MÁSKEÝLIKTER OŃTÚSTIK QAZAQSTANǴA NEGE QYZYǴADY?

Qazaqstan-Reseı-Belarýs memleketteriniń Kedendik oda­ǵynda aldymen qalaı, qandaı paıdaǵa shyǵadyny esepke alyp, úsh memleket ózara jarysqa túsetin bolsa aqqý kókke, shortan kólge, shaıan jerge tartatyndaı tirlik bolyp qalady. Ortaq paı­damen qatar bir-biriniń kem-ketigin toltyrýdy oılaý naǵyz áriptestik, arǵyny oılaǵan kóre­gendik. Oń­tústikke Reseıdegi Qa­zaq­stannyń Tótenshe jáne ókiletti elshisi Zaýytbek Turysbekov bas­tap kelgen Máskeý qalasy dele­ga­sııa­synyń baǵdarynan osyny uqtyq. Alyp Reseı memleketi azyq-túlik qaýipsizdigin nyǵaıtýda Belorýssııadan kóri Qazaqstandy jaqyn tutady. Sebep bireý-aq. Reseı men Belorýssııa arasynda baǵa dempıngi bar. Keńes kezindegi kolhoz, sovhozdaryn saqtap otyr­ǵan belorýstardyń aýylsharýa­shylyq ónimderinde erkin baǵa joq, taýar qymbattaý. Al, Qa­zaqstandaǵy ónim óndirýshilermen keliskenshe baǵa retteýge bolady. Máskeýlik meımandar eń ádemi “Asar” shaǵyn aýdanynda bo­lyp, atajurtqa oralǵan aǵaıyndardyń birneshe jylyjaı­laryn aralap kórdi. Saıram, Saryaǵash, Maqtaaral aýdan­daryndaǵy agrokásiporyndar men jekelegen sharýashylyqtardyń jumysymen tanysty. Ońtústik Qazaqstan oblysy­nyń respýblıkamyzdyń basqa ob­lystaryna qaraǵanda bir artyq­shylyǵy kókónis, baý-baqsha, jemis ósirýge asa qolaılyǵy. Alaıda, barlyq óńiri birdeı deýge bolmaıdy. Alty aı qysy kárine minip turatyn Arqamen shektesip jatqan Sozaq pen Báıdibek aý­danynyń aýa-raıynda aıtarlyq­taı ózgeshelikter bolsa, qoıyn­dasyp jatqan keshegi qos aýdan Saryaǵash pen Keles óńirinde de ózgeshelikter bar. Saryaǵashtan otyz-qyryq shaqyrym beride jatqan Keleste kókónistiń pisýi eki aptaǵa erte, qysy da jumsaq. Keleske kóktem erte keledi. “Birtilek” aýyldyq okrýgine qarasty “Pahrıddın” JShS-inde bolǵan máskeýlik qonaqtar eki gek­tar jerdi alyp jatqan jylyjaı­daǵy qyzanaqtardyń ónimine shynymenen tań qaldy. Seriktestik tóraǵasy M.Ahrarov munda jyl saıyn 120 tonna qyzanaq alyna­tyndyǵyn aıtty. Úkimetten sýb­sıdııa almaı-aq óz qarjylarymen aıaqqa turǵan seriktestik sharýashy­lyǵynyń keregesin áli de keńeıt­pek. Taǵy da birer sharýashy­lyqtyń jylyjaılaryn aralap kórgen máskeýlikter eki memleket arasynda áriptestik ornatýǵa ázir ekendigin ańdatyp qaldy. Saryaǵash aýdanynyń ákimi Maqsat Myrzabaev qazirdiń ózinde 78 gektar jer quraıtyn 704 jylyjaı bar ekendigin aıtady. Saryaǵashtyń eńbekqor halqy esh­kimniń kúshteýinsiz, úgit-nasıha­tynsyz jylyjaı salýǵa qumbyl. Osy sharýany qolǵa alǵan azamat­tardyń paıdaǵa shyǵyp jatqanyn kózi kórip otyr. Eki júz mıllıonǵa jýyq halyqtyń rynogy jáne ashyldy. Bıyl saryaǵashtyq dıqandar 231 myń tonna kókónis ósiredi dep boljanyp otyr. Ishki suranystan 170 myń tonna artylady eken. Eki memlekettiń qyzqaınaǵan qazanyna tússe qyp-qyzyl aqsha emes pe?! Reseı de Qazaqstan sııaqty aýyl sharýashylyǵyn qoldaýǵa mol