Doktor Pıa

Senbi, 19 qańtar 2013 8:04

Jumys kúni aıaqtalyp, aýrýhanadaǵy abyr-sabyr báseńsigeli qashan. Ol ka­bınetinde áli otyr. Kúndegi ádeti osy. Búgin de ota jasalǵan syrqattarǵa so­ǵyp, hal-jaǵdaılaryn bilgennen keıin, hatshy qyz aldyna qoıyp ketken qu­jattardy qarap shyqty. Endi úıge qaıt­sa da bolar edi. Biraq, ony jipsiz baılap otyrǵan taǵy bir jaǵdaı bar. Erteń sozylmaly júrek aýrýyna shaldyqqan, derti ábden asqynyp ota jasaýdan bas­qa amal qalmaǵan syrqattyń taǵdy­ry she­shilmek. Iá, qostanaılyq Jánibek Ospa­novtyń taǵdyry shyn máninde qyl ús­tinde tur. Ony ajal aýzynan arashalap qalý úshin júregin aýystyrý kerek. Mun­daı ota Qazaqstanda buryn-sońdy ja­sal­maǵan.

Senbi, 19 qańtar 2013 8:04

Jumys kúni aıaqtalyp, aýrýhanadaǵy abyr-sabyr báseńsigeli qashan. Ol ka­bınetinde áli otyr. Kúndegi ádeti osy. Búgin de ota jasalǵan syrqattarǵa so­ǵyp, hal-jaǵdaılaryn bilgennen keıin, hatshy qyz aldyna qoıyp ketken qu­jattardy qarap shyqty. Endi úıge qaıt­sa da bolar edi. Biraq, ony jipsiz baılap otyrǵan taǵy bir jaǵdaı bar. Erteń sozylmaly júrek aýrýyna shaldyqqan, derti ábden asqynyp ota jasaýdan bas­qa amal qalmaǵan syrqattyń taǵdy­ry she­shilmek. Iá, qostanaılyq Jánibek Ospa­novtyń taǵdyry shyn máninde qyl ús­tinde tur. Ony ajal aýzynan arashalap qalý úshin júregin aýystyrý kerek. Mun­daı ota Qazaqstanda buryn-sońdy ja­sal­maǵan. Erteńgi otaǵa daıyndyq barysyn mınýt saıyn derlik qadaǵalap otyr­ǵany sodan. Bylaı alyp qaraǵanda, tıis­ti daıyndyq jasaldy, bári eske­ril­gen sııaqty. Otaǵa qatysýǵa tilek bildir­gen chehııalyq áriptesi keldi. Donor júregi bar. Sátin salsa, bári oıdaǵydaı bolýǵa tıis. Degenmen, kóńilde qobaljý da joq emes. Onyń oıyna osydan eki aı buryn ota jasaý barysynda oryn alǵan tóten­she jaǵdaı oraldy. Sol joly ol árip­testerine júrek talmasyna ushyra­ǵan, buryn da jergilikti jerde ota ja­sal­ǵanmen, nátıjesi kóńildegideı bol­maǵan on toǵyz jasar azamatty ajal aýzynan alyp qalýdyń bir-aq joly bar ekenin, keshiktirmeı júregine bir mez­gilde eki kómekshi quraldy aýystyryp qondyrý qa­jet­tigin aıtqanda, ózimen kópten beri bir­ge kele jatqan, talaı syndardan birge ótken syrminez jandar osynyń arty qalaı bolar eken degendeı únsiz qal­ǵan. Olardy da túsinýge bolady. Buryn-sońdy mundaı ota Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy elderinde ǵana emes, Shyǵys Eýropada da jasal­­maǵan. Ame­rıkanyń ózi mundaı táýe­kel­ge taıaýda ǵana bar­ǵany belgili. Kardıohırýrgııa salasynda ázirshe osy múm­kindikti paı­dalanǵan alty el ǵana. Bári oıdaǵydaı aıaqtalsa, Qazaqstan je­tinshi bolady. Bes saǵatqa sozylǵan da­ıyn­dyq­tan keıin dárigerler ota ja­saý­ǵa kiristi. Mine, osy arada ota ústeliniń mańyndaǵylardy ábigerge sal­ǵan jaǵ­daı oryn aldy, syr­qattyń oń jaq qa­rynshasy jyrtylyp ketti. Dereý dene tońazytylyp, qan aınalymyn tejeý arqyly jaranyń aýzy tigildi. Sóı­tip, ota sátti aıaqtaldy.

