Bıýdjettiń atqarylý esebi tyńdaldy

Ekonomıka ósip keledi

Negizgi baıandamashy Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary – Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylovtyń aıtýyna qaraǵanda, 2018 jyly ekonomıkanyń negizgi salalarynda oń ósý qarqyny saqtalǵan. Oǵan ekonomıkany dıversıfıkasııalaý, «Nurly jol», «Nurly jer», agroónerkásip salalaryn damytýǵa baǵyttalǵan memlekettik baǵdarlamalaryn iske asyrý jáne ishki tutyný belsendiligin birtindep qalpyna keltirý sebep bolǵan.

– Negizgi kapıtalǵa salyn­ǵan ınvestısııalar da ekono­mı­kanyń ósýine yqpal etti. Byl­tyr olardyń kólemi 18 pa­ıyzǵa ósti. Salalar arasynda ın­ves­tısııalardyń eleýli ósýi ónerkásipte – 27 paıyz, qu­ry­l­ysta – 21 paıyz, jyljymaı­tyn múlikke qatysty operasııa­larda – 20 paıyz jáne aýyl sharýashylyǵynda – 14 paıyz deńgeıinde baıqaldy. Osynyń nátıjesinde, ishki jalpy ónimniń ósý qarqyny 4,1 paıyzdy qurady, – dedi Á.Smaıylov.

Úkimet ókili depýtattarǵa kirister men shyǵystar, bıýdjet tapshylyǵy týraly egjeı-tegjeıli aıta kele, salyq-keden salasyndaǵy ákimshilendirýdi ári qaraı sıfr­landyrý salyqtyq túsimderdiń kólemin ulǵaıtýda basty ról atqaratyndyǵyn atap ótti.

Á.Smaıylov óz baıandamasynda esepti talqylaý kezinde mem­lekettik boryshtyń ósýine jáne kvazımemlekettik sýbektilerdiń boryshtaryna basa nazar aýda­ryl­ǵanyn da atap ótti.

– Úkimettiń aldyndaǵy basty mindet – memlekettik boryshtyń kólemin qaýipsiz deńgeıde saqtaý. Ol úshin biz bıýdjettiń kútiletin kiristerin jáne áleýmettik tó­lemderdiń ósýin eskere otyryp, on jyldyq kezeńge yqtımal qaryz júktemesin esep­teımiz. Memlekettik borysh esepti jyl­dyń sońynda tómen deńgeıde qa­lyp otyr. Onyń mólsheri ishki jal­py ónimge shaqqanda 25,8 paıyzdy qurady, – dedi Á.Smaıylov.

Joba quny artyq eseptelgen

Jalpy otyrys barysynda Nurlan Nyǵmatýlın Úkimettiń jáne Esep komıtetiniń nazaryn birqatar mańyzdy sheshilmegen máselelerge aýdaryp, bıýdjet qarajatyn tıimsiz paıdalanýdyń sebepterin atap kórsetti. Naq­ty­raq aıtqanda, bıýdjetti jospar­laý barysyndaǵy kemshilik­ter­ge, mınıstrlikter men ve­domstvo­lardyń bıýdjettik baǵdar­la­ma­laryn úılestirýdiń jetkiliksiz­digi men osy bıýdjettik baǵdarla­ma­larda kózdelgen maqsatty ın­dı­kator­lar­dyń ózara baılany­sy­nyń joqtyǵyna nazar aýdardy.

Al qosymsha baıandamashy Res­­pýblıkalyq bıýdjettiń atqa­ry­lýyn baqylaý jónindegi Esep ko­mıtetiniń tóraǵasy Natalıa Go­dýnova, eseptik kezeńdegi je­tis­tik­ter men kemshilikterdi tizip berdi.

Onyń ishinde jobasy uqsas, bir-birinen artyq-kemi joq áleý­­mettik nysandardyń qury­ly­sy­na jumsalatyn qarajat­tyń árkel­kiligine kóńil aýdardy. Bul jobalardyń qurylysy aıaq­tal­ǵan ýaqytta da olardyń asa aıyr­­ma­shylyǵy sezilmeıdi eken. Demek, saraptama jaǵy aqsap jatyr.

– Máselen, Nur-Sultan qala­synda jelilik parktiń birinshi kezegi qurylysyna jobalyq-smetalyq qujatnamany túzetý kezinde smetalyq qunynyń ar­tyq kórsetilýi 413 mln teńge bol­dy. Bul tek bir nysan boıyn­sha jáne birinshi kezekke qa­tys­ty. Qostanaı qalasynda «Iýbı­leınyı» shaǵyn aýdanyn­da kezekte turǵandar úshin turǵyn úı qurylysy jobasy tur­ǵy­syn­da qunyn kóterý 150 mln teńge boldy. Búginde eli­mizde 144 jeke saraptamalyq uıym tir­kelgen. Olarǵa qatysty bi­lik­­­tilik talaptaryn kúsheıtý kerek. Sonymen qatar oryn alǵan qaı­shylyqtardy joıyp, qu­ry­lys normalaryn qaıta qaras­tyrǵan jón jáne tıptik jobalar­dy paıdalaný tájirıbesin keńeı­tý kerek, – dedi Natalıa Godýnova.

