Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Atyraý oblysynyń jurtshylyǵymen kezdesti

О́ńirge bilikti mamandar daıarlaý kerek

Bul rette ákimdik, Úkimet, bıznes úshtiginiń birlese áreket etýi mańyz­dy. El damýyn eseleý jolyndaǵy naq­ty qadamdardy aıtqan Prezıdent Atyraý­daǵy ózekti jaıttarǵa da nazar aýdar­dy. Máselen, ótken jyly munaı-gaz salasyndaǵy eń iri úsh jobanyń ónimder men qyzmetterdi satyp alýdaǵy jergilikti qamtý úlesi 34 paıyz boldy. Bul kórsetkish bir­neshe jyldan beri alǵa jyl­jymaı tur. Ne sebep? Otan­dyq óndirýshilerdi damytý úshin munaı-gaz sektorynyń ále­ýe­tin qanshalyqty paıdala­nyp otyrmyz? Osy máseleni kóldeneń tartqan Memleket basshysy: «Biz bar­lyq kelisimsharttardyń turaq­ty­­­ly­ǵyn berik saqtap kelemiz, – dep atap ótti. – Sonyń ózinde múm­­­kin­dikter tolyq­qandy ıgeril­meı­­di. Jergilikti kásip­ker­lerdiń ónim­­deri men qyzmet­terin satyp alýy­­na ne kedergi? Bul máseleni anyq­­tap, sheshimin birge tabýǵa tıis­­piz. Jergilikti tur­ǵyndar men otan­­dyq bıznes­tiń kútkeni osy».

Mysaly, Qashaǵan jobasy bo­ıynsha qazaqstandyq kompanııalar úshin teń dárejede qoljetimdi etýge quny 20 mln dollardan asatyn satyp alý jumystaryna ǵana kelisim beriledi. 

«Sóıte tura, qazaqstandyq kom­panııa­lardyń basym bóligi osy mejeden tó­men deńgeıde jumys isteıdi. Bul máse­leniń sheshimin tabýy otandyq bızneske paıdaly bolar edi. Jergilikti ónim óndirý­shilerge qoldaý kerek. Qazir salyq jáne bıýdjettik basqa da tólemder boıynsha tek sheteldik jetkizýshilerge jeńildik bar.

Sonyń kesirinen bizdiń kásipker­ler baıqaýǵa qatysýǵa esh áreket jasamaıdy, sebebi odan esh paıda joq ekenin biledi. Úkimet osy jaǵdaıdy ózgertýi tıis. Barlyq kompanııalar arasynda ádil jáne adal báseke bolýyn qamtamasyz etetin aıqyn júıe jasaý kerek», dep naqtylady Memleket basshysy. 

Iri óndiris oshaqtary shoǵyrlanǵan Atyraýda biliktilik deńgeıleri birdeı jer­gilikti jáne sheteldik jumys­shy­lardyń eńbekaqylaryn teńestirýge qatysty da másele bar. «Bilikti mamandardy alalamaı, laıyqty jalaqysyn tóleý kerek. Búginde otandyq jumys berý­shilerdiń 70 paıyzy kolledj túlek­teriniń bilimderine kóńilderi tolmaıdy. О́ńir­de munaı-gaz salasy úshin bilikti­li­gi joǵary jergilikti mamandardy daıar­laý­dy qolǵa alý qajet. Azamattarymyz sapaly bilim alyp, jalaqysy joǵary jumysqa ornalasýy úshin barlyq jaǵ­daıdy jasaýymyz kerek», dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Jaıyq arnasynan tartylyp barady

Árıne munaı-gaz salasynyń el ekonomıkasyna qosatyn úlesin eshkim joqqa shyǵarmaıdy. Biraq bul máseleniń kóleńkeli tustary da joq emes. Iri kásiporyndardyń qorshaǵan ortany qorǵaý sharalaryn jasaýdan aıyppul tóleýdi jeńil kóretinderi ras. «Atyraý ekologııasy tek oblystyń ishki máselesi emes, ony sheshýge barlyǵymyz bir kisi­deı jumylýymyz kerek. Bul – meniń negizgi qaǵıdamnyń biri, – dep atap ótti Prezıdent. – Qart Kaspıı men Aq­jaıyq­tyń aıryqsha áleýetin saqtap, tıim­di paıdalaný qajet. О́ndirýshi kom­panııa­lardyń Kaspıı teńizine zalal kel­tirýine jol bermeý úshin keshendi sharalar qabyldaý kerek, tehnologııalyq úderisterdiń bári qatań baqylaýǵa alynýy tıis. Kaspııdegi tehnologııalyq qaýipsizdik álemdegi eń úzdik deńgeıde bolýy shart».

