaǵa úsh til qatar oqytylady. “El bolam deseń – besigińdi túze”. Kemeńger jazýshy Muhtar Áýezov aıtqan osy sózdi Raýshan Quran súresindeı aqıqat dep biledi. Halqymyz jas shybyqty qalaı ıseń solaı ósetinin de meń­zegen. Raýshan Nurkenqyzy balabaqsha-gımnazııada búldir­shin­derge sapaly tárbıe, irgeli bilim berý úshin tynym kórmeıdi. Qostanaı. О́MIRDIŃ NURY – О́ZDERIŃ! Kóktemdegi 8 naýryz – Halyq­aralyq áıelder merekesi qarsa­ńyn­da óńirdegi ár shańyraqty shattyqqa bóleıtin analar men qyz-kelin­shekterdiń qýanyshyna ortaqtasý, quttyqtaý dástúri ornyqqan. Juma kúni oblys ákimi Serik Úmbetov 200-den astam Uly Otan soǵysyna tikeleı qatysqan jáne sol surapyl jyldarda ár salada ózindik qoltań­basyn qaldyrǵan tyl eńbekkerleri men soǵys ardagerleri jesirleriniń basyn qosyp, olarmen júzdesti.  “Er eldiń ıesi, áıel – úıdiń kıesi” degendeı otbasyndaǵy bereke-bir­likke, ómirdegi ásemdik pen názik­tik­ke jolbasshy bola júrip, aına­la­sy­na ınabatty­lyqtyń nuryn sep­ken, samaılaryn aq qyraý shalǵan aldy 90-nan asqan ájelerge ystyq yqylasyn arnaǵan oblys basshysy olardy merek­e­lerimen shyn júrek­ten quttyqtady. – El zerdesinde esimderi máńgi óshpeıtin Umaı ana men Tumar hanym, Domalaq analardyń ǵumyry qaı dáýirde de ǵıbratqa toly. Bulaqtaı móldir mahabbat pen pák sezimniń sımvolyna aınalǵan Aısha bıbini, Qyz Jibek ben Baıan sulýdy, eli úshin janyn pıda etken qahar­man qyzdarymyz Álııa men Mán­shúkti árdaıym maqtan tutamyz. Búgingi urpaq solarǵa qarap oı, boı túzese degen tilegimiz de bar. Siz­der­diń aralaryńyzda Eńbek Erleri Zy­lıha Tamshybaeva, Rahılıam Seıi­tova, Mámılıa Álimbaeva, Adalıat Zaınaýdınova jáne basqa da “Altyn Alqa” ıegerleri men el basyna kún týǵan kezde er azamattardyń ornyn joqtatpaı Otanyn qasterli, oshaǵyn kıeli sanaǵan abzal analar otyr, – dedi Serik Ábikenuly. Merekelik kezdesýde pikirlesken qarataldyq Nına Qabdyrahmanova jasy kelgenine qaramastan búgingi merekege shaqyrylǵanyna, kópten kórmegen zamandastarymen qaýysh­qanyna rızashylyǵyn bildirdi. Ájeı soǵysqa deıin farmasevt mamandyǵyn meńgerip, 1941-1945 jyldary gospıtalda jumys istep, kishi leıtenant shenin ıelenipti. So­ǵys ardageriniń omyraýynda Otan nagradalary sondaǵy janqııarlyq eńbektiń kórinisindeı. Saltanatty jıynǵa qatysqan ardager analardyń qushaqtary gúl sho­ǵyna tolyp, túrli syılyqtar alyp mereılendi. Bul marapatqa laıyq analardyń júregi – álemniń tiregi desek, olar jer betine ty­nysh­tyq, balalarynyń baqytyn tileıtin qamqorshy jandar ekeni daýsyz. Kúmisjan BAIJAN. Almaty oblysy. Sýrette: kezdesýden kórinis. O, MAHABBAT, JEBE SEN! Qyz júregi-názik tym, Namysqoılyq  bary  ras. Taǵdyr ma, álde jazyqty Muń men sory arymas. Syrly sezim tıegin, Izdep múmkin tappaǵan. Bir jigitti súıedi Barlyq