«Jibek joly» vızasy nege keshiktirilýde?

Byltyr Qazaqstan men О́z­bek­stan senatorlarynyń kezdesýinde eki eldiń týrıstik áleýetin damytý má­se­lesi keńinen qaraldy. Sol kezde Darıǵa Nazarbaeva Qazaq­stan men О́zbekstanda týrızmdi damytý ǵana emes, Ortalyq Azııanyń barlyq kór­nekti jerlerin kórgisi keletin shetel tý­rısteriniń bizdiń elderge kelýin yn­ta­landyrý da mańyzdy degen pikir bil­dirdi. Sondaı-aq azııalyq «Silk viza» arna vıza úlgisin qalyptastyrý týra­ly usynys aıtty.

Bul jobanyń mánisi mynada. «Jibek joly» vızalyq re­ji­mi Jibek joly elderi úshin Eý­ro­aımaqtaǵy Shengen kelisimi aıa­synda jumys isteıtin tetiktiń balamasyna aınalýy tıis. Demek, Qazaqstan men О́zbekstannyń birine týrıstik vızamen kelgen shetel azamaty eki eldiń barlyq qalasyn emin-erkin aralap, qydyrystaı alady.

Bara-bara bul rejimge TMD-nyń ózge de memleketteri qosylady degen paıym jasal­dy. Usynylǵan mehanızm trans­ulttyq týrıstik ónimge kedergi­lerdi eńserýge múm­kindik berýi (týrıster kórshi el­derdiń shekaralaryn kesip ótken kezde vızalyq, kedendik jáne she­karalyq keder­gilerge tap bolady) tıis.

Atalǵan máseleler boıynsha ke­lis­sózder eki el Úkimetteriniń deńgeıinde júrgizildi, taraptar barlyq túıtkildi máselelerdiń túıinin tarqatýǵa da ýaǵdalasty. Tipti, О́zbekstan jaǵy, atap aıt­­qanda О́zbekstannyń tý­rızm­di damytý jónindegi mem­lekettik komıtetiniń ókili Ulyq­­bek Qasymqodjaev byltyr jeltoqsan aıynda «Silk viza» jobasynyń jan-jaqty tal­qylanǵanyn, endi azǵantaı tehnıkalyq sátterin kelisken soń 2019 jyldyń aqpan aıynan bastap engiziletinin habarlap tastady. Sondaı-aq bul jobaǵa Qyrǵyzstan men Tájikstannyń jáne Ázerbaıjan men Túrkııanyń da qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵanyn atap ótti. Jalpy, bul málimdemege deıin de, odan keıin de Qazaqstan men О́zbekstan arasynda atalǵan joba boıynsha talaı kezdesýler, kelissózder de óte shyqty. 

Biraq rejimdi engizýge ýaǵ­­dalasqan ýaqyt taıaǵanda taraptar «Silk viza» jaıynda jaq ashqan joq, endi mine bıylǵy týrıs­­tik maýsym da aıaqtalýǵa jaqyn.

Osy oraıda joba boıynsha suraý salyp, Mádenıet jáne sport mınıstrligine habarlasyp, «Silk viza» rejiminiń taǵ­dyry týraly bildik. Sóıtsek bizdiń mınıstrlik «Jibek jolynyń» vızasyn engizýge Qazaqstan tarapy saqadaı-saı daıyn ekenin, al ony iske qosýdaǵy kesheýildeý О́zbekstan memleketine baılanysty qalyp­tasqanyn habarlady.

О́z kezeginde Podrobno.uz máli­­metterine qaraǵanda, ortaq vı­zany engizýdegi kidiris eki eldiń úshinshi memleketterge vıza berý tártibine baılanys­ty ornaǵan. Atap aıtqanda, Qazaqstan Eko­nomıkalyq yn­­­ty­maqtastyq jáne damý uıy­myna múshe memleketter aza­mat­tarynyń bizdiń elge vızasyz kirý rejimin engizgen. Oǵan qosa, azamattary vızany elektrondy túrde resimdep kire alatyn memleketterdiń sa­ny 120-ǵa jýyqtaıdy. Al О́z­bekstandaǵy jaǵdaı, jalpy vızasyz kirýge quqyǵy bar elderdiń sany múldem bólek.  Onyń ústine burynǵy prezı­dentteriniń kezinde álemge ba­rynsha jabyqtaý saıasat us­tanyp kelgen kórshilerimiz bı­lik ózgergeli beri ǵana 30 kúndik vı­zasyz rejim tártibin engize bastady.

Mine, osy máseleler túbe­geı­li sheshilip, retke kel­tiril­meıinshe, Jibek jolynyń vızasy engizilmeıtin sııaqty. So­nymen qatar taraptar vıza aqysyna baılanysty da ymy­raǵa kelýi kerek.

