• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
18 Qyrkúıek, 2012

Qany qyrǵyz, jany qazaq er kóńildi eńbek adamy týraly syr

704 ret
kórsetildi

Qany qyrǵyz, jany qazaq er kóńildi eńbek adamy týraly syr

Seısenbi, 18 qyrkúıek 2012 8:27

Bul asyl azamatty ótken jyly kezdestirdim. Sarybastaý aýylynyń turǵyny eken. Esimi Narynqol, Tuzkól, Shalkóde aımaǵyna jaqsy tanys naǵyz eńbektiń torysy bolyp shyqty. Aty – Ǵanıbaı. Onymen Sarybas­taý aýylyndaǵy jıynda tanystyq.

Alǵash kórgennen bas­tap-aq ol kózime jyly­ushy­raı tústi. «Qazaq-qyrǵyz – bir tý­ǵan», degen ataly sóz bu­ryn­nan bar ǵoı. Ákesi Jaqyp ómirin ustalyqpen, eńbekpen ótkizgen jan bo­lypty. Al anasy 1916 jyl­ǵy Qarqara kóterilisi kó­sem­deriniń biri, áı­gili Uzaq batyrdyń nemere qyzy bo­lyp keletin Aqlı­man atty ápkemiz eken. Ǵa­nı­baıdyń Sary­bas­taý,

Seısenbi, 18 qyrkúıek 2012 8:27

Bul asyl azamatty ótken jyly kezdestirdim. Sarybastaý aýylynyń turǵyny eken. Esimi Narynqol, Tuzkól, Shalkóde aımaǵyna jaqsy tanys naǵyz eńbektiń torysy bolyp shyqty. Aty – Ǵanıbaı. Onymen Sarybas­taý aýylyndaǵy jıynda tanystyq.

Alǵash kórgennen bas­tap-aq ol kózime jyly­ushy­raı tústi. «Qazaq-qyrǵyz – bir tý­ǵan», degen ataly sóz bu­ryn­nan bar ǵoı. Ákesi Jaqyp ómirin ustalyqpen, eńbekpen ótkizgen jan bo­lypty. Al anasy 1916 jyl­ǵy Qarqara kóterilisi kó­sem­deriniń biri, áı­gili Uzaq batyrdyń nemere qyzy bo­lyp keletin Aqlı­man atty ápkemiz eken. Ǵa­nı­baıdyń Sary­bas­taý, Tuz­kól óńirin turaqtap qal­ǵandary­nyń bir syry, ush­ty­ǵy osyn­da jatsa kerek. Marqum ana­sy Aqlıman on saýsaǵynan óneri tógilgen ismer, tiginshi, toqymashy jan bolǵan eken. Sol ki­siniń jasaǵan quraq kór­pe­le­ri, keste buıymdary qa­rashańyraqta áli saqtalyp qalǵan.

Ǵanıbaıdy bir kórgen­nen-aq qaısar jan ekenin baıqaısyń. Sarǵysh júzinen ór, ójet minezi ańǵaryldy. Isine myǵym ekeni baı­qalmaı qalǵan joq. Taýda týyp, aq qar, kók muzdy keń dala­nyń ótinde eńbekpen ǵana shyń­dalyp óskendigi bilinedi. Ja­nyna serik, ómirine kórik etken eńbegi qaıratyn janyp, jigerin maz­da­typ, talpyny­syn ushtap, ár atta­ǵan qa­damyna qýat berip, dem berip, bıikterge órlep keledi eken.

Ásili, er-azamattyń serigi de, kóri­gi de – eńbek. Eńbek bárin de jeńedi. Baqytqa jet­kizedi, shat­tyq­qa keneltedi. Monshaqtatqan mańdaı terimen quralǵan, órisin tol­tyrǵan bir otar qoıy bar. Dastarqanyn sary maıǵa, sútke toltyryp otyrǵan ta­byn-tabyn sıyry bar.

– Qıyn kúnderdiń bári artta qalyp keledi. Sonaý júrgizýshi bolyp keńshar­dyń túrli jumysy úshin ǵana shapqylap ótkizgen kúnder de alys qaldy. Jibek jal­dy, sýyqqa tózimdi, azyǵyn ózi tabatyn, ózim jaqsy kó­re­tin túliktiń tóresi jyl­qy­nyń sanyn júzge jetkizip alsam, eshkimnen kem bol­maı­myn. Shúkir, ol kún de alys emes sııaqty. Araılap atar tań­da­ryma senemin, – dep qoıady Ǵanıbaı júre­gin­degi shyn syryn aqtaryp. Ras, minseń – at, paı­da­lan­sań – kólik, soı­sań-et, ishseń – qymyz jylqy­ǵa jeter esh­teńe joq. Qatal qysta qardy tebindep kún kóre beretin aqyldy janýar eńbegińdi aqtaıdy. Tili joq demeseń, bárin túsinetin, aıa­laǵandy jany qalaıtyn, baby­men paıdalansań, shırap sala beretin, qamqor qolyń­nyń jy­lýyn sezinse bar sha­rýańdy bitirýge kó­mek­tesetin jylqy yrysyńnyń kózi ispetti.

