– Ashat Maksımuly, T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynda bıylǵy oqýǵa qabyldaý júıesindegi aıqyn jańalyq – akademııa ǵımaraty aldyndaǵy alańǵa arnaýly LED ekran qoıylyp, 8-13 shilde aralyǵynda ótken shyǵarmashylyq emtıhan tapsyrǵan talapkerlerdiń ónerin olardyń ata-analarynyń, jaqyndarynyń jáne jalpy yqylas bildirgen kópshiliktiń kórip turýyna jaǵdaı jasalýy boldy. Bul ıdeıa áý basta neden týyndady?
– Qashanda ulttyq mádenıetti álemdik keńistikte tulǵa dáripteıdi. Al ondaı tulǵalardy tárbıelep shyǵarý óner adamynyń bala kezinen bastalýy tıis. Degenmen bul jerde myna nárse eskerilýi kerek: ádette óner oqý ornyna túsý úshin júrekteri tek óner dep soqqan talapty jastar keledi. Bizdiń akademııa da osy sanatta. Biraq talantty tap basyp taný ońaı emes. Árıne bir adamda qabilet bolýy múmkin. Biraq qabilettiniń barlyǵyn talantty dep aıtýǵa bolmaıdy. Qazaqtyń «Júzden júırik, myńnan tulpar» degen sózi osy jerge dál. Iаǵnı, talant júzdegen-myńdaǵan qabiletti adamnyń ishinen ilýde bireý ǵana kezdesedi degendi bildiredi. Osy oraıda qabyldaý komıssııasynyń quramyna óz isiniń sheberlerin tarttyq. Ekinshiden, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Elbasy saıasatymen úndestire otyryp elde ashyq qoǵam qurý jónindegi ustanymyn, ıaǵnı transparenttilikti negizge aldyq. Qoǵamda kez kelgen salada ashyqtyq, tazalyq bolǵanda ǵana is alǵa basady.
Ata-analardyń kóńilinde kúdik qalmasyn degen oımen ǵımarat aldyna LED ekran qoıyp, jıylǵan jurtqa shyǵarmashylyq emtıhandy kórsetý jónindegi oı osy eki máseleden týyndady. Jalpy shyǵarmashylyq synaqty ashyq jaǵdaıda kórsetý buryn-sońdy shyǵarmashylyq oqý oryndarynda bolmaǵan. Sebebi ónerdiń óz ólshemi, sharttary bolady. Degenmen bizdiń bul batyl ıdeıamyzǵa oqytýshy-professorlyq quram túsinistikpen qarady. Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulovanyń tarapynan da qoldaýǵa ıe boldy. Shyǵarmashylyq emtıhandy ekrannan ǵana emes, feısbýk, ınstagram jelileri arqyly tikeleı efır túrinde kórsetip otyrý jónindegi oıdy aıtqan da Aqtoty Raıymqulova. Nátıje – kútkendegideı. Talapkerlerdiń ata-analary, janashyrlary tarapynan ádette oryn alyp jatatyn ókpe-nazǵa jol berilgen joq. Ásirese abıtýrıent jastardyń kóńilderi toldy. Bizdiń akademııaǵa negizinen alys aýyldardan keledi ǵoı. Solar ózderi ekrannan ǵana kóretin ataqty óner qaıratkerleriniń ózderine óbektep, janashyrlyqpen qamqorlyq tanytqanyn kórip, tipti tolqyp, kózderine jas irkilgenderi de kezdesti. Dástúr jalǵasa beretin bolady. Kelesi jyly dıplomdyq spektaklderimizdi de osy jolǵa salsaq degen oıymyz bar. Iаǵnı, Eýropadaǵy, jalpy álemdik tájirıbedegi teatr akademııalarynyń dıplomdyq spektaklderdi áleýmettik jeliler arqyly kórsetip otyrý ádisin keleshekte ózimizde qoldanyp kórsek deımiz.
– Bıyl akademııada alǵash ret ashyq negizde ótkizilgen shyǵarmashylyq synaqty tikeleı kórsetilim arqyly kópshilik sarabyna salý, olardyń tarapynan árqıly pikir týǵyzýǵa alyp keledi dep oılamaısyz ba?
– Sizdiń aıtqyńyz kelgeni, bir talapkerdiń ónerin qarap otyrǵan kópshiliktiń ártúrli baǵalaýy ǵoı. Negizinde biz osyndaı jaǵdaıdyń bolatynyn bilgenbiz. Sóz basynda ónerdiń óz ólshemi, ustanymy bolady degen edim. Iаǵnı, álemdik tájirıbede óner «dara taýar» degen uǵym qalyptasqan, soǵan sáıkes óner kásibı mamandar tarapynan ǵana baǵasyn alýy tıis. Alaıda, bizdiń qoǵamda qazirgi kezde qalyptasyp otyrǵan jaǵdaı burynǵy «barmaq basty, kóz qysty» psıhologııasynan úzildi-kesildi alshaqtaýymyzdy qajet etedi. Oǵan alyp baratyn joldyń basy – shyǵarmashylyq synaqtaryna mamandarmen qatar kópshilikti qatystyrý arqyly júz paıyz ashyqtyqty qamtamasyz etý. Bul bir jaǵynan úlgi. О́ner salasynda da ashyqtyqtyń, azamattyq-mádenı ustanymdardyń bar ekendiginiń birden-bir kórinisi. Biz osy jaǵynan kelgende úlken bir mindettiń údesinen shyqtyq dep oılaımyz.
