Juma, 15 aqpan 2013 7:19
Ústimizdegi jyldyń aqpan aıynyń sońynda Hrapýnovtar otbasyna baılanysty Jeneva prokýratýrasy qozǵaǵan aldyn ala tergeý isi aıaqtalýǵa tıis. О́tken jyldyń qarasha aıynda Shveısarııaǵa aýdarylǵan aqsha qarajatynyń bastaýyn tabý maqsatynda prokýror Jan-Bernar Shmıd tergeý sharalaryn qolǵa alǵan bolatyn. Bul iske Vıktor Hrapýnov pen onyń zaıyby Láıla Beketova-Hrapýnovadan basqa, kezinde «Swiss Development Group» kompanııasynyń prezıdenti bolǵan, keıbir buqaralyq aqparat quraldary arqyly «adal, tártipti kásipker» retinde jarnamalanǵan olardyń uldary Ilııas ta tartyldy.
Juma, 15 aqpan 2013 7:19
Ústimizdegi jyldyń aqpan aıynyń sońynda Hrapýnovtar otbasyna baılanysty Jeneva prokýratýrasy qozǵaǵan aldyn ala tergeý isi aıaqtalýǵa tıis. О́tken jyldyń qarasha aıynda Shveısarııaǵa aýdarylǵan aqsha qarajatynyń bastaýyn tabý maqsatynda prokýror Jan-Bernar Shmıd tergeý sharalaryn qolǵa alǵan bolatyn. Bul iske Vıktor Hrapýnov pen onyń zaıyby Láıla Beketova-Hrapýnovadan basqa, kezinde «Swiss Development Group» kompanııasynyń prezıdenti bolǵan, keıbir buqaralyq aqparat quraldary arqyly «adal, tártipti kásipker» retinde jarnamalanǵan olardyń uldary Ilııas ta tartyldy.
Alǵashqy kezde Hrapýnovtar shveısarııalyq quqyq qorǵaý organdarynyń bul isine narazylyq tanytyp: «Shveısarııanyń da bul iske aralasqany ókinishti-aq» dep jazdy. Shamalary kelgenshe jantalasyp, qarsylasyp-aq baqty. Sodan, olar Qazaqstanda júrgende ala jipti attamaǵandaı, «sýdan taza, sútten aqpyz» dep jar saldy. Hrapýnov tipti Almatynyń ákimi qyzmetinde júrgen kezinde óziniń jeke bas múddesin múlde oılamaǵandaı syńaı tanytty. Al, shyn mánisinde olardyń osylaısha ótirik aıtýy barlyq jaǵdaıdy jaqsy biletin adamdardyń jaǵasyn ustatady. Máselen, olardyń memlekettiń múlkin aıaýsyz talan-tarajǵa salyp, satyp, odan túsken qarjyny shveısarııalyq bankke aýdarǵany týraly tutas serııalyq epızodtardy birinen soń birin keltirýge bolady. Bul týraly buqaralyq aqparat quraldarynda da keńinen qamtylyp jazylýda.
Almaty qalasyndaǵy balalar baqshasy ǵımaratyn jekeshelendirýdegi aılakerligi olardyń qýlyǵyn taǵy bir dáleldeıdi. Balalar baqshasy ǵımaraty tenderge qoıylǵan soń ol Láıla Beketovanyń tolyq baqylaýymen kóptegen kommersııalyq qurylymdardan ótedi. Sodan keıin arzan baǵamen onyń ózine qaıta satylyp, qolyna tıedi. Odan arǵysy belgili, qudyretti kúıeýiniń nebir amaldary arqyly qolyna túsken memlekettik ǵımarattardy asyra qaıyra satyp, qarjatty Elmıra atty qyzynyń atyna shveısarııalyq bankke aýdara saldy.