Al erteńgi otanyń jóni bólek. Onyń sátti aıaqtalatynyna eshkim kepildik bere almaıdy. Ony birden kelisim bere qoı­maǵanyna qaraǵanda, syrqattyń ózi de túsi­netin sııaqty. Múmkin, oǵan ózi­niń syr­qattan eshtemeni jasyrmaıtyny da áser etken shyǵar. Jánibekke de bárin jasyrmaı aıtqan: óte kúrdeli ota. Bu­ryn Qazaq­standa mundaı ota jasal­ma­ǵan. Qazaqstan­dy aıtasyz, bul ázirshe damyǵan elderdiń ózi qolǵa almaǵan is. «Solaı eken dep úreılenýdiń de jóni joq, bári oıdaǵydaı bolady. Qoryq­pa­ńyz». Aqyry Jánibek: «Qaıteıin, taǵ­dyr­­dyń jazýy sol bolsa, kónemin», dep kelisimin berdi.

Iýrıı Vladımırovıch «bári oıdaǵy­daı bolady» degen sózderdi syrqattyń kóńili úshin tekten-tekke aıta salǵan joq. О́z isine senimi zor bolǵandyqtan aıtty. Qa­zir ózi basqaryp otyrǵan Ult­tyq ǵylymı kardıohırýrgııalyq orta­lyq­ta nebir kúr­deli otalardy jasaýǵa barlyq múmkindik­ter bar. Ortalyq  ashyl­­­ǵan kúnnen bastap júrek-qan tamyrlarynda patologııasy bar naýqas­tardy emdeýde ınnovasııalyq medısı­nalyq tehnologııalar belsendi túrde qol­danyp keledi. 2011 jyldyń qarasha­synda alǵash ret aýyr sozylmaly júrek jetispeýshiligi bar naýqastardy emdeýde biregeı joǵary tehnologııalyq kardıo­hırýrgııalyq otanyń túri engizil­di. Ol  sol jaq júrek qarynshasyna meha­nı­kalyq qoldaý qondyrǵysyn ımplantasııalaý dep atalady. Iаǵnı, qarapaıym tilmen aıtar bolsaq, elimiz medısınasynda alǵash ret mehanıkalyq zat ar­qyly júrekke qan aıdaý múmkin bolyp otyr. Bul ınnovasııalyq tehnologııa­nyń múm­kindigin búgingi kúnde júrek trans­plan­tasııasynyń jalǵyz balamasy ári sozylmaly júrek jetispeýshi­ligi­men aýyratyn naýqastarǵa kómek­tesýdiń  bir ǵana amaly deýge bolady. Ortalyq 2011 jyldyń jeltoqsanynda sońǵy úlgidegi Heart Ware Ventricle Assist Device (VAD) qondyrǵy­laryn ımplantasııalaýdy jú­zege asyrdy. Osy arqyly Qazaq­stan júrekke ashyq túrde biregeı joǵa­ry teh­nologııalyq otalar jasaıtyn álem­niń 22 jetekshi eliniń qa­taryna qo­syl­dy. Mundaı otalar ja­saýǵa Reseı­diń ózi jańa ǵana betburys jasap otyr. Al, Ýkraına, sol sııaqty, Or­talyq Azııa el­de­rinde ázir­she bul jó­ninde áńgime de joq.