– Onyń ústine oryn da shekteýli ǵoı. Máselen, byltyr akademııa boıynsha 305 granttyq orynǵa 738 adam qujat tapsyrsa, bıyl 303 orynǵa 810 talapker ótinish bergen. Onyń 13-i jáne 19-y sáıkesinshe jetim jáne ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan, múgedek, sheteldik qazaq balalary, basqa da jeńildikke ıe talapkerlerge arnalǵan kvota...
– Iаǵnı, bir orynǵa alty-jeti adamnan keledi. Sonyń ishinde «Altyn belgimen» marapattalǵandar sany byltyr 8 adam bolsa, bıyl ol 18 talapkerdi qurap otyr. Sondaı-aq abıtýrıentter arasynda N. Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń túlekteri, aımaqtyq óner baıqaýlarynyń júldegerleri de az emes. Munyń ózi qoǵamdaǵy mádenıet pen ónerge degen yqylastyń kúrt artýynyń jáne ulttyq mádenıetimizdiń álemdik arenada tanyla bastaýynyń bir kórinisi, ekonomıka tilimen aıtqanda, mýltıplıkasııalyq effekt. Soǵan sáıkes, akademııadaǵy mamandyqtar da úlken suranysqa ıe bolyp otyr. Shyndyǵy sol, bizge kelýshiler tutas alǵanda ózderine ánshi Dımash Qudaıbergendi, akterler Berik Aıtjanov, Azamat Satybaldy, Erkebulan Daıyrovtardy, sońǵy shyqqan jastardan Asylhan Tólepov, Aıan О́tepbergenderdi úlgi tutady. Bizdiń horeografııa fakýltetine túsýshiler búginde álemdik deńgeıde bı bılep júrgen Bahtııar Adamjanǵa, akademııa túlegi, Vengrııanyń ulttyq balet teatrynyń jetekshi solısi Álııa Tynyqbaevaǵa elikteıdi. Osynyń barlyǵy jastardyń boıyna óner arqyly qoǵamnyń, memlekettiń damýyna úles qosýǵa bolady degen senim uıalaǵanyn jáne bul mamandyqtarmen óz nesibesin taýyp, otbasyn asyrap, azamat bolyp qalyptasa alatynyna kózderi jete bastaǵanyn ańǵartady.
– Bilýimshe, akademııada aqyly oqımyn deýshilerge de esik ashyq, biraq sonyń ózinde de olar arnaýly komıssııadan synaqtan ótip baryp qana qabyldanady eken. Iаǵnı, óner ordasynyń esigin kóldeneń adamnyń ashýyna jol joq degen sóz.
– Jańa oqý jylynyń jáne bir ereksheligi – akademııadaǵy mamandyqtardyń bilim baǵdarlamasy aıasyna toptalýy. Munyń ózi bilim berý júıesinde biryńǵaı bolondyq úrdiske kóshýimizge baılanysty oryn alyp otyr. Munyń máni – oqý ornyndaǵy mamandyqtar ózara toptasyp, burynǵy mamandyqtar óner-bilim baǵdarlamasynyń aıasyna kiredi de, odan ári mamandandyrýlar taralady. Osy júıege sáıkes akademııada bıyl ashylǵan ulttyq óner fakýltetine aıtys, fızıkalyq teatr artısi, kıno jáne teledıdar sýretshisi, balettaný, qaıta óńdeý jáne buryn eshbir jerde bolmaǵan qylqobyzben án salý, jetigenmen án salý, sahna qozǵalysynyń pedagogy jáne t.b. jańa mamandyqtar qosyldy. «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasyn shyǵarmashylyq joǵary oqý oryndary arasynda eń birinshi bolyp akademııa júzege asyryp jatyr. Baǵdarlama sheńberinde «Aqparattyq-tehnologııalyq kafedra» quryldy. Mýltımedııalyq ssenografııa mamandyǵyn oqytý qolǵa alyndy. Joǵaryda atalǵan bilim baǵdarlamasy negizinde medıaǵa mamandandyrý da baǵdarlama aıasynda ashyldy. Sondaı-aq bizdiń oqý orny jumysynyń úlken bir salasy – etnostyq teatrlarǵa mamandar daıarlaý bolyp otyr. Akademııa jalpy teatr mamandaryn daıyndaý boıynsha Qazaqstandaǵy biregeı oqý ordasy bolyp sanalady. Bıyl koreı, orys kýrstaryna túsýshilerdi qabyldap jatyrmyz. Kelesi jyly uıǵyr toby men nemis toby qosylatyn bolady.
Áńgimelesken Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»