Ekonomıkanyń ósim qarqyny saqtalýy tıis

Ulttyq ekonomıka mınıstri Rýslan Dálenov bıyl I toqsanda ekonomıkanyń ósýi jalǵasqanyn aıtyp ótti. «Qańtar-naýryzda ishki jalpy ónimniń ósýi 3,8% boldy. Qańtar-aqpanda bul 3,5% quraǵan edi. О́sýdiń údeýi óńdeý ónerkásibiniń, qurylys pen ınvestısııalar ósýiniń negizinde qamtamasyz etildi», dedi ol.

«II toqsanda qol jetkizgen qarqyndy saqtaý jáne jalǵastyrý mańyzdy. Oǵan múmkindik bar. Bi­rin­shiden, naqtylanǵan bıýd­jet­ti qarjylandyrý ashylýda. Bul tutynýshylyq jáne ın­ves­tısııalyq suranysty kúsheı­tedi. Ekinshiden, qurylys, ınves­tı­sııa­lyq jumystar, sondaı-aq AО́K salasyndaǵy jumystar ke­zeńi ashylýda. Úshinshiden, II toq­sanda dástúrli túrde shaǵyn jáne orta bıznes jandanady», dedi R.Dálenov.

О́z kezeginde Ulttyq bank tór­aǵasy Erbolat Dosaev 2019 jyl­ǵy naýryzda aılyq ınflıasııa 0,5% bolǵanyn aıtty. Jyldyq ınflıasııa 4,8% deńgeıinde saq­tal­dy. 15 sáýirde Ulttyq bank ba­zalyq mólsherlemeni 9% deń­geıinde tómendetý týraly she­shim qabyldady. Bazalyq mól­sher­­lemeniń qazirgi deńgeıi ınflıasııa boıynsha 2019 jylǵa arnalǵan nysanaly baǵdarǵa qol jetkizýge yqpal etedi. Al valıýta naryǵyndaǵy ahýal turaqty.

Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary – Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov I toqsanda bıýd­jettiń barlyq deńgeıinde ki­rister jospardan asyra oryn­dalyp, oń ósý qarqynyn kórset­ke­nin jetkizdi. Esepti kezeńde memlekettik bıýdjetke 2,9 trln teńge túsim jınaldy. 3 trln teń­gege shyǵystar atqaryldy. Mem­lekettik bıýdjettiń tapshyly­ǵy 94 mlrd teńgeni qurady. Bul jospardan 162 mlrd teńge­ge az. Qolma-qol aqshanyń ba­qylaý shotynda 285 mlrd teń­ge­ qarajat qalyptasty», dedi Á.Smaıylov. Memlekettik bıýd­jettiń kiristeri esepti ke­zeń­niń josparyna qaraǵanda 105,6%-ǵa, respýblıkalyq – 102,1%-ǵa, jergilikti bıýdjetter – 116,6%-ǵa asyra oryndaldy. Respýblıkalyq bıýdjetke 1 567 mlrd teńge kiris tústi. Bul jospardan 33 mlrd teńgege, al byl­tyrǵy osy kezeńmen salys­tyrǵanda 268 mlrd teńgege artyq.

Á.Smaıylov sondaı-aq bıyl­dan bastap shaǵyn jáne orta bız­nes sýbektileri úshin sa­lyq­­tyq raqymshylyq jasaý sha­­ralarynyń nátıjesinde 34 myńnan astam salyq tóleýshi jalpy somasy 7,6 mlrd teńgege ne­gizgi boryshtaryn ótegenin aıtty. Respýblıkalyq bıýdjet shy­ǵys­tary 2,7 trln teńgeni quraǵan, qarajattyń 47%-y áleýmettik salaǵa baǵyttalǵan.

Sonymen qatar «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ basqarma tóraǵasy Ahmetjan Esimov bir­qa­tar problemalyq máselelerge toqtaldy. Aqmola oblysynyń ákimi Ermek Marjyqpaevtyń, Nur-Sultan qalasynyń ákimi Baqyt Sultanovtyń baıandamalary tyńdaldy.

