Jýyrda Pavlodar oblystyq Memlekettik muraǵattar basqarmasy qorynan «Jas ulan» uıymyna qatysty tyń materıaldar tabyldy. Budan 2 jyldaı buryn «qupııa» belgisi alynyp tastalǵan eken. Jarty ǵasyr boıy boıy jurtshylyqtyń nazaryna ilikpegen isti izdestirip tapqan adam – bir kezdegi «Jas ulan» uıymynyń belsendi múshesi, qazirgi kezdegi eńbek ardageri, shejireshi, ólketanýshy Qaırolla Kájenov.
Is 56 betten turady. Keıbir qujattar 2 danadan jınaqtalǵan, olardy sanamaǵanda is 41 betti quraıdy. Materıaldarmen tanysqanymyzda bizdiń ózimizge belgisiz birshama jaıttyń anyq-qanyǵyna kóz jetkizdik. Burynyraq «QK Pavlodar obkomynyń I hatshysy Býrov Ivan Mıhaılovıch (1965-1975 ) jas ulandardyń belsendilerin bas bostandyǵynan aıyrý jazasyna kesý jóninde QK OK I hatshysy D.A. Qonaevqa usynyspen shyǵypty, biraq ol kisi qoldamapty» degen sybysty estigenbiz. Shyndyǵynda, bizdiń isimizge Dinmuhamed Ahmetulynyń ózi aralasyp, taǵdyrymyzǵa arasha túskenin endi ǵana ańǵaryp otyrmyz. Eger qylyshynan qan tamyp turǵan keńestik kezeńde Qazaqstan Kompartııasynyń I hatshysy nar táýekelge bel býmasa ózimiz sonshalyq kóksegen osynaý egemendik kezeńine tiri jeter me edik, jetpes pe edik, kim bilsin?.. Degenmen, oblys prokýratýrasy MQK basqarmasynyń tergeý materıaldaryna súıenip jasaǵan arnaıy baıandamasynda uıym músheleriniń, ásirese, jetekshi quramynyń is-áreketteri, tipti minez-qulyqtary da kommýnıstik ıdeologııalyq turǵysynan qarastyrylyp, meılinshe qara boıaýmen berilgen. Osynyń ózi «Jas ulan» uıymynyń belsendilerin komsomol qatarynan, mektepten shyǵaryp, oqý-úlgerim tabeline tártibi «3» degen belgi soǵylýyna jáne uzaq jyldar boıy qýdalaýǵa ushyraýyna jetkilikti boldy. Atalǵan qujattardy tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Janna Qydyralınaǵa joldadyq. SSSR kezeńinde kommýnıstik ulttyq saıasatqa qarsy kúresken uıymdar men jeke azamattar týraly ondaǵan ǵylymı-zertteý eńbekterin jazǵan Janna Úrkinbaıqyzy bul kúnderi «Jas ulan» uıymyna qatysty ózge de muraǵattyq qujattardy izdestirýde. Aldaǵy ýaqytta uıym músheleriniń MQK oblystyq basqarmasyndaǵy tergeý barysynda bergen túsiniktemeleri de tabylýy múmkin degen úmittemiz. Áıteýir, qalaı bolǵan kúnde de, keleshekte «Jas ulan» uıymy týraly jańa zertteý eńbegi jaryq kóretinine senimdimiz. Sonymen, Keńes úkimeti kezeńinde «Qupııa» belgisimen tek tıisti laýazymdy adamdarǵa ǵana joldanǵan qujattardyń fotokóshirmelerin alǵashqy ret jurtshylyqqa jarııa etip otyrmyz.
1.1970 jyldyń sáýirinde Memlekettik qaýipsizdik komıteti Pavlodar oblystyq basqarmasynyń oblys prokýratýrasyna joldaǵan materıaldarynyń tizimi.
2. 1970 jyldyń 5 mamyrynda Pavlodar oblysynyń prokýrory L. Ivanovtyń Qazaq SSR prokýrory Ý. S. Seıitovke joldaǵan habary. Onda Pavlodar qalasynda zańsyz qurylǵan «Jas ulan» uıymynyń áshkerlengeni jáne osy fakty boıynsha qylmystyq is ashylǵany habarlanǵan.
3. 1970 jyldyń 5 mamyrynda Pavlodar oblysy prokýrorynyń aǵa kómekshisi R. Abdýllınniń Memlekettik qaýipsizdik komıteti oblystyq basqarmasynyń basshysy, polkovnık A.D. Dosymbekovke joldaǵan habary. Onda Pavlodar qalasynda zańsyz uıym qurý faktysy boıynsha oblys prokýratýrasynyń qylmystyq is ashý jóninde qaýlysynyń basqarmaǵa joldanǵany aıtylǵan.
4. 1970 jyldyń 7 mamyrynda SSSR Prokýrorynyń memlekettik qaýipsizdik organdaryndaǵy tergeýdi qadaǵalaý jónindegi orynbasary Vasılevtiń Pavlodar oblysynyń prokýrory L.N. Ivanovqa joldaǵan suraý haty. Onda «Jas ulan» uıymy boıynsha Qazaq SSR Qylmystyq kodeksiniń qandaı baby boıynsha kimderdiń ústinen qylmystyq is kóterilgeni jóninde suraý salynǵan. Sonymen qatar, kóterilgen qylmystyq istiń kóshirmesin SSSR Prokýratýrasyna dereý joldaýyn ótingen.