Iá, búginde Qazaqstanda medısına salasy qaýyrt damý ústinde. Bulardyń aortokoronarlyq shýntteýge kirisken­deri keshe ǵana sııaqty edi. Qazir mundaı ota kún saıyn birneshe adamǵa jasalady. Ol keshikpeı jasandy júrek qon­dyrýdyń da úırenshikti jaıǵa aınalatynyna senimdi. Degenmen, dárigerdiń qol jetkenge toq­meıilsýge, otaǵa da­ıyndyq kezinde, jasaý barysynda bir sátke de bosańsýǵa qu­qy joq. Ol jú­rekke ǵana emes, kez kelgen organǵa ota jasaýda kútpegen oqı­ǵalardyń oryn alýy múmkin ekenin jaq­sy biledi. Ondaı jaılar óz basynan da talaı ótken. Keıde tehnıka syr berip jatady. Ota ústinde jaryqtyń óship qa­latyn kezderi de bolady. Bul degenińiz, dáriger aǵza­nyń mańyzdy fýnksııala­rynyń jumy­syn baqylaý múmkindiginen aıyrylady degen sóz. Sol sııaqty, dıag­nostıkalyq qyzmet qatelikterge jol berýi múmkin be? Múmkin. Ota jasaý barysynda kez­desetin basqa da tosyn jaılar az emes. Solardyń aldyn alý kerek. Kez kelgen otany jalǵyz adam jasamaıdy. Júrek almastyrýdy bylaı qoıǵan­nyń ózinde, qazir úırenshikti iske aınalyp ketken aortokoronarlyq tamyrlastyrý kezinde de tutas brıgada: tórt otashy dáriger, jasandy qan aınalymyn qam­tamasyz ete­tin eki maman, eki anestezıolog, jedel dıagnoz qoıatyn laborant-dáriger, qan quıýmen aınalysatyn maman, meıir­bı­keler jumys isteıdi. Mine, solardyń bar­lyǵynyń úılesimdi qyzme­tin qamta­masyz etkende ǵana jaqsy nátıjeden úmittenýge bolady.

Táýbe, jańa kardıohırýrgııalyq or­ta­lyq iske qosylǵannan beri jaǵdaı aı­tarlyqtaı jaqsardy. Qazirgi ortalyq bar­lyq halyqaralyq standarttarǵa saı dep nyq senimmen aıtýǵa bolady. 37 myń sharshy metr aýmaqty alyp jatqan aýrýhanada bir mezgilde 180 adam em alady, 6 ota jasaý blogy bar. Munyń ózi jyl saıyn júrekke 3000 ashyq ota jasaýǵa, sol sııaq­ty, keýde kletkalaryn kespeı-aq júrek tamyrlarynyń qalyp­ty jumy­syn qamta­masyz etetin sharalar qolda­nýǵa  jol ashyp otyr. Qolda­nylatyn jab­dyqtardyń bári jańa, «Sımens», «Dreger» sııaqty eýropalyq ón­dirý­shi­lerdiń ónimderi.

Onyń oıyna osy ortalyq salynyp jatqanda arnaıy kelip istiń jaıymen tanysqan  Elbasynyń sózderi oraldy. «Biz úshin basty baılyq – halyqtyń den­­saý­lyǵy. Odan eshnárseni aıamaımyz. Mi­ne, ta­ǵy bir úlken baǵdarlama júzege as­qaly tur. Endi bári ózderińizge baılanysty», degen Nursultan Ábishuly. Sóz reti kelgende, ol da óziniń qýanyshyn ja­syra al­maǵan, mamandandyrylǵan or­talyq iske qo­sylǵannan keıin kardıo­hı­rýrgııa salasyn jańa deńgeıge kóte­rýge  jol ashylatynyn aıtyp, Elbasyn bel­gilengen shara­lardyń sózsiz oryndalatynyna sendirgen.

