Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń Azııa qalamgerleriniń I forýmynda sóılegen sózin akorda.kz jarııalady.
Qurmetti qalamgerler!
Qadirli qaýym!
Azııa aqyn-jazýshylarynyń alǵashqy forýmy Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń bastamasymen ótkizilýde.
Bizdiń halqymyz rýhanı muralaryn saqtap, ulttyq tarıhyn zertteýge, mádenıetin jan-jaqty qoldaýǵaárdaıym basa mán beredi.
Bul berik ustanym Táýelsiz Qazaqstan kezeńinde jańa sıpat alyp otyr.
Qazaq ádebıeti – halqymyzdyń san ǵasyrlyq tarıhymen bite qaınasqan asyl qazyna.
Tutas túrkiniń ortaq muralary «Kúltegin», «Tonykók», «Bilge qaǵan» jyrlary men «Qorqyt ata kitaby» – ádebıetimizdiń túp-tamyry.
Ál-Farabı, Qoja Ahmet Iаssaýı syndy uly tulǵalardyń eńbekteri ıslam dáýirindegi túrki jurtyn tórtkúl dúnıege tanytty.
Altyn Orda zamanyndaǵy jyraýlyq poezııa dástúri óz jalǵasyn taýyp keledi.
Tól ádebıetimizdiń asqar shyńǵa shyǵýy uly oıshyl Abaıdyń danalyq bolmysymen tyǵyz baılanysty.
Onyń shyǵarmalary – jalpy adamzatqa ortaq rýhanı jaýharlar.
Búginde tól ádebıetimizdiń kókjıegi keńeıip, álem ádebıetiniń damý kóshine qosyldy.
Qazaq qalamgerleriniń týyndylary arqyly dúnıe júzi jurtshylyǵy ulttyq rýhanııatymyzdy tanyp bilýde.
Qazaqstandyq 30 jazýshy men 31 aqynnyń shyǵarmalary Birikken Ulttar Uıymynyń 6 tiline aýdarylyp, jaryqqa shyqqaly otyr.
Osy týyndylar 5 qurlyqtaǵy 90-nan astam elge, ıaǵnı 2,5 mıllıard oqyrmanǵa taraıdy.
Bul – qazaq ádebıeti tarıhynda buryn-sońdy bolmaǵan biregeı oqıǵa.
Uly dalamyz – san alýan órkenıetter men mádenıetterdiń kýási.
Elimiz alyp qurlyqtyń batysy men shyǵysyn, kúngeıi men teriskeıin jalǵaǵan toǵyz joldyń torabynda ornalasqan.
Biz – bir kezderi Uly Túrik Qaǵanatynan mıras bolǵan túrkilik tegimizdi saqtaı bilgen halyqpyz.
Búgingi túrki jurtynyń teńdessiz jetistikteri sol dáýirlerden qalǵan uly muralarmen tyǵyz baılanysty.
Azııa – uly órkenıetterdiń dúnıege kelýine, órken jaıýyna, keıin tarıh qatparyna sińip, qalyptasýyna kýá bolǵan kóne qurlyq.
Arab, parsy, qytaı, úndi órkenıetteri – adamzat tarıhynyń ajyramas bóligi.
Shyǵys mádenıetteri san alýan sıpattaryna qaramastan ózara astasyp jatyr.
Azııa halyqtary órkenıetter qaqtyǵysyna ushyramaı, etene úndestikte damýynyń basty syry da – osynda.
Sońǵy jarty ǵasyrda Azııa qaıta túlep, qarqyndy damyp keledi.
Shyǵys memleketteri álemdik alpaýyttar qatarynan nyq oryn aldy.
Búgin men osy forýmǵa ózek bolatyn birqatar mańyzdy máselelerge toqtalǵym keledi.
Birinshi. Jahandanýdyń shyǵystyq dástúri naqty sıpatqa ıe bolyp, keńeıe túsýde.
Mysaly, qazir Uly Jibek Jolynyń ekonomıkalyq mán-mańyzy ǵana kóbirek aıtylady.
Shyn máninde, onyń tutas órkenıetterdi toǵystyratyn kúshke ıe bolǵany eskerile bermeıdi.
Búginde Azııanyń ozyq ekonomıkasymen birge ádebıeti, óneri, bilim júıesi de aldyńǵy qatarǵa shyqty.
Azııa halyqtarynyń Sóz óneri baı, tamyry tereńde.
Jer betindegi jazý-syzýdyń Shyǵystaǵy Shýmerde, Mysyr men Qytaıda paıda bolýy – sonyń aıqyn dáleli.
Túrki, qytaı, úndi, arab, parsy elderiniń kóptegen kóne jádigerleri dáýir synynan súrinbeı ótip, búginge deıin jetti.
Bul muralardyń qundylyǵy nede?
Kóne eskertkishterdiń negizinde jatqan jalpy adamzattyq qundylyqtar ádebıet arqyly álemge taraldy.