Atyraý ekologııasy týraly sóz qozǵalǵanda, «Sasyqsaıdy» aıtpaı ketý múmkin emes. Birneshe jyl boıy qorshaǵan ortany búldirip, óńirdiń sanıtarlyq-epıdemıologııalyq ahýalyna teris áserin tıgizip kele jatqan «Sasyqsaı» kóp uzamaı jabylady. Mem­­leket basshysy býlandyrý alańyn tik­­ushaqpen arnaıy aralap, jaǵdaımen ta­­nysty. Qazir oblys ortalyǵynyń sol jaǵa­­laýynda káriz sýyn tazartý kesheni sa­ly­nyp jatyr. «Bul – halyqtyń den­saý­­ly­ǵyna qatysty másele», degen Mem­­leket basshysy keshen qurylysyn ýaqy­tyn­da jáne sapaly aıaqtaýdy tapsyrdy.

Atyraý jurtshylyǵymen júzdesken Prezıdent óńirdiń sý qoryn qalpyna keltirý jumystaryn da nazardan tys qaldyrmady. «Jaıyqtyń sý resýrstaryn saqtaý jáne qalpyna keltirý salasynda Reseımen yntymaqtastyqty nyǵaıta túsý qajet», degen Qasym-Jomart Toqaev bul baǵyttaǵy jumystar jiti baqylaýynda bolatynyn aıtty. Shyny kerek, Jaıyq pen Qıǵash ózenderiniń sýy tartylyp barady. О́zenderdiń gıdrologııalyq jaǵdaıyn jaqsartý, aýyz sýmen qamtý máselesi sondyqtan da kezek kúttirmeıdi. 

Ashyq pikirtalas alańyna aınalǵan kezdesýde Atyraý qalalyq №5 emhana­nyń dárigeri Aıdana Ertileýova halyq den­saý­lyǵyna qorshaǵan orta tazalyǵy tikeleı baılanysty ekenin aıta kelip, memleket tarapynan jekelegen kompa­nııalarǵa talap kúsheıtilse degen tilegin jetkizdi. 

Balyq sharýashylyǵy: komıtet quryla ma?

О́tken jyldyń sońynda Jaıyq ózeninde jappaı balyq qyryldy. Búkil eldi alańdatqan oqıǵanyń saldarynan 118 tonnaǵa jýyq sý marjanynyń óleksesi ǵana qaldy. Bul, sóz joq, orasan shyǵyn. «Qazir tergeý aıaqtaldy. Kiná­li­ler jazalaryn alady», dedi Prezıdent. 

Atyraý – burynnan balyqpen aty shyqqan aımaq. Tipti álemdegi iri balyq sharýashylyǵy ortalyǵy retinde belgili boldy. Qazirgi ahýal qandaı? О́ńirdiń balyq ónerkásibin qalpyna keltirý jáne damytýdyń tıimdi joldaryn izdestirý kerektigin aıtqan Qasym-Jomart Kemel­uly brakonerlikti kásipke aınal­dyr­ǵandarmen kúresti kúsheıtý mańyz­dy mindet ekenin atap ótti. Kaspıı teńi­zin­degi bekire balyqtardyń sany jyl sanap azaıyp barady. Osy jaıtty ashyq aıtqan Prezıdent balyq zaýytynyń jumysyn jandandyryp, ınvestorlar tartýdy tapsyrdy.

«Amangeldi» JShS basshysynyń kómek­shisi Sanat Tilepbergen balyq sharýa­­shylyǵyn damytýǵa qatysty kún­­­de­likti jumystarynda kezdesip júr­­­­gen keleńsizdikterdi jasyrmady. Qazir­­­gi talap boıynsha balyqshylar ba­lyq­­­­ty paıdalanǵandary úshin aldyn ala tólemdi tolyq tóleýge mindetti. My­saly, kórshiles Reseıde 10 paıyzyn ǵana aldyn ala tóleıdi, qalǵanyn jyl boıyna tóleý qarastyrylǵan. «Biz osyny qate dep esepteımiz, – dedi S.Tilep­bergen. – Aýlanbaǵan balyq – túspegen kiris. Osy salyqty alyp tastap, basqa sala­lar­daǵydaı jumystyń nátıjesi arqyly tólesek, áldeqaıda jaqsy bolar edi». 