Bul arada tabıǵat qorǵaý aımaǵyndaǵy jer telimin memlekettik qordan shyǵaryp, kóptegen jalǵan kommersııalyq fırmalardan ótkizip, aqyr aıaǵynda satýdan túsken qarajattar, joǵaryda aıtylǵan bıznesteri osy qarjyǵa qurylǵan Elmıranyń jáne Ilııas Hrapýnovtardyń esebine enedi. Jalpy, Elmıranyń tegi ártúrli eken. Birese Kýdrıashova, endi birde Beketova, sosyn Hrapýnova, bolmasa Belmadanı dep birneshe famılııany arqalap alǵan. Sonymen, joǵaryda aıtylǵandardy qýlyqpen jasalǵan jemqorlyqtar desek, olardyń «berseń – qolyńnan, bermeseń – jolyńnan» deıtin de amaldary bar ekendigi tergeý barysynda anyqtaldy. Muny tergeýshiler «reıderlik» deıdi. Máselen, «Shadid Engineering» JShS ıeligindegi jerler qala ákiminiń ókimimen «memlekettik qajettilikke» dep alynyp, artynsha bir aıdan keıin Hrapýnov óziniń ókimimen álgi jer telimderin óziniń «otbasylyq» fırmalaryna satý úshin jabyq saýdaǵa salady. Al keıin bul fırmalardyń ózin satqannan keıin kókala kóp aqsha Shveısarııadaǵy bankterge jol tartady.
Mine, Vıktor Hrapýnov ońtústik astanany basqaryp turǵanda memlekettik múlikter osylaısha túsiniksiz aınalymǵa túsip ketip, qurdymǵa batyp jatty. Odan olardy eshkim qaıtyp shyǵara almady, ol kezde izdeıtin de jan bolmady. О́ıtkeni, Hrapýnovtyń ózi bı, ózi qoja edi. Sondyqtan, onyń túkirigi jerge túspeı turǵanda bireýdiń «áı, sen ne istep jatyrsyń?» dep suraýǵa batyly jetpedi. Al isherin iship, alaryn alyp taıyp otyrǵan soń qylyshty tasqa shabýdan basqa amal qalmaı tur. Biraq, Hrapýnovtyń kezinde Qazaqstanda júrip, eń bıik qurmetti laýazymdardy ıelenip alyp, jymyn bildirmeı isher sýdy laılap ketkeni yza-kekti qozdyra túsedi. Al Hrapýnov sekildi talaı aramzalardyń arada júrip kóp dúnıeni túgimen asap ketkeni eske túskende mundaı úrdis qashanǵy jalǵasa beredi dep tipten nalısyz.
Jalpy, Almaty Vıktor Hrapýnov úshin qylmystyq joldaǵy erekshe de aıryqsha baspaldaq boldy. Ol budan keıin de Shyǵys Qazaqstan oblysyna kelip, ońtústikte synnan ótken osy jobasyn aınalymǵa jiberdi. Quqyq qorǵýshylar tilimen aıtqanda, oblysqa kelip ornyqqan jańa ákim, eń aldymen, «tuǵyry myqty qylmystyq topty» tobyǵynan qaqqan eken. Bul úshin oǵan asa kóp kúsh jumsaýdyń da qajeti bolmady. О́ıtkeni, Almatydan birge ertip kelgen qolshoqparlary kúshti edi. Ol baǵynyshtylary talaı iste synalyp, ábden shyńdalǵan bolatyn. Sondyqtan, olarǵa birden eń jaýapty mindetter júkteldi. Atap aıtqanda, ıaǵnı tergeýshiler qujatynda kórsetilgendeı, «jyljymaıtyn múlikterdi memlekettik jeke menshikten zańsyz shyǵaryp, odan soń qylmystyq jolmen ıelengen múlikter men materıaldyq qarjyny zańdastyrý» boldy. Munyń bári tabysty júrgizilgeni sonshama bireýlerge jańa ákim keremet jumys istep jatqandaı kórinipti.
