Almaty oblysyndaǵy demografııalyq dúmpý men mıgrasııalyq ahýal aımaqtaǵy áleýmettik qyzmettik kórsetý nysandaryna degen suranysty jyl saıyn arttyryp keledi.
Mysalǵa, sońǵy bes jyl aralyǵynda oblystyń resmı tirkelgen turǵyndarynyń sany 300 myń adamǵa kóbeıgen. Demek, turǵyndarǵa qyzmet kórsetýdiń úlesi de meılinshe ósip otyr degen sóz. Bul jaǵdaı ásirese oblystaǵy orta bilim beretin mektepterdiń jetispeýshiligi men 3 aýysymdy oqytýdy boldyrmaýǵa kedergi keltiretini anyq.
Bıyl Jetisýda 50 myńǵa jýyq búldirshin tuńǵysh ret mektep tabaldyryǵyn attady. Bilim basqarmasynyń derekteri osylaı deıdi. О́tken oqý jylynda 45 myńnan astam oqýshy 1-synypqa kelgen edi. Oblys boıynsha byltyr 7 mektep jańadan salynyp, qoldanysqa berilgen bolatyn. Bıyl taǵy 5 mektep jańadan ashylady. Munyń úsheýi qazir oqýshy qabyldaýǵa kirisken. Osyǵan qaramastan óńirdegi mektep jetispeýshiligi men oryn tapshylyǵy sezilip otyr.
– Bilim kúnine 5 jańa mektep paıdalanýǵa berildi. Qalǵan 600 oryndyq 2 mektep satylap iske qosylady. Jalpy 3 aýysymmen oqytatyn mektepterdiń máselesin sheshýge baǵyttalǵan keshendi josparǵa sáıkes, taǵy 6 mekteptiń joba-smetalyq qujattary men memlekettik saraptama qorytyndysy jasaldy. 18 mekteptiń joba-smetalyq qujattary daıyndalyp jatyr. Bul qurylystar 2019-2022 jyldar aralyǵynda salynyp bitedi, – deıdi Almaty oblystyq bilim basqarmasy kúrdeli jóndeý jáne memlekettik satyp alý bóliminiń basshysy Gúlmıra Qajybekqyzy.
Mamandardyń esebi boıynsha óńirdegi 760 mektep jańa oqý jylyna saqadaı-saı. Kúrdeli jóndeý jasalǵan, ınternet jelisi, basqa kommýnıkasııa júıesi tolyq jabdyqtalǵan. Derekke sensek, oblys boıynsha bıyl 31 bilim berý nysanynyń kúrdeli jóndeý jumystaryna 7,8 mlrd teńge bólinipti. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, 19 mekteptiń qurylysy júrip jatyr. Oǵan respýblıkalyq bıýdjetten 4,4 mlrd teńge, jergilikti bıýdjetten 5,5 mlrd teńge jumsalýda.