qarjy bólip otyr. Alaıda, bizdegi usaq sharýashylyqtardyń memleket bólgen sýbsıdııaǵa qoldary jete bermeıdi. Ol úshin irilenýi qajet. “Birtilek” aýyldyq okrýginiń ákimi Qońyrat Sársenbıev ár eldi mekendermen osy taqyrypta kez­desý júrgizilgenin, qazirdiń ózinde jetpiske jýyq usaq sharýashylyq­tardyń birigýge beıil ekendigin aıtty. “Tórteý túgel bolsa tóbedegi keledi” degen osy ǵoı. Máskeýlik delegasııamen dıhan­dardyń kezdesýi maqta sharýashy­lyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýty­nyń akt zalynda jalǵasty. Oń­tústiktiń erte pisetin kókónis, jemis-jıdegine kóńilderi qulap otyrǵan meımandar aýyl sharýa­shylyǵy ónimderiniń tıimdiligin arttyrýda qoıan-qoltyq jumys jasaýǵa daıar ekenderin ańdatty. Reseıdiń ozyq tehnologııalary qazaq sharýalarynyń keregine ábden jaraıdy. Sonyń biri olar usynǵan bıokonteıner. Úlkendigi taýyq jumyrtqasyndaı ǵana bıokonteınerlerdiń quramynda azot, kalıı, fosfor sııaqty mıne­raldy tyńaıtqyshtar bar. Dándi osynyń ishine engizseńiz ónimińiz eselenedi, ekologııalyq jaǵynan taza bolady. Topyraqtyń quramyn baıytatyn osyndaı tehnologııalar sharýalarǵa qajettiń biregeıi. Búkilálemdik saýda uıymyna múshe bolýǵa kóz tigip otyrǵan mem­leketterimizdiń rynokqa usyna­tyny et, kókónis sııaqty aýyl sharýashylyǵy ónimderi bolǵan­dyqtan ózimizdiń ǵalymdary­myzdyń da qalǵyp júrmegenin, agroónerkásipke sony jańalyq­tardy endirýlerin qalar edik. Sapar sońynda oblys ákimi Asqar Myrzahmetov Máskeý qalasy azyq-túlik departamenti basty­ǵynyń birinshi orynbasary V.Olkovoı bastaǵan delegasııany qabyldap, keleli áńgimege tizgin berdi. Eki jaqtyń da bir-birine usyna alatyn, ortaq iske paıdasy tıetin usynystary men kelisim-sharttary bar. Osyny ábden elekten ótkizgen taraptar eki jaqty memorandýmǵa qol qoıdy. Máskeýlikter ońtústikte ón­dirilgen ónimderdi óz dastarhan­da­rynan kórgisi kelse, aýyl sharýa­shylyǵy salasyndaǵy ozyq teh­nologııalarǵa qoldary jetetindigine ońtústik dıqandary da razy. Baqtııar TAIJAN. O ńtústik Qazaqstan oblysy. TEMIR-BETON ZAÝYTY ISKE QOSYLDY Jolaman BOShALAQ. Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq bóligin ıgerýdiń memlekettik baǵdarlamasyna saı san-alýan kásiporyndar qurylyp, alýan túrli aýqymdy jumystar qolǵa alyna bastady. Solardyń biri – Túpqaraǵan aý­danyndaǵy Kaspıı temir-beton zaýyty. Onyń ómirge kelýi baılyqtyń mol qory shoǵyrlanǵan Qashaǵan kenishin ıgerýge qajetti myńdaǵan tonna temir-beton buıymdarynyń osynaý óndiristik aımaqta bolýdyń tıimdiligin sezgendiktiń nátıjesi edi. Jergilikti isker azamat, belgili kásipker jaqynda Elbasy Jarlyǵymen “Eren eńbegi úshin” medaline ıe bolǵan Jáńgirhan Sarbasov bul ıgi isti osydan úsh jyl buryn bastady. Biraq múmkindik beton shyǵarýmen shekteldi. Al temir-beton buıymdarynyń 70 paıyzy alys-jaqyn kórshilerden ákelinedi eken. Kásipker azamat oı-josparmen Reseıde, Oral­da, Jambyl