Oǵan qosylǵan onyń zaıyby «alymdy ári tabysty kásipker» retinde oıyna kelgenin jasady. О́ıtkeni, olar tergeýshilerdiń aıtýyna qaraǵanda, memlekettik menshikti ózderiniki ǵana dep sanaǵan dúmshe túsinikterine saı aram áreketterine shek qoımaǵan. Hrapýnovtyń sol kezde nazary áýeli «Járdem» Shyǵys Qazaqstan ınnovasııalyq ortalyǵy» JShS-ne túsken. О́ıtkeni, osy «Járdemniń» balansynda О́skemen qalasynyń ortalyǵynda oryn tepken birqatar ákimshilik ǵımarattar bolǵan. Sodan buǵan qyzyqqan jańa basshy álgi «Járdemge» ózimen birge erte kelgen Qarymsaqov degendi dırektor etip bekitedi. Sóıtedi de aımaqty ınnovasııalyq turǵydan damytý kerek degen jeleýmen JShS terrıtorııasyna saýda úıleri men qoıma ǵımarattaryn salýdy tapsyrady.
Artynsha álgi sýpermarketterdi turǵyzýdy «Svıs Kazah Fenıks Grýpp» degen halyqaralyq aty bar kóp salaly fırma qolyna alady. Sóıtse, onyń quryltaıshysy Láıla Hrapýnova eken. Onyń esebi boıynsha qurylystyń árbir bólshegi ondaǵan mıllıon teńgege baǵalanǵan. Mundaı baǵaly zattardy alý úshin Qarymsaqov Aııar degennen qaryz alady. Sonan aqyr aıaǵynda aınalyp kelip «Járdem» JShS álgi Aııar degenniń qolyna ótedi. Ol qolyna túsken múlikti tez arada qymbat baǵamen satyp jiberedi. Túsken aqsha birtindep Láıla Beketovaǵa ótip, ol óz kezeginde ony belgili ádispen shveısarııalyq bankke toǵytyp jiberedi. Onda ony Elmıra Vıktorovna qaǵyp alady. Bitti. Ne bolyp, ne qoıǵanyn Hrapýnovtardan basqa eshkim de sezbeı qaldy.
Árıne, Láıla Hrapýnova О́skemende kúıeýine kómekteskenmen Almatydaǵy qalǵan sharýalaryn da tyndyrýdy umytpady. Máselen, onyń atynda «VILED International» atty fırmasy bolǵany belgili. Ol fırmanyń qaraýynda zergerlik buıymdardy satýmen aınalysatyn kólemi 222 sharshy metrlik túrli ǵımarattar boldy. Fırmanyń jarnamalyq alańdary qalanyń kez kelgen kórikti, kózge túsetin buryshynan oryn aldy. Osynsha ıen baılyqtyń qojaıyny jalǵyz Láıla Beketova edi. Biraq ol munyń bárin baılyq dep eseptemedi. Ol úshin Almaty qalasyn túgel ıemdenip alý kerek edi. Sondyqtan, onyń qaramaǵyna taǵy da 705 sharshy metrdi qamtıtyn saýda ǵımarattary ótti. Buǵan qosa oǵan sý tegin satylǵan «Samal-2» shaǵyn aýdanyndaǵy saýda oryndary tıdi.
Bularmen qosa ıaǵnı zergerlik kásiptiń qyzý jandanýymen qatar, ózge de qomaqty paıdasy bar jobalar gúldene bastady. Qalanyń bas tizgini Vıktor Hrapýnovtyń qolynda turǵanda Láıla atyna ótken Almaty ekonomıkalyq ýnıversıtetine oılamaǵan jerden «ǵaıyptan taıyp» kólemi 1189 sharshy metrdi quraıtyn Gogol kóshesiniń boıyndaǵy qalalyq kommýnaldyq sharýashylyq mekemesi ǵımaratyn satyp alýdyń sáti túsedi. Sátti bolǵany sonshama, bul alyp ǵımarat ta oǵan sý teginge túsedi. Bul keremet ǵımarattardyń ózi sý teginge túsip jatqanda, olar ornalasqan jer telimi tipten arzan baǵamen, ıaǵnı tegin berildi desek te bolady.
Iá, Vıktor Hrapýnovqa, Láıla Beketovaǵa, Elmıra Belmadanıge, Ilııas Vıktorovıch jáne Danıel Hrapýnovtarǵa mundaı taǵylǵan aıyptardy sheksiz tizip keltire berýge bolady. Biraq, odan ketken shyǵynnyń orny ázirshe tolmasy anyq, sondyqtan da jemqorlyq áreketterin el bile júrgeni jón.
Almas BOLATOV.