Sársenbi, 13 aqpan 2013 7:33
Jańa Joldaýdyń basty ereksheligi – onyń strategııalyq mańyzdylyǵynda. Bul Joldaý Otanymyz damýynyń jáne eldiń aldynda turǵan mindetterdiń jańa paradıgmasyn aıqyndap berdi. «Qazaqstan-2030» Strategııasynyń kóptegen parametrleri merziminen buryn oryndaldy. Sondyqtan, el damýynyń jańa strategııalyq josparyn ázirleýdiń qajettiligi týyndaǵany anyq. Sol sebepti Elbasy óte mańyzdy Joldaýdy keıinge qaldyrmaı, 14 jeltoqsanda jarııa etti dep oılaımyn.
Sársenbi, 13 aqpan 2013 7:33
Jańa Joldaýdyń basty ereksheligi – onyń strategııalyq mańyzdylyǵynda. Bul Joldaý Otanymyz damýynyń jáne eldiń aldynda turǵan mindetterdiń jańa paradıgmasyn aıqyndap berdi. «Qazaqstan-2030» Strategııasynyń kóptegen parametrleri merziminen buryn oryndaldy. Sondyqtan, el damýynyń jańa strategııalyq josparyn ázirleýdiń qajettiligi týyndaǵany anyq. Sol sebepti Elbasy óte mańyzdy Joldaýdy keıinge qaldyrmaı, 14 jeltoqsanda jarııa etti dep oılaımyn.
Bul Joldaý túri men mazmuny, alǵa qoıǵan mindetteri turǵysynan alǵanda 1997 jylǵy alǵashqy jarııa etilgen «Qazaqstan-2030» Strategııasyna uqsaıdy. Al jyl saıynǵy dástúrli Joldaýlarda ár sala boıynsha qysqa merzimdi qamtıtyn naqty mindetter men maqsattar atap kórsetiletin edi. Jańa Joldaýda memlekettiń bolashaǵy kórinis taýyp otyr. El damýynyń keń aýqymda alǵandaǵy 7 basty baǵyty aıqyndaldy. «Qazaqstan-2030» Strategııalyq baǵdarlamasynda da 7 baǵyt bolǵan edi.
Sonymen qatar, Prezıdent osy Joldaýda HHI ǵasyrdyń on jahandyq syn-qaterin atap kórsetti. Qazirgi ýaqytta adamzat balasy jańa jahandyq syn-tegeýrindermen betpe-bet kelip otyrǵany anyq. Soǵan oraı biz aıqyn baǵytty ustana bilip, durys ári ádil is-áreket jasaýǵa tıistimiz.
Elbasy birinshi syn-qater dep tarıhı ýaqyttyń jedel alǵa basýyn atady. Shynymen de, Jer shary turǵyndary sanynyń arta túsýi álemdi alańdatpaı qoımaıdy. Ekinshi syn-qater – jahandyq demografııalyq teńgerimsizdik. Shıelenise túsken demografııalyq teńgerimsizdik jańa kóshi-qon tolqyndaryn týǵyzyp, kúlli álemde áleýmettik shıelenisti kúsheıte túsetini baıqalady. Biraq, bizdiń jas elimizdiń, jas ultymyzdyń jańa ǵasyrdaǵy múmkindikteri mol ekendigin eskersek, Jalpyǵa ortaq eńbek qoǵamyn damytý arqyly jeter jetistigimizdi arttyrýǵa tolyq jaǵdaıymyz bar.
Elbasy búgingi tańda álemde mıllıondaǵan adam ashtyqqa ushyrap, mıllıardqa jýyq adam taǵamnyń udaıy jetispeýshiligin bastan keshirip otyrǵanyn aıta kelip, álemdik halyq sany ósýiniń joǵary qarqyny azyq-túlik problemasyn kúrt shıelenistire túsetinin jáne jahandyq azyq-túlik qaýipsizdigi úshinshi syn-qater ekenin atady.
Tórtinshi – álemde taza aýyz sýdyń tym tapshylyǵy, besinshi – jahandyq energetıkalyq qaýipsizdik. Barlyq damyǵan elderde balamaly jáne «jasyl» energetıkalyq tehnologııalarǵa ınvestısııa bólý qarqyny arta túsýde. Bizdiń elimiz de ekologııalyq taza energııa kózin paıdalanýǵa baǵyt alyp otyr.