oblysyndaǵy temir-beton zaýyt­tarynda boldy. Reseıdegi Ivanteıvka qala­syndaǵy “Stroıteh” ǵylymı-tehnıkalyq orta­lyq mamandarymen aqyldasady. Izdenis ústindegi kásipkerge “Kaspıı” áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy qoldaý kórsetedi. Sóıtip “Túpqaraǵan” seriktestigi men “Kaspıı” ÁKK birlese otyryp mańyzdy kásiporyndy iske qosty. Kásiporyn negizinde Ispanııadaǵy “Tehnospan” fırmasynyń qondyrǵylarymen jabdyqtalǵan. Reseıden alynǵan bes túrli qalyp-qondyrǵy jáne bar kórinedi. Zaýyt bir jylda 40 myń tekshe metr temir-beton buıymdaryn shyǵarady. Taǵy bir atap aı­tar­lyǵy, ol bu­ıym­dar ish­in­­de batys óń­irlerde su­ranysqa ıe, buǵan de­ıin bul aı­maq­ta shy­ǵa­ryl­ma­ǵan 3,4,5,6 jáne 9 metr­lik ar­qalyq plıtalar, ir­getas blok­t­ary, ásirese sýǵa da, qur­ǵaqta da or­na­týǵa bola­tyn tireýler, elektr jelileri úshin baǵanalar, jolǵa, jol jıegine tóseletin plıtalar bar. Iаǵnı, bul buıymdar bul óńirde alǵash ret shyǵarylyp otyrǵandyǵymen el nazaryn ózine aýdarýda. Sondyqtan bolar alǵashqy ónim shyǵysymen tapsyrys berýshiler qatary kóbeıe túsipti. Al olardyń qatarynda oblystyń qurylys mekemelerimen qatar teńiz tabanyn ıgerýde erekshe oryn alatyn áıgili “Adjıp QKO” kompanııasy da bar. Jańa zaýyt basshylyǵy tutynýshylar talabyn tolyqtaı oryndap, ónim sapasyna úlken mán berýdi birden-aq qolǵa alǵandyǵy baıqalady. Iаǵnı, kásiporynnyń jumysy túgeldeı avtomattandyrylýyna oraı osyndaǵy qural-jabdyqtardyń birazyn alýǵa týra kelgen Reseıdiń “Stroıteh” ǵylymı-tehnıkalyq ortalyǵynyń mamandarymen tyǵyz baılanys ornatylypty. Dál osyndaı temir-beton zaýyty biraz jyldan beri ónimdi jumys jasap turǵan Ýlıanovskide jergilikti bes maman tájirıbeden ótip kelipti. Qala turǵyndary úshin biraz jańa jumys oryndaryn ashyp, aımaq qurylysshylaryna bes túrli temir-beton buıymdaryn usyna bas­ta­ǵan kásipornymyz sátin salsa aqpan-naý­ryz aılarynda tolyq kúshinde jumys jasap, ónim shyǵarý qarqynyn arttyrý úshin jumystaný­damyz, deıdi “Túpqaraǵan” JShS-niń dırektory, 2009 jyly “Jyl adamy” atanǵan belgili kásipker Jáńgirhan Sarbasov. Mańǵystaý oblysy, Fort-Shevchenko qalasy. KÚREJOL QURYLYSY BASTAÝ ALMAQ Erkin ÁBIL. Aǵymdaǵy jyly Elbasy “ha­lyqtyq qurylys” dep aıdar taqqan “Batys Eýropa – Batys Qytaı” av­tokólik jolynyń alyp qury­lysy bastaý almaq. Osy halyqara­lyq tranzıttik dálizdiń bizdiń elimizdiń aımaǵynan ótetin jalpy uzyndyǵy – 2787 shaqyrym. Osynyń 811 shaqyrymy Syr aıma­ǵynan ótpek. Aıta ketý kerek, bul elimizdiń ózge aımaqtarymen salystyrǵanda eń uzaq kólem eken. Osynyń 242 shaqyrymy  tórt jo­laqty, birinshi tehnıkalyq sanatqa, al 575 shaqyrymy eki jolaqty, eni 9 metr, ekinshi tehnıkalyq sanatqa jatady eken. Osynshama uzaq jol 15 ýchaskege bólinip atqarylmaq. Bul halyqaralyq qurylysty álem­niń belgili kompanııalary júzege asyrmaq. Atap aıtar bolsaq, “Todını Konstrýsıonı