Balyq sharýashylyǵyna jaýapty derbes ortalyq memlekettik organnyń bolmaýy saldarynan balyqshylar Úki­metten kómek ala almaı otyr. Aıtalyq teńizdegi keıbir balyq túrlerin aýlaýǵa qýatty kemeler kerek, al ony satyp alýǵa kooperatıvterdiń múmkindikteri bola bermeıdi. Jalpy, elimiz boıyn­sha 200 myńnan astam adam balyq sharýa­shylyǵy salasynda eńbek etedi eken. Atyraýlyq balyqshylar Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrligi janynan bólek komıtet qurylsa degen tilekte.

Sapasyz jol – elge syn

Aımaqta 2000 shaqyrymnan astam avtokólik joly bar, biraq sonyń teń jartysyna jýyǵynyń jaǵdaıy syn kótermeıdi. «Naǵyz sapaly jol qandaı bolýy kerek? Eń aldymen, sol joldy paı­dalanatyn turǵyndardy dittegen jerine jyldam jetkizetin qaýipsiz bo­lýy tıis. Qazir Inder men Mııaly ara­syn­daǵy 120 shaqyrymdy júrip ótý úshin 5 saǵat kerek, al jóndeýden keıin bul ýa­qyt 3 saǵatqa qysqarady», dedi Prezıdent.

Elbasy byltyr oblysqa kelgen saparynda Atyraý – Astrahan jolyn jóndeý týraly tapsyrma bergen bolatyn. Kúre joldyń alǵashqy 60 shaqy­ry­myn jóndeýge 26 mlrd teńge bólindi. 2020 jyldyń sońyna deıin jóndeý jumysy aıaqtalýy tıis. «Qalǵan 217 shaqyrym joldy jóndeý jumysyn 2021 jyldan keshiktirmeı qolǵa alýdy tapsyramyn», dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Jıynda sóz alǵan Isataı aýdandyq qoǵamdyq keńesiniń múshesi Jumajan Qadymov ábden qazanshuńqyrǵa aınalyp, júrý qıyndap ketken Atyraý – Astrahan jolynyń qurylysy tezirek qolǵa alynsa degen tilegin aıtty.

О́tken bes jyl ishinde oblysta 3 mln sharshy metrden astam turǵyn úı salyndy. Baspanamen qamtý máselesinde óńirde biraz ilkimdi ister bar. Tek ótken jyldyń ózinde 5700 otbasy qonys to­ıyn toılady. Osyndaı kórsetkishterdi aıtqan Memleket basshysy: «Baspanaly bolý – kez kelgen adamnyń tilegi. Biz buǵan qajet jaǵdaıdyń bárin jasaýymyz kerek. Ár azamat jaıly da zamanaýı úıde turýy tıis», dedi. 

Jıynda óńirdegi medısına sala­synyń kórsetkishterin arttyrý, jem­qorlyqqa qarsy kúres saıasatyn kúsheı­tý jaıy da keńinen qozǵaldy. 

– Eldiń damýyna baǵyttalǵan, El­ba­sy bastamasymen júzege asyp jat­qan baǵdarlamalardyń, halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý jóninde siz bergen tap­syr­malardyń nátıjesinde Atyraý oblysynda áleýmettik-ekonomıka­lyq oń damý dınamıkasy qalyptasty. Qa­zir­gi tańda oblystaǵy qoǵamdyq-saıası ahýal turaqty, – dep atap ótti oblys ákimi Nurlan Noǵaev. 

Máslıhat depýtattary, Qoǵamdyq keńes músheleri, zııaly qaýym, ardagerler, kásipodaqtar men jastar uıym­darynyń ókilderi, memlekettik qyzmet­ker­lerden quralǵan óńir jurtshy­ly­ǵy­men emen-jarqyn júzdesken Mem­­leket basshysy Qasym-Jomart Toqaev: «Qoınaýy qara altynǵa toly Aty­raý – el damýyna eleýli úles qosyp otyr­ǵan oblys. Ol, eń aldymen, jergilikti halyq­tyń arqasy. Atyraý jurty – bilim­di, eńbekqor, dástúrdi saqtap otyr­ǵan el. Ortalaryńyzǵa úlken rızashy­lyq­pen kelip otyrmyn», dedi. Memleket basshysy birqatar azamatqa eleýli eńbekteri úshin rızashylyq bil­dirip, alǵys hattar tabystady.  ATYRAÝ