Máseleni qorytyndylaǵan Premer-Mınıstr 2019 jyl­ǵy 10 sáýirde Elbasy N.Á.Na­zar­baev­tyń tóraǵalyǵymen ótken Qaýip­sizdik keńesiniń otyrysynda qaralǵan máselelerge nazar aýdardy. «Qańtar-naýryzda IJО́ 3,8%-ǵa ósti. Qurylys, saý­da, taý-ken ónerkásibi, kólik salasy ekonomıkanyń basty ósý qozǵaýshylary boldy», dedi A.Mamın. Negizgi kórsetkishter boıynsha I toqsanda Shyǵys Qazaq­stan, Qostanaı, Atyraý, Pav­lodar jáne Qyzylorda oblys­tary jaqsy nátıjelerge jet­ti. «Jyl qorytyndysy boıyn­sha oń kórsetkishterdi qam­ta­masyz etý úshin negizgi kapı­tal­ǵa, qurylysqa jáne basqa da sektorlarǵa salynatyn ınves­tı­sııalardy odan ári ósirý ju­mystaryn kúsheıtý kerek. Osy­ǵan oraı, ortalyq jáne jer­gilikti atqa­rýshy organdar bıýdjet qara­jatyn ýaqtyly ári to­lyq ıgerý jóninde sharalar qa­byldaýy qajet», dedi Úkimet basshysy.

Sondaı-aq A.Mamın álem­dik ekonomıka ósiminiń báseń­deýi­ne oraı halyqaralyq sarap­shy­lardyń damý kórsetkishiniń 2018 jyly 3,6%-dan 2019 jyly 3,3%-ǵa deıin tómendeýi týraly boljam jasaýy jaǵdaıynda ekonomıkanyń ınklıýzıvti jáne sapaly damýyna kóńil bólý qajettigin atap kórsetti. «In­ves­tısııalyq saıasatta tikeleı shet­eldik ınvestısııalardy tartý­ basymdyq bolýy tıis», dedi ol osy máselege oraı. Bıyl 18 sáýir­de sheteldik ınvestısııa­lardy tartý boıynsha jańa tá­silderdi uıymdastyrý týraly memlekettik organdardyń bas­shylary jáne jergilikti at­qarý­shy organ ókilderiniń qaty­sýy­men keńes ótetinin eske saldy.

Sondaı-aq Úkimet otyrysynda shıkizattyq emes eksportty ilgeriletý máseleleri jáne Ult­tyq eksporttyq strategııany iske asyrý barysy qaraldy. Ulttyq ekonomıka mınıstri R.Dálenov habarlaǵandaı, elimizdiń IJО́-degi eksporttyń úlesi 40,1% qu­rady. Bul rette IJО́ 0,5%-ǵa ósýi eksportpen qamtamasyz eti­ledi.

«2018 jyly qazaqstandyq taýar­lardyń jáne kórsetiletin qyzmetterdiń eksporty $68,3 mlrd qurap, 2017 jylmen salys­tyr­ǵanda 24,2%-ǵa ósti. Bul birin­­shi kezekte munaı baǵasynyń ósýi­men baılanysty, dedi R.Dá­le­­nov. Mınıstrdiń aıtýynsha, shıki­zattyq emes eksportqa metallýrgııa ónerkásibi taýarlary zor úles qosty. Bul – qubyrlar, me­tall konstrýksııalary, ılemder, qorytpalar, metaldar jáne t.b.

О́z kezeginde Indýstrııa já­ne ınfraqurylymdyq damý mı­nıstri R.Sklıar 2018 jyly Qa­zaqstannyń shıkizattyq emes eks­por­tynda oń dınamıka baıqalyp otyrǵanyn atap ótti. «Hımııa ónerkásibi 2,6%-ǵa, mıneraldy ónimder 14,6%-ǵa, mashına jasaý 11%-ǵa, azyq-túlik ónimderi 7,6%-ǵa ósti», dedi Roman Sklıar. Búgingi tańda Qazaqstan 120 elge 800 taýar túrin shyǵarady. О́ńdeý ónerkásibiniń negizgi eksporttyq taýarlary – ferroqorytpalar, óńdelmegen myrysh, tazartylǵan mys, ýran, munaı gazdary, transformatorlar jáne akkýmýlıatorlar. 2018 jyly daıyn ónim eksporty 16%-ǵa artty. Bıyl da shıkizattyq emes eksport ósimi kútilip otyr.

Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Sa­parhan Omarov AО́K-ti damytý baǵ­dar­lamasynda óńdelgen aýyl sharýashylyǵy ónim­deriniń eksportyn 2021 jyly 2,4 mlrd dollarǵa jetkizý jospar­lanǵanyn aıtty. Bıyl eksport kólemi 1,27 mlrd dollarǵa je­tetin bolady. «О́tken jyldyń qory­tyndysy boıynsha 1,125 mlrd dollar somasyna 3,5 mln tonna óńdelgen aýyl sharýa­shy­lyǵy ónimi eksporttaldy. Bul rette, 275 óńdelgen aýyl sha­rýashylyǵy óniminiń taýarlyq tobynan ótken jyly birinshi ret óńdelgen ónimderdiń 17 jańa túri eksporttaldy», dedi S.Omarov.