Ár oqyrmannyń kókeıindegi saýaldardyń jaýaby men jahandyq máselelerdiń sheshimi de dál osyndaı týyndylardan tabylady.
Ekinshi. Azııa ádebıetiniń órisi aıtarlyqtaı keńeıip keledi.
Shyǵystan shyqqan qalamgerler kúlli dúnıeni moıyndatyp otyr.
Bul rette, Azııa ádebıetin álemge áıgilep, dáripteı túsý – forýmnyń taǵy bir mańyzdy mindeti dep sanaımyn.
Shyǵys danalyǵynyń dástúr sabaqtastyǵy Sizderdiń týyndylaryńyz arqyly jalǵasyn tabady dep oılaımyn.
Úshinshi. Jahandaný dáýirinde Azııa syn-qaterlerge laıyqty tótep bere otyryp, ózine tán biregeı erekshelikterin saqtap keledi.
Batys tehnologııasy Azııa rýhanııatymen úndesip, Shyǵystyq jańǵyrý úlgisin dúnıege ákeldi.
Qalalarda Shyǵys áleminiń bolmys-bitimin nasıhattaıtyn kreatıvti klass paıda boldy.
Rýhanı baılanystardy keńeıtý – jańa zamandaǵy Azııa halyqtarynyń birtutastyǵynyń kepili.
Biz bul úrdisti qoldap, álem halyqtarynyń yntymaq-birligin nyǵaıtýǵa úles qosýǵa tıispiz.
Tórtinshi. Azııa bir kezderi aıyrylyp qala jazdaǵan mádenı, tarıhı qatynastaryn qalpyna keltirýde.
HH ǵasyrda eki júıeniń teketiresi Azııany da ekige bólip, tutas mádenıetter arasyna syzat túsirdi.
Ortalyq Azııa «temir qursaýǵa» alyndy, halyqtar men memleketter qaq jaryldy.
Alaıda, biz bárimizge ortaq, bastaýy bir qundylyqtarymyzdy saqtap qaldyq.
Jasandy kedergiler joıylǵan soń biz birtutas álem ekenimizdi qaıta sezindik.
Otbasylyq jáne qoǵamdyq dástúrler, eńbekqorlyq pen bilimge umtylý – Azııa halyqtaryna tán asyl qasıetter.
Mádenıetterdiń jarasymdy damýyn bir sózben «Áralýandyq úılesimi» dep túsiný qajet.
Uly Abaıdyń «Adamzattyń bárin súı, baýyrym dep» aıtqan ósıeti osyny meńzeıdi.
Azııa birige alady.
Qaıta jańǵyrǵan Uly Jibek Joly – osynyń aıqyn dáleli.
Qurmetti forýmǵa qatysýshylar!
Eýrazııa júregindegi Qazaq dalasy batys pen shyǵysty jalǵaıtyn dáliz ǵana emes.
Uly Dala Eli – san taraptaǵy ǵylym men bilimniń, órkenıetterdiń toǵysqan tusy.
Búgingi forým qazirgi zaman úrdisteriniń adam áleýetin damytýǵa qyzmet etetinin kórsetip otyr.
Rýhanı kemeldenýge umtylmaı, órkendeý bolmaıdy. Ondaı damýdyń eshqandaı mańyzy joq.
Bul rette, Sizderdiń eńbekterińiz Azııanyń uly mádenıetin jańǵyrtý isine eleýli úles qosyp keledi.
Azııa ádebıetin odan ári damytý úshin biz mynadaı mańyzdy máselelerge nazar aýdarýymyz qajet.
Aldymen, Azııa qalamgerleri forýmy shyǵarmashyl qaýymnyń mańyzdy dıalog alańyna aınalýykerek.
Bul mańyzdy shara Azııa elderinde turaqty túrde ótýi qajet dep sanaımyn.
Adamzatty tolǵandyrǵan kúrdeli máseleler dál osyndaı alańdarda ortaǵa salynýy tıis.
Azııany búkilálemdik rýhanı damý ortalyǵy retinde damytý aıryqsha mańyzdy.
Sondyqtan ádebı úderisterdi jańǵyrtý úshin jaǵdaı jasaý – basty mindetterdiń biri.
Osy maqsatta «Azııa alyby» halyqaralyq ádebı syılyǵyn taǵaıyndaǵan jón.
Álemdegi áıgili syılyqtar sekildi bul marapattyń da bedelin arttyrýǵa kúsh salýymyz kerek.
Azııa qalamgerleri týyndylarynyń birtutas elektrondy kitaphanasyn quratyn ýaqyt jetti.
Bul Azııanyń teńdessiz dúnıetanymy jınaqtalǵan baǵa jetpes asyl qazynanyń esigin jer júzine aıqara ashatyn qundy dúnıe bolary sózsiz.
Osyndaı ıgi bastamalardy iske asyrý jumysy qalamgerlerimizdi biriktirip, Azııa ádebıetin jańa beleske shyǵarady dep senemin.
Búgingi Forým jumysyna tabys tileımin!