Djeneralı S. p. A”, “Salını Konstrýttorı S.p.A”, “Impreza S.p.A”, “”Ak­kord Okean” kompanııalary jer­gilikti turǵyndarmen biteqaınasa, birlese otyryp jumys jasamaq. “Batys Eýropa – Batys Qy­taı” halyqaralyq jobasyn júzege asyrýdyń bastaý alýyna baıla­nysty  Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstri Ábilǵazy Qusaıynovtyń bastaýymen joǵarydaǵy qurylys kompanııalary basshylary Syr aımaǵyna atbasyn burdy. Olardyń is-sapary Á.Qusaıynovtyń tóraǵa­lyǵymen ótkizilgen “Batys Eýropa – Batys Qytaı” halyqaralyq avtojoly jobasyn úılestirý shta­bynyń otyrysynan bastaý aldy. –О́zderińizge málim, ıtalııalyq  “Todını Konstrýsıonı Djeneralı S. p. A” kompanııasy qurylys júrgizetin aýmaqta jumys bastalyp ta ketti. Jol salýǵa jergilikti turǵyndar tartylyp jatyr, degen mınıstr belgilengen kesteden keshikpeý qajettigin qatań eskertti. –Jer tońy erte jibıtin Syr aımaǵynyń klımattyq ereksheligin eskerip, avtojol qurylysyn erte­rek qolǵa alý qajet. Saıyp kel­gende, kóktem men kúz aılarynda qarqyndy jumys júrgizý kerek,– degen Á.Qusaıynov merdigerlerge 10 naýryzdan bastap naqty iske kirisý qajettigin qadap aıtty. Avtomobıl joldary komıte­tiniń tóraǵasy Zamır Saǵynovtyń aıtýynsha, ótken jyldyń aıaǵynda aımaqta jumys isteıtin 4 bas merdigerge tehnıkany jumyldyrý, jabdyq pen qurylys materıalda­ryn satyp alý úshin 15,8 mlrd. teńge bólingen. Ústimizdegi jyly jobanyń alǵashqy kezeńin júzege asyrý barysynda aımaqta 3700 jol qurylysy tehnıkasy jumys jasap, 15250 jańa jumys orny ashylmaq. Eki mıllıon tekshe metrden asa qıyrshyq tas, 110 myń tonna bıtým, 49 myń tekshe metr temir-beton buıymdary ázirlenbek. Aıta ketý kerek, jumystyń bastapqy kezeńinde 600 tehnıka qajet bolsa, búginde sonyń 420-sy ǵana daıyn. Sondaı-aq, bas merdigerler tarapynan jergilikti turǵyndardy jumysqa alý da baıaý júrgizilýde. Shtab otyrysynda oblys ákimi Bolatbek Qýandyqov ta óz oıyn baıan etti. –Merdiger kompanııalar jetek­shileri jergilikti bılikke osy ju­mys barysy jaıly naqty aqparat berýden qashqaqtaýmen keledi,– degen ol,  merdiger kompa­nııalar­men jer telimin bólý, ener­gııamen jabdyqtaý, jumysshylar­men qamtamasyz etý sekildi birlese sheshetin máseleler shash-etekten ekenin jetkizdi. Jaýapkershiligi ortaq alyp qurylys jumysy mundaı salǵyrttyqty kótermeıdi. “Todını Konstrýsıonı Dje­neralı S. p. A” kompanııasynyń ókili Almano Fabıo kompa­nııanyń jumysqa daıyndyǵymen egjeı-tegjeıli tanystyrdy. Onyń aıtýynsha, búginge deıin 4 qosalqy merdigermen kelisimge qol qoıylyp, 233 tehnıka ázir­lenip, 259 adam jumysqa qabyl­danǵan. Al, “Salını Kons­trýttorı S.p.A” kompanııasynda 5 lot boıynsha 4 merdiger iske kirisýge saqadaı-saı ázir. Qurylys materıaldary men jol sapasyn baqylaıtyn ınje­nerlik qyzmet salasy ókilderiniń daıyndyǵyn pysyqtaǵan Á.Qu­saıynov sheteldik merdigerlerdi jergilikti zańdylyqtarmen ta­nystyryp, olardy