halyq maqtaǵan. O, Mahabbat! Jebe sen. Sol qyzdardyń armanyn. О́tken kúnmen egesip Qalǵan shaınap barmaǵyn. Aqtalmaǵan aq úmit, Nóserlegen kóz jasy, О́mirine baǵynyp О́ter súıep óz basyn. Babam sózin hattaǵan, Tımesin dep jat taban. “Jińishke” dep qyz joly Ardaı bıik saqtaǵan. Qyzdyń muńy san ǵasyr, Syr-sandyqta jıylǵan. Ádemilik tabasyń Qylyq, ıba, burymnan. Qyz taǵdyry qashanda, Jat jurttyqqa buıyrǵan. Keıde sezim órtimen Shybyn jany qıylǵan. Oǵan mysal-Baıan qyz, Qyz Jibekteı arýlar. Pendelikpen aıarmyz Zamanǵa ne dárý bar? Namysy úshin eliniń, Belin býyp bekemge. Qasıetti jeriniń Qasıetin kótergen. Qoldaǵasyn Kún, Aıy, Migir tappaı kúni-tún Kelin bolyp sypaıy Aqtaǵan el úmitin. Bolashaqtyń besigin, Ana bolyp terbetken. Urpaǵyńdy ósirgen Saýlyq tilep Jer, Kókke! Bolmaǵan az azaby, Áje bolyp qamyqqan. Eldiń bilseń ajary Appaq qardaı jaýlyqta. Aspan men Jer arasyn, Jaqyn qylyp dalasyn. “Qyz muraty ketýmen” Bolashaqqa barasyń... Marjan ERShÝ. JALǴYZILIKTI JANDARDYŃ JANAShYRY Tereza ana atanǵan semeılik Galına Qalıqyzy kóńili jarym adamdardan qashanda jaqsylyǵyn aıamaıdy Dáýlet SEISENULY. Elimizde jalǵyzilikti zeınetkerlerge arnalǵan áleýmettik qyzmet kórsetý ortalyǵy osydan 20 jyldan astam ýaqyt buryn, naqtylap aıtsaq 1989 jyly eń aldymen Semeıde ashylǵan edi. Sonda jańa qalanyń Jańasemeı bóligindegi Pıatıletka dep atalatyn kóshesindegi kóp qabatty úıdiń birinshi qabatynan jańadan ashylyp jatqan ortalyqqa dep qalalyq atqarý komı­tetinen 5 bólmeli páter bólingende, ortalyq basshysy Galına Qalıqyzynyń qýanyshynda shek bolmaǵan. Solaı deı turǵanmen, ony jalǵyzilikti jandardyń súıikti demalys ornyna aınaldyrý ońaıǵa túspegen. Áıteýir, kezinde munyń komsomol, partııa qyzmetinde bolǵan­dyǵy, oblystyq kásipshiler odaǵy men qalalyq atqarý komıtetinde qyzmet jasap, úlken ómir mektebinen ótkendigi, eń bastysy adamdarmen til tabysa biletindigi tekke ketpeı óz nátıjesin bere bastaǵan. Solaısha álgi páter ishinen demalys, ulttyq dástúr bólmeleri, kitaphana, medısına kabıneti, ashana, tipti ony aıtasyz, tabıǵat buryshy da ashylǵan. Ras, arada kóp ýaqyt ótpeı ortalyq­tyń bas ǵımaraty qala ortalyǵyndaǵy burynǵy balalar baqshasynyń eki qabatty úıine kelip jaıǵasqan. Biraq, osydan 30 jyldaı ýaqyt bu­ryn salynǵan bul úıdiń aty bar da zaty joq edi. Bularǵa taǵy da ter tóge otyryp, jumys isteýge týra keldi. Sonda qaısybir sharýalardy óz qoldarymen jasap alǵandary da shyndyq. Basqalar bosap qalǵan mundaı balalar baq­shasynyń ǵımaratyn baıý maqsatynda jantalasyp jóndep jatsa, al Galına Qalıqyzy bolsa ony qaıtsem de jalǵyzilikti jandardyń qajetine jaratamyn dep sharq urǵany da ras. Sonyń nátıjesinde ábden tozǵan eski ǵımarat endi tamasha shıpajaı – profılaktorııge aınaldy. Ortalyqtyń