5. 1970 jyldyń 25 mamyrynda Qazaq SSR Prokýrorynyń memlekettik qaýipsizdik organdaryndaǵy tergeýdi qadaǵalaý jónindegi kómekshisi A. Chýrbanovtyń Pavlodar oblysynyń prokýrory L.N. Ivanovqa joldaǵan habary. Onda Pavlodar oblysy prokýrorynyń 1970 jyldyń 4 mamyrynda Qylmystyq kodekstiń 58, 56 baptarynyń belgileri boıynsha qylmystyq is ashý jónindegi qaýlysynyń kúshi joıylǵany aıtylǵan.
6. 1970 jyldyń 4 maýsymynda Pavlodar oblysynyń prokýrory L.N. Ivanovtyń SSSR Prokýrorynyń memlekettik qaýipsizdik organdaryndaǵy tergeýdi qadaǵalaý jónindegi orynbasary G.A. Vasılevke joldaǵan habary. Onda Pavlodar oblysynyń prokýrory sol jyldyń 4 mamyrynda qylmystyq is ashý jóninde qaýly qabyldaǵanyn, áıtse de 22 mamyrda Qazaq SSR Prokýratýrasy bul qaýlynyń kúshin joıǵany jóninde baıandalǵan.
Arman QANI, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, 1969-1970 jyldardaǵy «Jas ulan» uıymynyń jetekshisi, Pavlodar qalasy
«Jas ulan» uıymy týraly nemese uıymǵa qatysty jarııalanymdar
1.Pavlodar oblystyq memlekettik muraǵattar basqarmasy qory materıaldary 2.Arman Qanıev. «Tutanbaı jatyp sóngen edi «Jas ulan» // «Saryarqa samaly» gazeti, 15 maýsym, 1992 jyl. 3.Ǵalymbek Jumatov. «1969 jyl. Sol jeltoqsan da yzǵarly edi» // «Halyq keńesi» gazeti, 18 qyrkúıek, 1992 jyl. 4.Janbolat Álıhanuly Aýpbaev. «SOS» belgisi» // «Egemen Qazaqstan» gazeti, 30 qazan, 2002 jyl; «Etjeńdi» «Egemen Qazaqstan» - 2002 (tańdamaly maqalalar jınaǵy), Astana, «Egemen Qazaqstan» AQ - 2003; «О́mirge tańdana qara» (avtordyń tańdamaly maqalalar jınaǵy) Astana, «Elorda» - 2004. 5.Ǵalym Jaılybaı. «Bizdiń qoǵamǵa Mahambet pen Mádı kerek…» Kerekýlik aqyn Arman Qanımen suhbat //«Qazaq ádebıeti» gazeti. 24 aqpan, 2006 jyl. 6.Janna Qydyralına. «KGB jastar rýhyn syndyra alǵan joq» // «Nur Astana» gazeti, 4 maýsym, 2009 jyl. 7.Aldan Smaıylov. «Tasada qalǵan taǵdyrlar» // «Qazaq ádebıeti» gazeti, 12-18 maýsym, 2009 jyl. 8.Saılaý Baıbosyn. «Jetpisinshi jyldyń jetkinshekteri jalaýyn tikken «Jas ulan» // «Jas Alash» gazeti, 16 jeltoqsan, 2010 jyl. 9.Erjuman Smaıyl. «Alash ıdeıasy jáne «ESEP» partııasy» // «Egemen Qazaqstan» gazeti, 23 aqpan, 2011 jyl. 10. Qaırolla Kájenov. «Budan 45 jyl burynǵy "Jas ulan" oqıǵasy jaıly ne bilemiz?» «Alash úni» 12 jeltoqsan, .2014 jyl. 11. Janar Tolendınova. «Arman Kanı: Kogda prıhodıt vremıa...», «Regıon», 10 oktıabrıa, 2004 g. 12. Jasýlan Sadykov. «Arman Kanıev – pavlodarskıı Danko?» - «Novoe vremıa», 28 fevralıa, 2001 goda.
Internet materıaldary Táýelsizdikti kóksegen 5 partııa https://e-history.kz/…/tauelsizdikti_koksegen_5_partiya__48… ------------------------------------------------------------- Budan 45 jyl burynǵy «Jas ulan» oqıǵasy http://old.baq.kz/…/news/aimaktik_bak_muragat/regmedia-70563 -------------------------------------------------------------
Keńes kezeńinde táýelsizdik kóksegender http://jeltoksanruhy.kz/?p=47 ------------------------------------------------------------- "Jas Ulan" - 40 jyl buryn qurylǵan uıym https://abai.kz/post/1182 ------------------------------------------------------------- TÁÝELSIZDIK JÁNE «JAS ULAN» UIYMY http://ult.kz/post/tauelsizdik-zhane-zhas-ulan-uyymy ------------------------------------------------------------- Jasymaǵan jiger https://egemen.kz/article/111046-zhasymaghan-dgiger ------------------------------------------------------------- «SOS» BELGISI http://anatili.kazgazeta.kz/?p=51103 ----------------------------------------- «Doroga lıýdeı: jajda svobody» // Dokýmentalnyı fılm, Kazahstanskıı fılıal MTRK «Mır», 2016 g.