Jigit aǵasy Ǵanıbaı Musaev Sarybas­taý aýylyndaǵy «Aıdilda» sharýa qoja­ly­ǵynyń tóraǵasy. Aýdan men aýyl arasyn jal­ǵar jolǵa paıdalanar «ÝAZ» atty qýat­ty jeńil kóligi bar. Qystaýy men jaılaýyna kele qalsa, kezek-kezek tańdap turyp miner jaramdy attary daıyn. Jeńil kó­lik­ten góri atyna minip alyp saı-salany aralap ketkendi jany qalaıdy da turady. Oıy-qyryn bir sholyp ótse, jany keńip, kóńili sergip, júregi jaılanyp qalady.

– Shirkin, deseńshi! Muqaǵalıdaı aqyn­nyń ár sózi altyn, ár shýmaq óleńi gaýhar ǵoı. «Sý emes, sýatynan qymyz aqqan, Ne degen keremetteı ólkem ediń», dep jyr­laǵan Shalkóde jaılaýynan aınalaıyn. Janymdaı, aqynnyń ár óleńindeı jaqsy kóremin. Mundaı jer, mundaı kelisti jaılaý ońaılyqpen kezdese bermeıdi. Osyndaı óńirdi san ǵasyrlyq urpaǵyna jaýynan qorǵap, amanattap ketken batyr baba­la­ry­myzdyń rýhyna myń taǵzym, – deıdi Ǵanı­baı bir áńgimesinde.

Bul onyń shyn sózi, shynaıy syry. Qys maýsymyn Sarybastaý aýylynyń mańyn­daǵy Hasannyń qyrqasy dep atalatyn jer­de ótkizse, jazdy osy han jaılaý, bal jaılaý Shalkódede jaılaıdy. Aıǵaıtas, Shákirambal, Qaraǵaıly sekildi óńirlerdiń bári fermer jigittiń, malshy, shopan, jyl­qyshy, besaspap atpal azamattyń kózine tanys, janyna jaqyn. Bul óńir emdik qa­sıe­ti bar, júz túrli aýrýǵa daýa dárilik shóp­teri, ósimdigine baı qasterli óńir. Onyń bir jaq búıiri Oıqaraǵaıdyń qara altynyna ulasyp jatyr. Shalkóde – talaı aqynnyń jyryna arqaý bolǵan meken. Kó­ginen qy­ran, búrkiti qalyqtap, qııasynan ar­qar, kıi­gi kóringen, túrli tabıǵı jemisi tó­gilgen ólke.

Mine, sol sulý jaılaýda Ǵanıbaı se­kil­di azamatymyz yrysyn tasytyp, mereıin shalqytyp otyr. Qatal qystan aman shy­ǵyp, oıdaǵydaı tól órbitken tórt túlik jaq­sy jetilip keledi. Júz túrli ádemi gúl men myń túrli kók quraǵyna aıaq oratylyp qa­lar jerde mal semirmeı qaıtedi. Qońdy mal sheldi, tóldi degen jaqsy sóz bu­ryn­nan bar. Endeshe, osyndaı jeruıyqty paı­da­lan­ǵanǵa ne jetsin!

 Sol úshin de taza aýasy, móldir bu­laǵy, ásem gúlderi ár berip, júzin shyraılandyra túsken Ǵanıbaıdyń kóńili kó­terińki, júzi jarqyn. Asyl jary, bar isine beldi kómek kórsetetin Rysjanǵa ázili, áńgimesin qa­ǵys­tyra, saýmal sary qymyzyn simire oty­ryp erteńderine kóz júgirtedi. Kemel keleshegin kórip qýa­nady. Eńbegimen kelgen baqytyna juba­nady. Ǵanıbaı bar janymen qazaq bolyp ketken. Kózin ashqannan kórgeni Naryn­qol óńiri, Sarybastaý jeri, Shalkóde, Tuz­kól aımaǵy. Týyp-ósken je­rin­de shańyra­ǵyn bıiktetip, bosaǵasyn myq­tap, urpaǵyn ór­bitip, sharýasyn qunt­tap, dáýletin shal­qytyp otyr. Odan artyq eshteńeniń keregi joq. Qazany kóterýli, oty mazdaýly. Osynyń bárin eń­bek­ten tap­qan ba­qytym deıdi. «Kún­de­riń­men kór­keıe ber, Ǵanı­baı!» deımiz.

Qanat BIRJANSALULY,

jýrnalıst.

Almaty oblysy,

Raıymbek aýdany.

Sońǵy jańalyqtar