Ishi-syrtyna qaraǵan saıyn kóz toımaıtyn ortalyq qazaqstandyq kardıo­hırýrgterdiń júzege asqan armany dese, artyq aıtqandyq emes. Oǵan deıingi el­degi jaǵdaı máz emes-ti.  HH ǵasyr­dyń ekinshi jartysynan bastap búkil álemdi sharpyǵan júrek-qan tamyrlary aýrýlary bizdiń elimizde de jyldan-jylǵa ór­ship keledi. Medısınalyq derekter boıynsha,  júrek-qan tamyrlary aýrýlary saldarynan  jyl saıyn álem­de 15 mıllıondaı adam ómirmen qosh aıtyssa, Qa­zaqstanda  júrek aýrý­la­­rynan bir jyl­da 80 myńdaı adam kóz jumady. Bulardyń bári de 35-60 aralyǵyndaǵy eńbekke qa­biletti adamdar. Jalpy, res­pýblıkada ólim-jitim boıynsha júrek aýrýlary birinshi orynda tur. Ǵalym­dardyń bola­shaqqa jasaǵan boljamdary da qýanar­lyqtaı emes, olardyń aıtýlaryna qara­ǵanda, taıaýdaǵy otyz jylda   júrek-qan tamyrlary aýrýla­ry­nyń beti qaıta qoı­maıdy. Ony  qazir­diń ózinde respýblıka turǵyn­darynyń 1 mıllıon 800 myńda­ıynyń júrek, qan-tamyrlary aýrýlaryna baılanysty esepte turǵa­ny­nan da ańǵarýǵa bolady.  Al dárigerge kórinbeı júrgen­der qanshama?! Jaǵdaı­dy jaq­sartý úshin jyl saıyn júrekke kem degende 15-16 myń ota jasalýǵa tıis. Ol úshin,  árıne, jaqsy baza, bilik­ti dáriger­ler, qarjy, bir sózben aıtqan­da, kardıohırýrgııa salasyn damytý qa­jet. Osy máse­leni ózi bolǵan shetelder­degi jaǵ­daıdy alǵa tarta otyryp talaı ret áriptesteri arasynda, alqaly jıyndarda kótergen. Bul Elbasynyń da kó­ke­ıinde júrgen másele eken. Sóıtip, Memleket basshysy Úkimetke elimizde  kardıohırýrgııa salasyn damytýdyń 2007-2009 jyldar­ǵa arnalǵan baǵdarlamasyn jasap, júzege asyrýdy tapsyrdy. Aı­tyl­ǵan sóz jerde qalǵan joq. Kardıo­hırýr­gııalyq ortalyqtar Astanada ǵana emes, oblystarda da salynýda. Elde bul sala­nyń óskendigi sonshalyq, qazir álem­de qoldanylatyn barlyq joǵary teh­nologııalar qazaqstandyqtardyń ıgi­ligine aınalyp otyr.

Ortalyqtyń negizgi qyzmeti ınnova­sııa­lyq medısınalyq tehnologııalardy paıdalanyp, turǵyndarǵa bilikti kar­dıo­logııalyq, kardıohırýrgııalyq kó­mek kór­se­tý bolsa, bul oraıda tyndyrylyp jat­qan ister az emes. Ortalyq dáriger­leriniń árqaısysy jetkilikti jumys tájirıbesi men kásibı daıarlyq­tyń jo­ǵary deńgeıine ıe mamandar. Olar AQSh, Germanııa, Izraıl, Túrkııa, Lıtva, Reseı jáne Belorýs­sııanyń je­tekshi klınıkalarynda oqyǵan. Ol  Mahabbat Bekbosynova, Tımýr Lesbekov, Tal­ǵat Ybyraev, Tımýr Qapyshev, Se­rik Bekbosynov, Ermaǵambet Qýat­baev, Mu­radym Oralbaev, Svetlana Novıkova, Vladıslav Achkasov, Edil Botabaev, Darqan Súı­­genbaev, Azamat Qur­malaev, Araıgúl Ydy­ryshova syndy áriptesterine ózine qalaı sense, solaı senedi.

Jańa ortalyq iske qosylǵannan beri myńdaǵan naýqastarǵa kómek kórsetildi, sonyń tórt jarym myńǵa jýyǵy eresekter bolsa, bir jarym myńy balalar. 2000-ǵa jýyq naýqastyń júregine ashyq otalar jasaldy, sonyń 500-i balalar men náres-teler. Jalpy, osy ýaqytqa deıin ortalyq­ta júrektiń qosalqy qan aınalymy qon­dyrǵysynyń 50 túri ımplantasııalandy. Bul kórsetkish jyl sa­ıyn óse berýge tıis.

