Atalmysh sharaǵa elimizge tanymal qoǵam qaıratkerleri, otandyq oqymysty ǵalymdar, Parlament Májilisiniń depýtattary, memlekettik organ qyzmetkerleri men ǵylymı sarapshylar, stýdent jastar, sondaı-aq elimizde qyzmet atqaryp júrgen sheteldik Tótenshe jáne ókiletti elshi myrzalar kelip qatysty.
Tusaýkeserdiń betashary retinde kópshilik qaýymǵa «Túrki ıntegrasııasynyń arhıtektory» atty derekti fılmi kórsetildi. Túrki ıntegrasııasy – degenmiz túrki dúnıesiniń birligi men yntymaǵy, saıası-áleýmettik tutastyǵy. Al tarıhy turǵydan tápsirleıtin bolsaq, ótken ǵasyr basyndaǵy alash qaıratkerleriniń túrki dúnıesiniń basyn qosyp, el qylmaqqa nıet etken armany. Joǵarydaǵy fılmnen biz osyny ańǵardyq.
Odan keıin qos týyndynyń mán-mańyzy týraly sóz qozǵaǵan Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Dáýren Abaev: «Halqymyz «jaqsy kitap – jan azyǵy» degendeı búgin qos týyndynyń tusaýy kesilip otyr. Bul kitaptardyń keleshek urpaq úshin mańyzy zor. Eń aldymen «Túrki ıntegrasııasynyń arhıtektory» basylymyna toqtalsaq, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń álemdegi túrki halyqtaryn ózara jaqyndastyrýǵa jasaǵan yqpaly týraly mol málimet bar. Iаǵnı Elbasynyń kóshbasshylyq qasıetteri men mańyzdy qadamdarǵa barýdaǵy danalyq qyry tolyq ashylǵan. Munda jazylǵan dúnıe júzine tanymal salmaqty saıasatkerlerdiń, ǵalymdar men zııaly qaýym ókilderiniń pikirleri arqyly Nursultan Ábishulynyń zor qaıratkerligin ańǵarýǵa bolady. Al «Elorda epopııasy» kitabynda qazaq bas shahary jaqynda ǵana ataýy «Nur-Sultan» bolyp ózgergen astanamyz jaıly kóptegen memleket jáne qoǵam qaıratkerleriniń jyly pikirleri toptastyrylypty. Elbasy «Astana – Otanymyzdyń júregi, táýelsizdik tiregi» dep edi. Sol sebepti elorda tarıhy taýsylmas mura. Bul qos kitap ár úıdiń tórinde turady degen úmit zor» deı otyryp, týyndylardy jaryqqa shyǵarǵan eki ujymǵa alǵysyn bildirdi.
Mádenı sharany uıymdastyrýshy tarap ókili halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti, «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazetiniń basqarma tóraǵasy Darhan Qydyráli, ózi basqaryp otyrǵan akademııa sońǵy úsh jyldan beri túrkitildes memleketterde áleýmettik saýalnama júrgizgenin, osy zertteýler nátıjesinde Elbasy Nursultan Nazarbaev túrki dúnıesiniń eń tanymal tulǵasy retinde tanylǵanyn atap ótip, qos týyndynyń mazmunyna toqtaldy.
– «Túrki ıntegrasııasynyń arhıtektory» kitabynda túrki áleminiń saıasatkerleri men kóshbasshylary Elbasy Nursulan Nazarbaev týraly paıym pikirleri men sarabdal saraptamalary aıtylsa, ekinshi kitap «Elorda epopııasynda» ótken 2018 jyly elordanyń 20 jyldyǵyna oraı el gazeti «Egemende» jarq kórgen 280-nen astam maqala, suhbat, saraptama, estelikter toptastyryldy, - degen Darhan Qýandyquly, túrki jurtynyń taǵdyry talqyǵa túsken keleli kezdesýlerge uıytqy bolǵan Elbasy N.Nazarbaev Túrki keńesi, Túrki Aqsaqaldar keńesi, TúrkPA, TÚRKSOI, halyqaralyq Túrki akademııasy sııaqty irgeli uıymdardyń qurylýyna bastamashy bolǵanyn, sonyń nátıjesinde 2010 jyly Túrkistanda ótken jıynda Túrkııanyń sol kezdegi prezıdenti Abdolla Gúl Elbasynyń ıyǵyna aq shapan jaýyp, qolyna asa taıaq ustatyp, ony «Túrki áleminiń kóshbasshysy» retinde baǵalaǵanyn jetkizdi. Sóziniń sońynda Darhan myrza, qos týyndynyń jaryq kórýine qoldaý kórsetken Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Keńsesiniń basshysy Mahmut Qasymbekov pen mınıstr Dáýren Áskerbekulyna alǵys bildirdi.