Jerdiń tabıǵı resýrstaryn asyra paıdalaný ár túrli apattarǵa alyp keletini anyq. Sondyqtan, Elbasy tabıǵı resýrstardyń sarqylýyn altynshy syn-qater dep atady. Al ǵylymnyń ozyq jańalyqtaryn paıdalanyp, ındýstrııalyq serpilis jasaǵan el qarqyndy damıdy. Osy oraıda, Prezıdent jetinshi syn-qaterdi úshinshi ındýstrııalyq revolıýsııa dep atap kórsetti.
«Qazirgi ýaqytta eń úlken álemdik problemalardyń biri – kúsheıe túsken áleýmettik turaqsyzdyq. Onyń negizgi sebebi – áleýmettik teńsizdik» degen Elbasy bul baǵytty segizinshi syn-qater dep alsa, adamzat balasy jınaǵan rýhanı baılyqtyń biri – órkenıet qundylyqtarynyń daǵdarysyn toǵyzynshy syn-qater dep esepteıdi.
Árbir damyǵan eldi, keleshekke kóz salǵan halyqty tolǵandyratyn bir másele bar. Ol – álemdik jańa turaqsyzdyq qaýpi. Memleket basshysy muny onynshy syn-qater dep atap kórsetip otyr. Álemdik qarjy daǵdarysynyń yqpaly árbir elge ǵana emes, ár adamǵa da áser etetini anyq. Soǵan oraı 2050 jylǵa deıingi basty baǵyttaryn aıqyndaǵan elimiz álemdik ózgeristerge der kezinde kóńil bólip, jedel sheshim qabyldap, qandaı kedergini de eńserý múmkindigin taba bilýi qajet. Bul Joldaýdyń negizgi erekshelikteri osynda dep oılaımyn.
Prezıdent júrip ótken kezeńdi qorytyndylaı otyryp, alǵa jańa mindetterdi qoıady. Ol saıası menedjment qaǵıdattary júıesimen oılaıdy. Iаǵnı, «josparla, iske asyr, tekser jáne túzetý engiz» qaǵıdattary boıynsha jumys isteıdi. Bárin josparlaýdan bastaý kerek. Bizdiń el damýynyń eń myqty jaǵy aldaǵy mindetterin josparlap alýynda. Eger jospar bolmasa, bári de beıbereket istelgen jumys bolar edi. Al buryn aıtylǵandaı, josparlaý tek sosıalızmge ǵana tán emes. Kóptegen órkenıetti elder keleshektegi baǵyttaryn aldyn ala aıqyndap alady. Máselen, Japonııa árqashanda aldaǵy 50 jylǵa jasalǵan strategııalyq josparlarymen ómir súrip keledi. Sol josparǵa sáıkes resýrstardy paıdalaný mólsheri men merzimderi belgilenedi. О́ıtkeni, búgingi tańda eldi damytýdyń saıası, memlekettik, ekonomıkalyq, ındýstrııalyq, ınnovasııalyq barlyq jobalary óte joǵary shyǵyndardy talap etedi. Eger uzaq merzimdi qamtıtyn keleshekke josparlamasa jáne aıqyn baǵytta alǵa basý úshin jetkilikti qarajat jınaqtamasa, ol el eshqashanda aldyńǵy qatarly memleket bola almaıdy.
Qazir ǵylymdy óte qajetsinetin óndirister iske qosylýda, olar óte joǵary deńgeıde qarjy bólýdi kereksinedi. Bul jerde memleket úshin táýekeldik qateri óte joǵary. Eger mol kólemdegi qarajat durys jumsalmasa, elge úlken shyǵyn ákelýi múmkin. Sondyqtan, Prezıdent strategııada kóptegen máselelerde bolýy múmkin ekonomıkalyq, saıası jáne basqa da táýekelderdi aldyn ala esepke alýdy usyndy.