Iá, qazirgi jaǵdaıdy osydan bir-eki jyl burynǵymen múlde  salystyrýǵa bol­­maıdy, aıyrmashylyq jer men kók­teı. Munymen qosa, ortalyqta ROC Safe júıesin qoldaný arqyly kardıohı­rýr­gııalyq otalardy júrgizý tehnologııasy engizildi. Bul emdelýshiler úshin ja­ńa, tıimdi jáne qaýipsiz tehnologııa sanalady. Osy júıeni qoldana otyryp ota ja­salǵanda ýaqytsha jasandy ventılıasııa qysqartylyp, otadan keıingi qannyń azaıýy (mersat arıtmııasy jáne qan ketý) saldarynan ota kezinde jáne odan keıingi ýaqytta qan quıý qajet­tiligi tómendeıdi. Aortokoronar­lyq tamyr­las­tyrý jáne júrek qaqpaqshalaryn protezdeý barysynda júrek yrǵaǵynyń buzylýy bar syrqattardy emdeýde Cardioblate júıe­siniń ıntra-opera­sıon­dyq radıojıilik­ti ablasııasy – ın­no­va­sııalyq tehnologııalarymen otalar jasala bastady. Bu­dan basqa, endovaský­lıarlyq hırýrgtarmen birlese otyra, pasıentterge qıyn gıb­rıdti otalar jasalýda. Ortalyqtyń ta­ǵy bir jetistigi – jú­rekke ashyq operasııa jasaý barysynda ekstrakorporaldy membrandy ottekteý ádisi engi­zil­di. Sóıtip, dem alysy qıyndaǵan jandarǵa ota jasaý barysynda egý ar­qy­ly qanyna ottegi jiberiletin boldy. Sondaı-aq, ın­tervensııalyq kardıologııa dárigerleri­niń bastamasymen týa bit­ken júrek aqaýy bar naýqastardyń júrek qaryn­shasyndaǵy «kópirdiń» aqa­ýyn transkateter arqyly jabýǵa arnal­ǵan tehnologııa engizildi. Búginde Qazaq­stan­da alǵash ret bir jasqa deıingi bala­lar­ǵa, týabitti júrek aqaýy bar sábı­lerge, sonymen qatar, bir ǵana qaryn­sha­sy bar júrek­terge joǵary tehnologııa­lyq, kóp­sa­tyly kardıohı­rýr­gııalyq otalar jasalýda. Bolashaqta júreginde aqaý bar naýqas­tarǵa júrek transplantasııasy boıynsha otalar, jú­rek klapanynda aqaýy bar naýqastarǵa qolqaly qaq­paq­shany teri arqyly protezdeý, arterıaldy gıpertenzııa terapııasyna ınter­ven­sııa­lyq emdeý, júrekte az ınvazıvti endosko­pııa­lyq otalar, arıtmııasy bar balalarǵa joǵary mamandan­dyrylǵan kómek kór­setý, az ınvazıvti endovaskýlıarly aralasýlar josparlanýda. Orta­lyqta  júrek yrǵa­ǵynyń bu­zylýy, jú­rektiń kenetten toq­tap qa­lýynyń gene­tıkalyq úrdisteri týraly ǵylymı-teh­nıkalyq jobany jú­zege asyrý boıynsha jumys bastaldy. Osy jobanyń júzege asyrylýy júrek­tiń kenetten toqtap qalý qaýpi joǵary mersat arıtmııasy bar tulǵalardyń júrek yr­ǵaǵy buzy­lýynyń damý meha­nızmi men sebepterin anyqtaýǵa múmkin­dik beredi jáne dıag­nostıka­synyń jańa ádisterin ázirleýge kómektesedi.

Asa bir jaýapty sátte osylaı oı je­tegine ergen  ol óziniń tikeleı qatysýy­men júzege asyrylǵan ulan-ǵaıyr is­terdi sholyp shyqqanyn ańǵarmaı da qaldy. Sońǵy jyldary kardıohırýrgııa salasynda Qazaqstanda revolıýsııa jasaldy deýge bolady. Astanalyq klını­kanyń Halyqaralyq zertteý baǵdar­lamasyna qosylýy osynyń dáleli. Demek, erteńgi otanyń da oıdaǵydaı óte­tinine onyń senimi mol.