Sonymen qatar óńdelgen AО́K ónimderin dástúrli naryqtarǵa eksporttaý kóleminiń óskeni baıqalady, atap aıtqanda eksport О́zbekstanǵa – 32,4%-ǵa, Re­seıge – 7%-ǵa, Qyrǵyzstanǵa – 11%-ǵa, Tájikstanǵa – 9,7%-ǵa, Mol­dovaǵa 40,1%-ǵa artqan, sondaı-aq jańa naryq sanalatyn Qytaıǵa 57,5%-ǵa, Nıderlandqa 130%-ǵa ósken.

Syrtqy ister mınıstri B.Atam­­qulov memlekettik organ­dar­men min­detterdi ajyratý boıynsha ortaq túsinistik ázirlenge­nin, soǵan sáıkes SIM-niń syrt­qy deńgeıdegi úılestirýshi re­tin­degi róli bekitilgenin atap aıtty.

О́nerkásiptik buıymdar men aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń eksportyn ǵana emes, qurylys, logıstıka, týrızm, ǵarysh, qar­jy, medısına jáne bilim sa­lalaryndaǵy qyzmetterdi qam­tı­tyn taýarlyq qatysýdy be­ki­tý jáne keńeıtý maqsatynda sheka­ralas eldermen saýdany keńeı­týge erekshe nazar aýdarylady», dedi Syrtqy ister mınıstri.

Premer-Mınıstrdiń oryn­basary Jeńis Qasymbek shıki­zat­tyq emes eksport kóle­min da­mytý jáne arttyrý Úki­met ju­mysynyń negizgi baǵyt­tary­nyń biri ekenin aıtty. Stra­tegııaǵa sáıkes 2022 jylǵa qaraı shıkizattyq emes taýarlar men qyzmetter eksportyn 32 mlrd dollarǵa deıin jetkizý min­deti tur. Jyl saıyn shıkizat­tyq emes taýarlar men qyzmet­ter eksporty 2,2 mlrd dollar­ǵa artýy tıis. Búginde barlyq quraldar bar, bıýdjette aldaǵy 3-4 jylǵa qar­jy­landyrý qarastyrylǵan. Bir aı ishinde Jol kartalary ázir­lenedi. Mem­lekettik organ­dar­dyń naqty shara­lary, ony iske asyrý mer­zimi, jaýapty oryndaý­shylar bekitiletin bolady.

Máseleni qorytyndylaǵan Premer-Mınıstr A.Mamın EAEO aıasynda seriktes elder­men, Qytaımen jáne basqa da mem­lekettermen saýda aınalymyn ulǵaıtýdyń basty shar­ty otandyq taýarlar men kór­setiletin qyzmetterdiń báse­ke­ge qabilettiligin arttyrý eke­nin atap ótti. Eksporttyq áleýet­ti odan ári damytý úshin qa­zaqstandyq ındýstrııa jáne eksport ortalyǵy quryldy. Bız­nes­ti memlekettik qoldaýdyń qar­jylaı quraldary óndiristen bastap eksportqa deıin bir jerde shoǵyrlanady. «Transshekaralyq ınfraqurylymnyń sapasy men qol­jetimdiligin arttyrý ju­mystaryn kúsheıtý qajet. Bul asa mańyzdy, sebebi kórshiles saý­da seriktesterimizdiń ekonomı­kalarynyń ósý boljamdary turaqty», dedi Premer-Mınıstr.

Otandyq aýyl sharýashylyǵy eksportyn ilgeriletýge de kóńil bólindi. «Bizdiń ónimderimiz basqa elderde tanymal bolýy tıis, ári or­taq eksporttyq brendti qurý arqyly eksportty damytý qajet», degen Úkimet basshysy, taýarlardy syrtqy naryqqa qar­qyndy túrde shyǵarý qajet eke­nine nazar aýdardy. Bul úshin qazaqstandyq óndirýshiler ón­diretin taýarlardyń sapasyn­ joǵarylatyp, eksportqa shyǵa­ry­latyn elderdiń talaptaryna jáne reglamentterine tolyq sáı­kestigin qamtamasyz etýi qajet.

«Zamanaýı zerthanalyq bazany qurý kerek. Bul bıznestiń óz taýarlary men kórsetiletin qyzmetterine tıisti sertıfıkattar alýyna kómektesedi», degen Úkimet basshysy, eksportqa baǵdarlanǵan taýarlardy halyq­aralyq elektrondy saýda alań­dary arqyly satý máselesin py­syqtaý qajet ekenin aıtty.