Elbasy sońǵy jyldary mańyzdy jobalardyń ekonomıkalyq tıimdiligi men paıda ákelýi jaǵyna basa mán berý kerek ekenin jıi aıtyp júr. О́ıtkeni, jańa jobany iske asyrýǵa salynǵan árbir teńge paıda alyp kelýi tıis. Qarajatty óte únemmen jumsaýǵa úırenýimiz kerek. Sondaı tásildiń bir nusqasy – «jasyl» tehnologııa. Bul – bolashaqtyń tehnologııasy. Astanada «jasyl kópir» tehnologııasy bastamasy kóterildi. Bul – Qazaqstan Prezıdentiniń bastamasy. Osy bastama RIO-20 sammıtinde talqylanatyn bolady. N.Á.Nazarbaev sonaý 1992 jyly Máskeý qalasynda, Reseıdiń basqarý akademııasynda «Naryqtyq qatynastardyń qalyptasýy men damýy jaǵdaıynda resýrstardy únemdeý strategııasy» degen taqyrypta doktorlyq dıssertasııasyn qorǵady. Táýelsiz elimiz jańa qurylyp jatqan tusta, áli naryqtyq ekonomıka qoǵamǵa tolyq enbegen kezde Prezıdent naryqtyq qatynastar jaǵdaıynda resýrstardy únemdeý týraly másele kótergen eken. Ol únemdeý arqyly damýdyń negizgi baǵyttaryn aıqyndaǵan. Sonyń bári araǵa birneshe jyl salyp Joldaýda kórinis taýyp otyr. Elbasy bastapqyda aıtqan ıdeıasyn keıin júzege asyrady.
Osy Joldaýdyń jáne bir ereksheligi ǵylymı boljamdar men alǵa qoıylǵan mindetterdi júzege asyrý sheshiminiń ádis-tásilderi óte jaqsy úılesim tapqan. Prezıdent qandaı baǵdarlama bolsa da, onyń teorııalyq jaǵyna da, júzege asyrý jaǵyna da mán beredi. Eger Elbasy bir bastama kóterse, onyń qalaı júzege asatynyn jan-jaqty eseptep alady. Bul – kez kelgen saıası tulǵaǵa berilmegen qasıet.
Elbasy aıtqan 2050 jyly Qazaqstannyń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jańa deńgeıde damyǵan álemniń 30 eliniń qataryna ený mindeti bizdiń qolymyzdan keledi dep oılaımyn. О́ıtkeni, bizde resýrstar jetkilikti, adam kapıtaly bar. Eńbek etý arqyly jańasha damyp, Joldaýda aıqyndalǵan áleýmettik basymdyqtardy júzege asyrýdyń nátıjesinde ıntellektýaldy ultqa aınalamyz.
Bul Joldaýdyń mazmunyna birneshe mańyzdy qujattar enip otyrǵanyn kóremiz. Sonyń ishinde Prezıdenttiń ótken jazda jarııalanǵan «Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» atty maqalasyn aıtar edim. Joldaýda elimizde áleýmettik jańǵyrtýdy iske asyryp, Eńbek qoǵamyn damytý arqyly aldaǵy maqsattarǵa jetýdiń basty baǵyttary kórinis tapqan. Kásipkerliktiń áleýmettik jaýapkershiligi arqyly, árbir azamattyń jeke jaýapkershiligi arqyly, tutastaı alǵanda, memlekettiń áleýmettik jaýapkershiligi arqyly biz eń damyǵan 30 eldiń qataryna kire alamyz. Taǵy da qaıtalaımyn, bul mindet bizdiń qolymyzdan keledi. Eger bárimiz óz ornymyzda aıanbaı eńbek etsek, Elbasy belgilep bergen baǵyttardy iske asyrsaq, «Qazaqstan-2050» Strategııasy tolyq oryndalady dep senemin. Bul – jarqyn bolashaqqa bastaıtyn óte ómirsheń maqsat. Qazirden bastap Qazaqstannyń árbir azamaty osy maqsat jolynda jumys isteýi kerek.
Vıktor KIIаNSKII,
Parlament Májilisiniń depýtaty,
tehnıka ǵylymdarynyń doktory,
professor,
«Nur Otan» HDP fraksııasynyń múshesi.