Júrekti transplantasııalaý jónin­degi alǵashqy ota 1967 jyly Amerıkada ja­salǵan. Qazaqstan oǵan jańa ǵana kiri­sip jatyr. О́ıtkeni, bul dáriger­ler­diń bili­mi men biliktiligine ǵana qatysty másele emes. Oǵan eń aldymen tıisti ma­te­rıal­dyq baza, mol qarjy kerek. El­ba­synyń tikeleı qamqorlyǵynyń arqa­syn­­da bul máseleler tolyq sheshildi. Sol sııaq­ty, mundaı qadam jasarda qo­ǵamdy daıyn­daýdyń da mańyzy zor. Aıtalyq, jol apatynan qaıtys bol­ǵan adamnyń júrek, búı­rek, baýyr basqa da organdaryn paıdalanyp, talaı adamdy ajal aýzynan ara­shalap qalýǵa bolar edi. Árıne, oǵan týǵan-týysqan­darynyń ke­lisimi kerek. Ol arnaıy zańda qaras­tyrylýǵa tıis. Qa­zaqstan bul máse­leni de sheshti. Depý­tattar uzaq talqylaý­dan keıin 2009 jyly tıisti zańǵa transplantasııa týraly arnaıy norma engizdi. Onda qaıtys bol­­ǵan adamnyń aǵzasy onyń  jazyp ketken keli­simimen mıy qyz­metin tolyq toq­tat­qan­nan keıin aly­natyny, al aıaqastynan qaı­tys bol­ǵan adamdar­diki týys­tarynyń ruqsaty­men paıdalanylatyny aıtyl­ǵan. So­nyń negizinde qazirgi tańda jú­rekti, baýyrdy, búırekti aýystyryp sa­lý­ǵa az da bolsa, jol ashylyp otyr. Bi­raq, áli zań normasy tolyq jumys istep ketti deýge bolmaıdy.

Qazirgi tańda Qazaqstanda ómiri ti­keleı osy aǵzalarǵa táýeldi 5 myńǵa jýyq adam esepte tur. О́ıtkeni, shetelderde transplantasııa jasatý óte qym­bat. Mysaly,  búırek – 30-35 myń dollar, baýyr – 250-280 myń dollar, júrek – 300 myń dollar turady. Ony qara­paıym adamdardyń qaltasy kóter­meı­tini jaı da túsinikti. Al óz elimizde bul otalardyń qoljetimdiligi qamtama­syz etilgen jáne tegin jasalady. Eń qıyny donor máselesi edi, bul oraıda da ilge­rileýshilik baıqalyp otyr. Ras, Igor Vorotnıkov ta mıyna qan quıy­lyp kenetten qaıtys bolǵan anasynyń júregin Jánibek Ospanovqa salýǵa birden kelise qoıǵan joq. Oılandy. Qı­naldy. Biraq, sol arqyly jas jigittiń ómirin saqtap qala­tynyn túsingennen keıin kelisimin berdi.

Adam dáriger bolyp týmaıdy. Tań­daǵan mamandyqtyń  qyr-syryn tolyq meńgerip, óz isińniń naǵyz sheberi ataný úshin kún saıyn eńbektenip, ter tógý, kezdesken qıyndyqtardy jeńe bilý  kerek. Al eger óz mamandyǵyńdy súımeı kún­kóris úshin osynda súıretilip júr­seń sol qaıǵy. Qazir elde medısına qyz­metkerlerin daıarlaıtyn joǵarǵy oqý oryndary az emes. Sonyń ózinde kóp­tegen aımaqtarda dárigerler jetis­peıdi. Amerıkada, Eýropa elderinde kardıohırýrgııa salasynyń mamandaryn daıar­laýǵa  orta eseppen on jyl ke­tedi eken. Sheberlik is ústinde shyń­dalýǵa tıis. Ol úshin  hırýrg bir jylda kem degende 130 ota jasaýy kerek.  Respýblıka boıynsha jyl saıyn 15 myń ota jasa­lýǵa tıis. Qazirgi kórsetkish  – 4 myń. Bul az… Bári Astanany, Almatyny tóńi­rekteıdi. Adam qaıda tursa da sapaly qyzmetke qoly jetimdi bolýy kerek.  Jaqsy hırýrg ózin­dik «meni» bar adamnan ǵana shyǵady… Ol óziniń bilimin, tájirı­besin, kúsh-jigerin osy maqsatqa jumyl­dyryp ke­ledi. Shákirtteri de joq emes… Adam janynyń arashashysy – dáriger bolýdy bala kezinen armandamasa da onyń óz tańdaýyna ókingen kezi bolǵan joq. Dál qazir bárin qaıta bastasa da osy joldy, dárigerlikti, onyń ishinde hı­rýrg­tikti qalaıtyny kúmánsiz.