Týrıster suranysy eskeriledi

Elimizdiń Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń bergen mál­imetterine qaraǵanda, «Jibek joly» vızasynyń úshinshi mem­­leketterden týrıst tartý áleýeti óte joǵary. Máselen, Or­­talyq Azııadaǵy mundaı trans­­shekaralyq vızalyq rejim úshinshi elder azamattaryna (eń aldymen Qytaı, Úndistan jáne Par­sy shyǵanaǵy elderi) eki eldiń Jibek joly boıynda ornalasqan birqatar týrıstik baǵytqa, elderdiń birine tý­rıs­tik vıza boıymen baryp, birik­ken týrıstik marshrýttardy qu­rýǵa múmkindik beredi.

Sonymen qatar «Silk viza» transulttyq týrızm óni­mi jolyn­daǵy ákimshilik keder­gilerdi jeńýge, vıza resimdeý ýa­qytyn 10 kúnge deıin qys­qartýǵa, sol arqyly týrıster úshin Ortalyq Azııa aımaǵyna saıahattaý merzimin josparlaýǵa, biryńǵaı týrpaket aıasynda toptardyń jeńildetilgen jáne birikken saıahatyn uıym­das­tyrýǵa, eki eldiń eki nemese odan da kóp týrıstik ope­ratorlarynyń qatysýymen bir­lesken transulttyq týrıstik mar­shrýttardy ózara tıimdi júzege asyrýǵa múmkindik be­redi.

Jalpy, «Silk viza» taıaý bo­lashaqta eki eldiń birlesken jobalaryn júzege asyrýǵa da jol ashady. Máselen, bú­kil álemge áıgili bolǵan Sa­mar­qand – Buhara – Tashkent ba­ǵy­ty О́zbekstan aýmaǵy ar­qyly Qazaqstandaǵy jańa ba­ǵyttarmen tolyqtyrylýy múmkin: Túrkistan – Shymkent –Taraz. Shyn máninde, О́zbek­stanǵa vıza alǵan sheteldik týrıske Qazaqstanǵa jańa vıza alýdyń qajeti bolmaıdy – ol bir sapar kezinde basqa elge avtomatty túrde kirýge múmkindik alady. Ádette álemdik týrıster bir sapardan alǵan áserleri men bilimderiniń kóptigin árdaıym alǵa qoıyp baǵalaıdy. Bul baǵyt bolashaqta Qyrǵyzstandaǵy Ystyqkólge demalýǵa keletin týrıster aǵynyna da oń áser etýi ábden múmkin.

Mádenıet jáne sport mı­nıstrliginiń tujyrymyna qa­rasaq, Jibek joly álem­dik deńgeıdegi eń jaqsy brend­ter­diń biri jáne búkil jol bo­ıynda týrıstik resýrstardy josparly jáne baqylanatyn da­mytý ejelgi tarıhı jolda álemdik mádenı murany saqtaý jáne qalpyna keltirý úshin strategııalyq mańyzy bar. Son­dyqtan Uly Jibek jolynyń jandanýy BUU, IýNVTO jáne IýNESKO-nyń qoldaýymen júzege asyrylatyndyqtan, eli­mizdiń týrızm salasyndaǵy kez kelgen bastamasyn jandandyryp áketkeli tur. 

Bıyl 9-10 maýsym kúnderi О́zbekstannyń Samarqand qala­­synda TMD-ǵa múshe mem­leketter Týrızm keńesiniń oty­rysynda bul másele qara­lyp, Qazaqstannyń Jibek jo­ly týrıstik marshrýtyn da­mytýdyń jańa mehanızmin qurý jónindegi bastamasy – úshinshi elderdiń aza­mattary úshin berilgen tý­rıs­tik vızalardy ózara taný rejimin (Jibek joly rejimi) TMD Týrızm Keńesiniń barlyq músheleri qoldady.

Negizi О́zbekstan tarapy da bul máseleni kópke soz­baı tııa­­naqtaıtyn sekildi. О́ıt­k­eni jýyr­da «Qazaqparat» agent­tigine suhbat bergen О́z­bek­stan elshisi Saıdıkram Nııaz­qojaev: «Bizdiń elderge týrıs­ter aǵynyn eselep arttyratyn týrıstik klas­ter, týrıstik baǵ­dardy qurý qa­jet. Jibek jolyn zertteý úshin О́z­bekstanǵa keletin adamdar Qazaq­stanǵa da at basyn burýy tıis dep sanaımyn. Sonda ǵana tarıhı joldyń tolyq kelbeti ashylady. Týra sol sııaqty Qa­zaqstanǵa kelgen týrıster О́zbekstanǵa da barsyn», degen edi.

Jalpy, qazir Tájikstan bıligi de osy jobaǵa ishteı da­ıyndalyp, kiris-shyǵystaryn eseptep jatyr. О́zgeler de qam­syz otyrmasa kerek. Jobaǵa Túr­kııa qosylar bolsa, týrızm alybynyń oń jáne teris áserin esepteýdiń ózi ońaıǵa soqpas.

Alaıda osy jerde bastamashy kórshiles memleketter týrıs­ter aǵynyn qabyldaýǵa daıyn ba, ınfraqurylymdary talapqa saı ma degen zańdy saýaldar da týyndaıdy. Qalaı bolǵanda da ázirge taraptarǵa osynaý aýqymdy jobany bastap ketýge tek erik-jiger jetpeı otyrǵan syńaıly. Al kósh júre túzeletini beseneden belgili.