– Memleket tarapynan oqý isin qarjylandyrý da jyldan jylǵa ósip, jańa mektepter qatary tolyǵa túsýde. Máselen, memleket qoldaýy arqyly bıyl oblysta bilim salasynyń 20 nysany, ıaǵnı 15 mektep pen 4 kolledj salynýda. Osy maqsatqa 9,9 mlrd teńge bólinse, materıaldyq-tehnıkalyq bazany nyǵaıtýǵa 8,2 mlrd teńge qarastyrylǵan. Aldyn ala júrgizilgen esepteýler boıynsha jańa oqý jylynda 50 myńǵa jýyq bala birinshi synypqa barady. Bul rette sońǵy 5 jylda oblys halqynyń sany 300 myńǵa artqanyn aıta ketý kerek. Osy oraıda oblystyq bilim basqarmasy, aýdan, qala ákimderine jergilikti jerlerdegi demografııalyq jáne mıgrasııalyq kórsetkishterdi baqylap otyrýdy jáne jekemenshik mektepter salýǵa kásipkerlerdi tartýda nátıjeli jumys isteýdi tapsyryp otyrmyz, – deıdi oblys ákimi Amandyq Batalov.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev kóktemde Almaty oblysyna kelgen jumys saparynda jergilikti atqarýshy bıliktiń bıýdjet qarjysyn maqsatty paıdalanbaýyn synaǵan bolatyn. Prezıdent óńirlerde baspana, mektep, basqa da áleýmettik nysandardyń jetispeýshiligi bola tura, jergilikti bıliktiń oblys ortalyqtaryna záýlim ǵımarattar salýǵa qumar bolyp alǵanyn aıtqan-dy. Máselen, shaǵyn qalanyń bas josparyna saı kóriktendirý men bezendirýge bólingen qazyna qarjysynyń qısapsyz kóp bolýy ákimderdiń ár ǵımaratta óz qoltańbasyn qaldyryp, ataǵyn shyǵarýǵa sebep bolýda. О́ıtkeni turǵyn sany 300 myń adamnan aspaıtyn qalalar úshin birneshe qabattan turatyn mádenı ortalyq pen jeke keńse ǵımaratyn salý tıimsiz ekeni anyq. Al bul kezde óńirde mektep jetispeýshiliginiń saldarynan myńdaǵan bala 3 aýysymmen bilim alýǵa májbúr bolyp otyrǵanyn tilge tıek etken edi Prezıdent. Dál osyǵan uqsas jaǵdaı Almaty oblysyna da tán ekenin jasyrmaýymyz kerek. Ásirese 3 aýysymdy mektep máselesi ótkir tur. Máselen, Jetisýda jaqyn jyldary 14 jańa mektep salý úshin respýblıkalyq bıýdjetten 15,4 mlrd teńge qarjy bólinipti. Alaıda óńirdegi jaǵdaı boıynsha qosymsha taǵy 20 mektep salý qajet eken. Buǵan 29 mlrd teńge qarjy ketedi.
– Oblys mektep jetispeýshiligin sheshý úshin jumys isteýde. Biraq aımaqtaǵy demografııa qarqyny biz oılaǵannan asyp túsip, óńirdegi áleýmettik nysandarǵa suranysty arttyryp otyr. Mysaly, oblys aýmaǵynda jyl saıyn 50 myńǵa jýyq bala týsa, ár oqý jylynda 40 myńnan astam bala 1-synypqa barady. Demek, apatty jaǵdaıda turǵan jáne 3 aýysymmen oqytyp jatqan mektepterdi kúrdeli jóndeýden ótkizý men jańadan salýǵa bólingen qarjymyz azdyq etip otyr. Aldaǵy bir-eki jylda oblysta 14 mektep jańadan salynady. Biraq suranys boıynsha taǵy 20 mektep salýymyz kerek, – deıdi oblys ákimi Amandyq Batalov.
Árıne oqıtyn bala sanynyń artýy mektepterdiń ǵana emes, bilim beretin ustazdarǵa da suranysty kóbeıtip otyr. Qazir oblysta orys synyptaryndaǵy bastaýysh synyp muǵalimi, orys tili men ádebıeti, matematıka, fızıka, hımııa, aǵylshyn tili pánderi boıynsha 111 mamanǵa qajettilik bar eken. Kadr tapshylyǵyn jas mamandardy jumysqa tartý arqyly sheshýge talpynys bar. «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasynyń sharapaty tıip otyr. О́tken jyly óńirdegi bilim berý uıymdaryndaǵy pedagogtar qatary 1400 jas mamanmen tolyqqan. Sonyń ishinde 1079 jas ustaz «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy aıasynda aýyldyq jerlerge jumysqa ornalasqan. Jalpy «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy iske qosylǵan 10 jyl ishinde Almaty oblysynda 4328 jas pedagog kótermeaqy alsa, baspana alýǵa 2 myńǵa jýyq bıýdjettik nesıe berilipti.
Almaty oblysy