Syrt-syrt soqqan saǵat tili toqtaý­syz alǵa jyljyǵan saıyn tún qarań­ǵylyǵy da qoıýlana túskendeı. Ol áli otyr. Bir sát erteńgi ota jaıyn oılap mazasyzdansa, endi bir sát ótken kúnder, jastyq shaq elesine erip, tátti kúı ke­she­di. Keńes zamanynda joǵary oqý oryn­daryn támamdaǵan jas mamandar qyzmet oryndaryna joldamamen jibe­riletin. Osylaı, Máskeýdegi Ekinshi medısına ınstıtýtyn támamdaǵan Iýrıı Vladımırovıch pen jary, ol da dáriger,  Týla oblysynan bir-aq shyqty. Biraq, mundaǵylar jas dárigerlerdiń turaqtap qalýlaryna yqylas tanyta qoıǵan joq.  Aqyry, olar jarty jyldan keıin áıe­li­niń týǵan jeri Qyrǵyzstanǵa qonys aýdarýǵa  máj­búr boldy. Ol ota jasaýdy osynda bastady. Kóp keshikpeı qoly jeńil hırýrg  atanyp,  aýyzǵa ilikti. Osy­­laı jas maman alańsyz óziniń sú­ıik­ti isimen aınalysa bastaǵan kezde   jaǵ­daıdyń  kúrt óz­gerýi,  Odaqtyń  ydy­rap, kúnkóristiń qıyndap ketýi bularǵa da az salmaq sal­ǵan joq.  Kezdesken qı­yndyqtarǵa tó­ze almaǵan  keıbir árip­testeri bızneske aýysa bastady. Osy­nyń aldynda ǵana Koreıaǵa bir aı­lyq stajırovkaǵa baryp, biliktiligin jetil­dirip qaıtqan oǵan da bolashaǵyn oı­laýǵa týra keldi. О́ıt­keni, júrekke ota jasaý úshin kóp qarjy kerek edi. Ondaı qarjy Qyrǵyzstanda qaı­dan tabylsyn. Osydan keıin ol  óziniń eńbek joly týraly shaǵyn ǵana túıindeme jasap shetel klınıkalaryna joldady. Jaýap kóp kúttirgen joq, Túr­kııadan shaqyrý aldy. 1994 jyldan bastap ol osynda on jyldaı tek ota jasaýmen aınalysty, 3000-nan astam adam­ǵa ómir syılady. Zamanaýı klınıka, bar­lyq jaǵdaı jasalǵan, eńbekaqysy da ja­man emes. Alaıda, kútpegen jaǵdaı onyń ómirine taǵy bir ózgeris ákeldi. Bir­de  Máskeýge ǵylymı konferensııaǵa kelgen ol kezinde Qyr­ǵyzstannyń astanasy – Frýnzede (qazir­gi Bishkek) birge eńbek etken áriptesi Serik Elembaevpen kez­desip qaldy.  Jastyq jaq­ty, týyp-ós­­ken eldi eske aldy. S.Elembaev qazir óziniń Qa­zaqstanda tura­­tynyn, onda zamanaýı kar­dıo­hırýr­gııalyq ortalyq salý máse­lesi kóterilip jatqanyn   aıtty. Onyń qyzyǵýshyly­ǵyn týǵyzdy. Qansha degenmen, týǵan jerdiń aty týǵan jer ǵoı, ol Qazaq­stan­ǵa oralýǵa uıǵardy, osy nıetin bildirip ile sala basshy­ly­ǵynyń atyna hat joldady. Keshikpeı jaýap keldi. Osylaı, 2004 jyldyń basynda Otanyna oraldy. Sóı­tip,  2004 jyl­dyń 7 sáýirinde jańa ju­mys ornynda al­ǵashqy otasyn jasady.  Aorto­koronar­lyq tamyrlastyrý alty sa­ǵatqa sozyldy. Qazir orta eseppen al­ǵanda, dárigerler kún saıyn ota stoly­nyń basyna úsh ret turady. Ol tártipti, júıe­lilikti jaqsy kóredi. Qazir ota­lardyń  90 paıyzdaıy josparly túrde júr­giziledi.