Osy oraıda, bas qosý barysynda ózderiniń oı-pikirlerin bildirgen jeke tulǵalar sózine qulaq túrsek:
Janseıit TÚIMEBAEV, Qazaqstan halqy Assambleıasy Tóraǵasynyń orynbasary:
– Tusaýy kesilip otyrǵan qos týyndy – qazirgi elimizde bolyp jatqan saıası úderister kezińine qatysty asa qajet dúnıe. Elbasymyz tek táýelsiz Qazaq eliniń irgetasyn qalaýshy ǵana emes, álem qaýymdastyǵy sonyń ishinde túrki dúnıesinde irgeli isterge bastamashy bolǵan tulǵa. Ult Kóshbasshysynyń tolaıym isi atalmysh kitaptarda óte sátti baıandalǵan. О́ıtkeni, túrki álemi Nursultan Ábishulyn óziniń Aqsaqaly retinde qabyldaıdy. Buǵan birden bir dálel: árqıly jaǵdaıda jer sharynda týyndaǵan shınelisterdiń durys sheshilýine Elbasynyń tulǵalyq qasıeti yqpal etýde. Bundaı mysaldar óte kóp. Sol sebepti Elbasymyzdyń halyqaralyq deńgeıdegi qaıratkerligi ásirese «Túrki ıntegrasııasynyń arhıtektory» atty kitapta jan jaqty kórsetilgen. Ekinshi kitap «Elorda epopııasyna» keler bolsaq, shyn máninde qazirgi elordamyzdyń árbir kirpishi Elbasynyń terimen qalandy. Asa qysqa ýaqytta qala saıası taraptan óte kúrdeli máselelerdi sheshetin qýatty bedelge ıe boldy. Atap aıtqanda, Sırııada oryn alǵan búlinshilik nemese Reseı men Túrkııa arasyndaǵy kelispeýshilik sııaqty halyqaralyq shınelisti oqıǵalardyń núktesi elorda da qoıyldy.
Ámirhan RAHYMJANOV, Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Kitaphanasynyń dırektory:
– Halyqaralyq Túrki akademııasy men «Egemen Qazaqstan» gazeti birlesip shyǵarǵan qos kitaptyń basty keıipkeri – tek elimiz ǵana emes, álem moıyndaǵan kemeńger tulǵa Nursultan Nazarbaev. Bul týyndylarda Ult Kóshbasshysynyń kópqyrly qaıratkerligi eki baǵytta tolymdy túrde jazylǵan. Sonyń birinshisi Elbasymyzdyń – barsha túrki jurtyn bir shańyraq astyna biriktirip, basyn qosýǵa degen eren eńbegin áıgilese, ekinshi kitapta qazaq tarıhynda tuńǵysh ret óz qalaýymyzben astanamyzdy tańdap, alasapyran jyldary ony kóshirýdiń mashaqaty men jańa jerge el úmitin ornyqtyrýdyń asa qıyn sharýasyn atqaryp shyqqan Nursultan Ábishulynyń ańyz erligi baıandalady. Álqısa, qazaqtyń dańǵyl aqyny Maǵjan Jumabaev «Enshi alyp qalyń túrik tarasqanda, Qazaqta qara shańyraq qalǵan joq pa» degenindeı, «Túrki ıntegrasııasynyń arhıtektory» atty kitapta birqatar memleket basshylarynyń, álemge tanymal saıasatkerler men ǵalymdardyń Elbasy týraly paıymdy pikirleri, qundy oılary toptastyrylypty. Sondaı-aq týyndy túrki halyqtaryn týysqandyqqa, birlikke, yntymaqqa úndeıtin ómirsheń rýhanı mańyzǵa ıe.