Baıandamashynyń aıtýynsha, elimiz bo­ıynsha joba qunyn asyra kórsetýdiń ortasha kólemi 30 paıyzǵa deıin jetedi.

Sertıfıkat úshin aqy tóleý ádildik emes

Depýtattar jalpy otyrys barysynda osy qarjylyq qu­jatty qyzý talqylap, orta­lyq memlekettik organdardyń basshylaryn saýaldyń astyna aldy.

Aıtalyq, depýtat Jámılá Nurmanbetova elimizde úsh tilde bilim berý júıesine kóshý barysynda 6740 pándik muǵalimdi aǵylshyn tiline oqytý úshin res­pýblıkalyq bıýdjetten 1,6 mlrd teńge qaralǵanyn, biraq mu­ǵalim­derdiń 12 paıyzy ǵana sa­baq­ty tolyq­taı aǵylshyn tilinde ótkizetin deńgeıde bilim alǵanyna nazar aýdardy. Al osyǵan qara­mastan, pánderdi aǵylshyn tilinde tek ishinara ótkizetin deńgeıdegi 5922 muǵa­limge bilik­tiligi joǵary áriptes­terimen birdeı 35394 teńge kóleminde aqy tólenip kelgen.

– Oqytylǵan muǵalimderdiń kóbi tıisti pánderdi tolyq aǵyl­shyn tilinde oqyta almaı keledi. Muny muǵalimderdiń ózderi de sókettik dep eseptemeıdi. Son­dyqtan da, qosymsha aqy sertıfıkaty barlardyń barlyǵyna tólenip keledi. Al oqytý sapasy eskerilip jatqan joq, – dedi J.Nurmanbetova.

Bul saýalǵa Bilim jáne ǵylym mınıstri Kúlásh Shámshıdınova negizi sabaqty aǵylshyn tilin­de ótkizýshilerge qosymsha aqy tólerde muǵalimder men oqýshy­lar­dyń bilim sapasy eskerilýi kerek edi, biraq bastapqydan bilim sanaty ár deńgeıdegilerdiń barlyǵyna birdeı aqy tóleý týraly sheshim qabyldanǵandyqtan, mınıstrlikte endi ǵana aqy tóleý júıesin qaıta qarap jatyrmyz, – dep jaýap qaıtardy.

Osy arada Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın:

– Ony talqylaýdyń ne qa­jeti bar? Ony sizder talqylap jat­qanda 1,6 mlrd teńge tólenip ketti. Sizder tildi bilgendigi úshin aqy tólep jatqan joqsyzdar, sizder «sertıfıkat» dep atalatyn A4 formatyndaǵy qaǵaz úshin tólep jatyrsyzdar. Bul, ashyǵyn aıtqanda, strategııalyq jospardaǵy esepterińizdiń kórsetkishin jaqsartý úshin ǵana qajet. Sondyqtan bilim deńgeıi sáıkes kelmese, aqy tólenbesin degen buıryq shyǵaryńyzdar. Bul muǵalimderdiń til bilýge yntasyn da arttyrar edi. Qazir she, sertıfıkat alǵandardyń barlyǵyna aqy tólep, muǵalimderdi keri tartyp jatyrmyz. Bul ádildikke jatpaıdy. Eń bastysy, osyndaı kózqarastyń kesirinen bilim sapasy quldyraıdy. Osyn­daıdyń kesirinen halyqtyń úsh tilde bilim berýge degen teris kózqarasy qalyptasady, – dedi.

Jalpy otyrys barysynda tur­ǵyndardy alańdatqan jáne bıýd­jettiń kiris-shyǵysyna, mem­leket qarjysynyń tıimdi jum­­salýyna baılanysty kópte­gen máseleler kóterildi. Al jıyn­dy Májilis Tóraǵasy qory­tyndylady:

 – Biz jyldaǵy dástúr boıynsha ótken jylǵy bıýdjettiń atqarylýy týraly máseleni jan-jaqty talqyladyq. Osy jolda jetken jetistikterimiz kóp. So­nymen birge kem­shilikter de baı­­qalyp otyr. Onyń bar­ly­­ǵy aldaǵy jumysta erekshe nazarda bolý kerek. Sebe­bi bıýd­jettiń joǵary deńgeı­de atqa­ry­lýy – elimizdi damytý­dyń, hal­qy­myzdyń jaǵdaıyn jaqsar­týdyń basty kepili. Osy jolda, Elba­symyz aıtqandaı, qazynadan bólin­gen árbir tıyn tıimdi jum­salýy kerek. Sondyqtan Úkimet te, Esep komıteti de búgingi usy­nystardy eskere otyryp, bola­shaqta aıtylǵan kemshilikter bo­ıynsha jumys isteýi qajet dep esepteımiz, – dedi Nurlan Nyǵmatýlın.

Qujat Senattyń qaraýyna joldandy.