Ol bir sátke oıdan sergip, aldynda jatqan gazetke úńildi. «Respýblıkanyń Bas hırýrgi  Iýrıı Vladımırovıch Pıa ger­manııalyq áriptesterimen birge syr­qatqa jasandy júrekti ımplantasııalady. Postkeńestik keńistikte mundaı ota tuńǵysh ret júzege asyrylyp otyr. Osyn­daı tuńǵysh ota Germanııada jasalsa, ekinshi ota AQSh ta jasalǵan. Qa­zaqstan úshinshi. Jasandy júrek 61 jasar Astana turǵynyna qondyryldy. Qon­dyrǵy mınýt saıyn 10 lıtr qan aıdaıdy. Ortalyqta osy is qolǵa alynǵan 2011 jyldan beri 37 syrqatqa jasandy júrek ornatyldy. Mundaı ınnovasııa­lyq tehnologııa termınaldyq júrek je­timsizdigine ushyraǵandardy emdeýdiń birden-bir joly», delingen tilshi maqa­lasynda. Júrekke ota jasaý onyń kún­delikti isine aınaldy. Jaqyn­da bir jýrnalıst  Iý.V. Pıa 5000 ota jasady dep jazypty. Sony sanap jatqan bul joq. Onyń basty maqsaty – adamdardy aman alyp qalý. Bul rette kórsetkishterdiń  birte-birte jaqsaryp kele jatqany sózsiz. 2006 jyly júrek-qan tamyrlary aýrýlarynan ólim kórsetkishi respýblıka boıynsha 100 myń adamǵa shaq­qanda 526 adamnan kelse, 2011 jyly 319 adamǵa ke­migen. Buǵan, árıne, óziń­niń de úles qosyp júrgenińdi seziný zor baqyt.

* **

Ádette, medısına qyzmetkerleri jaı­­ly áńgime qozǵala qalsa, oıǵa bir­den aq halatty abzal jandar, adam ja­ny­nyń arashashysy degen sózder oralady. Iá, kún demeı, tún demeı halyq­tyń, eldiń basty baılyǵynyń kúze­tinde tur­ǵan jandar týraly ne aıtsaq ta artyq emes. Desek te, dárigerlerdiń  báriniń bir­deı kún saıyn ajalmen betpe-bet ke­lip, arpalysyp jatpaǵany da shyn­dyq. Sondaı sanaýly maman­dardyń biri – «Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııa or­talyǵy» AQ basqarma tór­aǵasy, medısına ǵylymda­ry­­nyń doktory Iýrıı  Vladımırovıch Pıa. Sońǵy jyl­dardyń onyń ómirine ákelgen óz­­geris­teri az emes. Eń bastysy – álem­dik ozyq ádisterge súıe­ne otyryp bir­neshe kúrdeli ota jasady. Júregin aýys­tyrǵan Jánibek Ospanov aman-esen ortasyna oraldy. Sábı súı­di. О́tken jyly Táýelsiz­dik merekesi qarsa­ńynda Prezı­den­ttiń óz qolynan «Parasat» or­denin aldy. Jyl aıaǵynda taǵy bir qýa­nyshqa bólendi. Dástúrli «Altyn adam-2012» baıqaýynyń qory­tyndysy boıynsha jyldyń úzdik dári­geri atanyp,  Altyn jaýyngerdiń músini men ser­­­tıfıkatyn enshiledi. Osynaý bedel­di syılyqtyń ıesin anyqtaýda tańdaý­dyń ataqty otashyǵa túsýi tegin emes. Iýrıı Vladımırovıch Pıa kóptegen syrqattar­dy ajal aýzynan alyp qalǵan bilikti dáriger  ǵana emes, álemdik ozyq medısına je­tistik­terin engizý arqyly Qa­zaqstannyń kardıohırýrgııa salasyn damytýǵa zor úles qosyp kele jatqan isker uıymdas­tyrý­shy. Onyń tynymsyz eńbeginiń nátıje­sinde Ulttyq me­dı­sınalyq hol­dıngtiń quramyna kire­tin Ulttyq ǵy­lymı kar­dıohırýr­gııa­lyq or­talyǵy eń jas qury­lym bol­ǵanmen, Or­talyq Azııa aımaǵyn­da­ǵy qyz­meti álem­dik sapa standarttaryna saı kósh­bas­taýshy uıymǵa aınaldy.

Iá, ol – qoly ǵana emes, júregi de, ózi de altyn adam!

Jarasbaı SÚLEIMENOV,

«Egemen Qazaqstan».

ASTANA.