bas korpýsynda demalys, eńbek bólmeleri, medısına kabıneti men jattyǵý zalynan basqa, qoldanbaly óner jáne tarıhı zerde murajaıyna deıin ashylǵan. Ortalyq bólmeleriniń biri qazaq kıiz úıi retinde bezendirilgen. Bólmedegi tósenish pen kórpeshelerdi osynda demalyp, tynyǵyp qaı­tatyn ájeler ózderi jasap tikken. Túrli ulttyq merekeler osy bólmede ótkiziletin kórinedi. Ortalyq búginde aıyna júzge jýyq jal­ǵyzilikti jandarǵa qyzmet kórsetýde. Olar ortalyqqa tańǵy jetiden bastap kele bastaıtyn kórindi. Sodan túski ekige deıin osynda bolyp, eki ret tamaqtanady. Olardyń aıtýynsha, mundaǵy tamaq sapasy shıpajaı-sanatorıı­degiden artyq bolmasa, kem emes. Dastarqan mázirinde sút ónimderi, et taǵamdary, jemis-jıdek pen kókónis te jetkilikti. Galına Qalı­qyzy sóz arasynda áńgime taqyrybyn osynda tynyǵýshylar men olarǵa minsiz qyzmet jasap kele jatqan áleýmettik qyzmetkerlerge qaraı bura bergen. Arasynda ortalyq ómirindegi qyzyqty oqıǵalar da aıtylmaı qalmady. Máselen, munda osy ótken jıyrma jyl ishinde ortalyqtan óz baqyttaryn tapqandar da az emes kórinedi. Iаǵnı, barlyǵy 17 jup osynda tany­syp, bas qosypty. Taǵ­dyrdyń jazýymen jalǵyz qalǵan jandar qartaıǵanda eki jarty bir bútin bolyp bas qosyp jatsa, onyń ne sókettigi bar? О́ıtkeni, eń úlken qasiret jalǵyzdyq emes pe? Ortalyq basshysy áńgime taqyrybyn basqalarǵa bura bergenmen, onyń ózi týraly sol basqalardyń pikiri de óte joǵary ekendigin estip bildik. Sonyń biri A.Mahmetova degen ájeı óziniń birinshi toptaǵy múgedek ekendigin, kóp jyldan beri tósek tartyp jatqandyǵyn, týystary joq ekendigin aıta kelip, semeılik Tereza ana atanǵan Galına Qalıqyzyna shyn júrekten shyqqan analyq aq alǵysyn bildirip jatty. Ony Uly Otan soǵysynyń ardageri A.Sheglova degen áje de qoldaı kelip, mundaı ortalyq bolmasa qaıter edik deıdi. Hakim Abaı óziniń qara sózde­ri­niń birinde “jurtqa jaqsylyq iste jáne óziń de qaıyrymdy bol, óıt­keni Alla jaqsylyq isteý­shini jaqsy kóredi” degen eken. Galına – Ǵalııa Qa­lı­­qyzy, mine, osyndaı jan. Semeı. SEN ARQYLY AINALDY О́MIR JUMAQQA Byldyrlaǵan kip-kishkene balaqan, Júregimnen saǵan shýaq taratam. Saǵan degen mahabbatty mendegi Sezine almas bul dúnıede jan adam. Saǵan ermek besiktegi syldyrmaq, Maǵan óziń jyr oqısyń byldyrlap. Mynaý ómir aınaldy ma jumaqqa Syr aıtady qus tilinde kúmbir baq. Meniń orta kóńilimdi toltyrdyń, Meniń orta ómirimdi toltyrdyń. Qaıda ketken bul kúnderi tań qalam Bir kezdegi kóńildegi mol kirbiń? Sen arqyly aınaldy ómir jumaqqa, Senen balam, kete almaımyn jyraqqa. Sezinemin qaıda júrsem demińdi Byldyr úniń estiledi qulaqqa. Sodan keıin úıge qaraı ushamyn, Qýanysh pen shattyq tolyp qushaǵym. Sen arqyly ǵashyq qylǵan dúnıege Shúkir aıtyp Jaratqanǵa, qushamyn. Gúlzada NIETQALEVA.