Fahrıddın QARATAEV, Parlament Májilisiniń depýtaty:
– Adamzat tarıhynda izgi isterimen elge tanylǵan ataqty halıfa Harýn Rashıd ózi jaýlaǵan elge «kitap salyǵy» deıtin pátýa engizgen eken. Demek, bul oqıǵa kitaptyń adamzat ómirine qajettiliginiń dáleli bolsa kerek. Osy oraıda, halqymyzdyń ıgiligine oraı jaryq kórip otyrǵan qos kitap kópshiliktiń qýanyshy. Ásirese, kúlli túrki dúnıesin túgendeýshi tulǵa Nursultan Nazarbaevtyń qaıratkerligine «Túrki ıntegrasııasynyń arhıtektory» dep baǵa berilýi óte oryndy ári durys tańdalǵan sheshim. Atalmysh týyndyny oqyǵan jannyń maqtanysh sezimi oıanary sózsiz. Mundaǵy álem saıasatkerleri tarapynan Elbasyna berilgen saıası sıpattamalar búgingi qazaq eliniń jańa kelbetine degen qyzyǵýshylyqty ańǵartady. Máselen, túrik eliniń basshysy Rejep Erdoǵan «túrki birligi jolyndaǵy mártebeli iske N.Nazarbaevtyń sińirgen eńbegi ólsheýsiz» dep baǵa berýi zor abyroı. Sóz sońynda aıtarym, qos kitap óz oqyrmandaryna jol taýyp, tarıhtyń ótkeni men búgininen syr shertetin qazyna qataryna qosylaryna senemin.
Jeenbek KÝLÝBAEV, Qyrǵyzstannyń Qazaqstandaǵy tótenshe jáne ókiletti elshisi:
– Búgin tusaýy kesilip otyrǵan qos týyndynyń biri – «Túrki ıntegrasııasynyń arhıtektory» kitabynda qazaq eliniń Tuńǵysh prezıdenti jaıly tolymdy, saıası turǵydan shynaıy saraptalǵan jazbalar toptastyrylypty. Týyndy da dúnıe júzinde tanymal saıası sarapshylar men ǵalymdar Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń túrki dúnıesine yqpaly jáne olardyń gýmanıtarlyq hám mádenı jaqtan birigýine, ekonomıkalyq-saıası turǵydan jaqyndasýyna qosqan zor úlesin aıtýmen birge, túrki memleketteriniń halyqaralyq arenada bedeliniń kóterilýine sińirgen eńbegi jaıly keńinen baıandapty. Atalmysh kitaptyń bas keıipkeri Nursultan Ábishuly túrki dúnıesiniń tanymal tulǵalary – Turǵyt Ozal, Súleımen Demıral, Geıdar Álıev, Mintemir Shaımıev t.b. qatarynda turǵan qaıratker. О́ıtkeni, Qazaqstan Elbasy óte kóregen, ǵalymdyq saıasatty jetik meńgergen adam. Mysaly, táýelsizdik jyldary ıadrolyq qarýdan bas tartýy, ultaralyq turaqtylyq saqtaý úshin Qazaqstan halyqtary Assambleıasyn qurýy, el ekonomıkasyn ilgerletý úshin shet el ınvestorlaryn kirgizýi tarıhı qubylys. Sol sııaqty 20 jyldyń ishinde dúnıege tanymal shahar turǵyzyp, qazirgi Nur-Sultan qalasyn qurýy, osy aralyqta jańa býyn kadr daıyndap úlgerýi kez kelgen basshynyń qolynan kele bermeıtin sharýa. Sonymen qatar, qazirgi tańda joǵary deńgeıde damyp otyrǵan qyrǵyz-qazaq qatynasynyń osyndaı dárgeıge jetýine de Nurekeńniń eńbegi zor.