bizdiń talap­tarǵa beıimdeý úshin arnaıy se­mınar-keńester ótkizý qajettigin atap ótip, kompanııalarǵa 10 kún ishinde ju­mystaryn tııanaqtaýdy tapsyrdy. Shtab otyrysynan keıin ob­lys ákimdigi men merdiger kom­pa­nııa­lar arasynda áriptestik qa­rym-qatynas týraly memo­ran­dýmǵa qol qoıý rásimi ótti. Memo­randýmda aqparat almasý, kadrlar daıarlaý men olardyń biliktiligin arttyrý, túrli zańdylyqtardy saqtaý, jergilikti turǵyndardy jumyspen qamtý, taýar satyp alýda qazaq­standyq úlesti ulǵaıtý sekildi mańyzdy máseleler kórsetilgen. Sonymen Syr aımaǵynda ha­lyqaralyq alyp qurylys jobasy sanaýly kúnderde bastaý almaq. Qyzylorda. “DÁNEGÚLDIŃ” SÚT О́NIMDERI Kósemáli SÁTTIBAIULY. “Dánegúl” JShS táýliktik qýaty boıynsha 200 tonna sút óndiredi. Biraq ol bú­ginde táýligine 15 tonna sút ónimderin ón­dirip otyr. Degenmen, básekesi kóp, tuty­nýshysy azdaý óńirde osynyń ózine de táýbe deý kerek sııaqty. Seriktestik jetekshisi Ábdiqalı Begimbetov kásiporynnyń qoıy­tylǵan jáne qurǵaq sút ónimderin óńdeý tehnologııasymen jumys isteıtinin aıtady. Seriktestik elimizdegi qurǵaq sút óndirip, ótkerip otyrǵan birden-bir kásiporyn eken. Shıkizatty ózderi taýarly túrde nesıe bergen sharýalardan lıtrin 50 teńgeden satyp alady. Olar – oblys ortalyǵyna jaqyn Jýaly, Jambyl jáne Baızaq aýdandaryna ornalasqan. Seriktestik sún ónimderiniń qaldyq­tarynan farmasevtıka óndirisine paıda­lanatyn laktoza óndirýmen de aınalysýdy josparlap otyr. Bul jobalary Polsha jáne Reseı memleketteriniń zerthana­larynda saraptamadan ótken. SERVISTIK DAIаRLAÝ ORTALYǴYNDA JAŃALYQ KО́P “Taraz servıstik daıarlaý ortalyǵy” JShS “Ońtústik” ÁKQ qory arqyly kóptegen jumystar atqaryp otyr. Munda maldyń qıynan táýligine 70 tekshe metr bıogaz óndiriledi. Mal soıý sehynda táýligine 120 bas iri qara, 200-300 bas usaq mal soıylady. Al ınkýbatordyń jumysy tipti bólek. Munda ár aı saıyn 48 myń jumyrtqa “basylyp”, jańadan qabyq jarǵan sary aýyz balapandardy turǵyndarǵa tegin taratyp, eki aıdan keıin álgi balapandardy 300 teńgeden qaıta satyp alady eken. Bul eki tarapqa da tıimdi. Shujyq sehynda táýligine 1200 kg. ónim ón­diriledi. Taraz qalasy, negizi, shujyq seh­taryna asa zárý emes. Toqsanynshy jylda­ry shujyq shyǵaratyn jasyryn sehtar jań­byrdan keıingi sańyraýqulaqtaı qapta­ǵan. Búginde olar birte-birte jabylyp ja­tyr. Sondyqtan shujyq sehtarynyń má­se­lesi – ónimderiniń sapasyna kelip tireledi. Odan keıin olar halal ónimderin kóptep shyǵarýǵa onsha kóńil bólmeıdi. Sondyqtan bolar sýpermarketterdiń tońazytqysh-sóre­le­rinde halal shujyqtar bir buryshta bir shó­kim ǵana bolyp turady. Bul, árıne, oılanatyn másele. Osy jaǵyn oılady ma, oblys basshysy Qanat Bozymbaev óńirde mal soıý sehtaryn ashyp, halyqqa qyzmet kórsetý qurylymyn keńeıtý kerektigine basa nazar aýdara bastady. TARAZDYŃ... MAIY, SÚTI JÁNE ShYRYNY Búginde oblys turǵyndary “Aqerke” suıyq maıymen jaqsy tanys. Ol ónimmen jurtty “Tólebaı maı - 2007” JShS qamtamasyz etip otyr. Maı ónimin óndirýdiń “otany” dep, shy­nyn aıtý kerek, Shymkentti aıtsa jarasar. Biraq tarazdyq “Tólebaı maıdyń” talaby  bazardy jaýlap alǵan sol maılarǵa básekeles bola bilýinde. “Konsern Azııa Kazaqstan” JShS-niń dırektory oblys ákimin Jambyl obly­synda aýylsharýashylyq ındýstrııasynyń óndiristik áleýetin qalpyna keltirý týraly bıznes josparymen tanystyrdy. О́ndiris, negizinen, kókónis ónimderin óńdeýmen jáne  dárigerlik maqta shyǵarýmen aınalysady. Jýaly, Baızaq aýdandarymen aýylsharýa­shylyq, kókónis ónimderin satyp alýǵa kelisim-shartqa otyrǵan. Jylyna kókónis ónimderinen 10 000 quty shyryn men salat jasap shyǵarýǵa múmkindikteri bar. “Zar-Zamın” JShS bıdaı qabyldaý, keptirý, tazalaý, saqtaý jáne suryptary boıynsha un shyǵarýmen aınalysady. Munda  jańadan shvedtik dıirmen ornatyl­ǵan. Dıirmenniń  óndiristik qýaty  táýligine 170-200 tonna bıdaı óńdep, 1-shi jáne 2-shi surypty un, kebek, manka shyǵarýǵa tolyq jetedi. Qajetti qural-jabdyqty satyp alýǵa 2 mln. AQSh dollary jumsal­ǵan. Dıirmen jaqynda iske qosylady. Oblys ákimi Qanat Bozymbaevtyń aıtýynsha, aldaǵy kúnderi oblysta arnaıy “Taraz servıs” mekemesi qurylyp, ol arqyly “Dánegúl” JShS sııaqty attary atalǵan jáne atalmaǵan taǵy basqa da kóptegen kásipkerlerge kómek kórsetilmek. Jambyl oblysy, Taraz qalasy. Ortalyq memlekettik organdardyń ınternet-saıttary Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti          www.government.kz Ishki ister mınıstrligi       www.mvd.kz Qorǵanys mınıstrligi      www.mod.kz Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrligi         www.nature.kz Bilim jáne ǵylym mınıstrligi       www.edu.gov.kz Syrtqy ister mınıstrligi               www.mfa.kz Densaýlyq saqtaý mınıstrligi      www.dari.kz Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi      www.mtk.gov.kz Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi               www.enbek.kz Qarjy mınıstrligi           www.mf.minfin.kz Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstrligi              www.minplan.kz Ádilet mınıstrligi             www.minjust.kz Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi   www.emer.kz Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi            www.sana.gov.kz Energetıka jáne mıneraldyq resýrstar mınıstrligi           www.memr.gov.kz Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi                www.minagri.kz Indýstrııa jáne saýda mınıstrligi              www.mit.kz Týrızm jáne sport mınıstrligi    www.mts.gov.kz Jer resýrstaryn basqarý agenttigi             www.auzr.kz Baılanys jáne aqparattandyrý agenttigi ww.alc.gov.kz Statıstıka agenttigi                            www.stat.kz Kóshi-qon jáne demografııa agenttigi                           www.demomigration.kz