Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýyn jarııalaý kezinde elimizde agroónerkásiptik keshenniń aldynda turǵan mindetter men damý perspektıvalaryn saralap berdi. Ári sala qyzmetkerleriniń aldyna tyń mindetter júktedi. Biz Memleket basshysynyń Joldaýynan týyndaıtyn máselelerge baılanysty Aqtóbe oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Qusaıyn Sársenbaıǵa birer saýal qoıǵan edik.
– Qusaıyn Iskendiruly, Memleket basshysynyń agroónerkásip keshenin túbegeıli jańǵyrtý jónindegi tujyrymdary men talaptary sizge qandaı oı saldy?
– Aýyl sharýashylyǵynda elimizde belgili qalyptasqan júıe bar ekeni belgili. Áıtse de qandaı iske de qoǵamdyq ómir óziniń túzetýleri men tolyqtyrýlaryn engizbeı turmaıdy. Meniń oıymsha, Prezıdent aýyl sharýashylyǵy óndirisin odan ári órkendetý máselesine álemdik ólshem turǵysynan kelgendeı áser qaldyrdy. Sonyń bir mysaly, aýyl sharýashylyǵy óndirisi boıynsha ekologııalyq taza ónimder shyǵarý jónindegi jańashyl kózqarasy dep túsinemin. Saıyp kelgende ekologııalyq taza ónim degenimiz –densaýlyqty saqtaýdyń basty kepili.
Qazir dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy aýrýdyń 70 paıyzǵa jýyǵy tabıǵı taǵamdy tutynbaýdan nemese kúndelikti tamaq mázirinde onyń quramy tym az bolǵandyqtan týyndaıtynyn málimdep otyr. Búginde konservanttar men quramynda jasandy qospalary bar aýyl sharýashylyǵy ónimderi óte kóp. Ekologııalyq tabıǵı ónim óndirý degenimiz –mundaı kereǵar kóriniske qarama-qarsy áser etetin adam aǵzasyna sińimdi de paıdaly tabıǵı ónimder óndirý degen sóz. Bul qazaqstandyq aýylsharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerdiń qolynan keledi.
Memleket basshysy atap kórsetkendeı, basty mindet tabıǵı taza ónimder men ishki naryqty tolyqtyrý bolsa, keıingi kezekte básekelestikke tótep bere alatyn otandyq aýyl sharýashylyǵy ónimderin molaıtý bolyp otyr. Bul da qoldan keletin is.
– Prezıdent óz Joldaýynda aýylsharýashylyq ónimderin arttyrýdyń bir joly sýarmaly alqaptar kólemin kóbeıtý ekenin aıtty. Buǵan ne deısiz?
– «Sýly jer – nýly jer» deıdi halqymyz. Negizinen nar táýekelge negizdelgen ári belgili bir deńgeıde jańbyrǵa táýeldi sala jaǵdaıynda sýarmaly jer kólemin ósirý mol ónim alý mólsherin 3-4 ese kóbeıtýdiń basty kepili bolmaq. Bul rette Prezıdent aldyńǵy jyldarmen salystyrǵanda elimizde sýarmaly alqaptardyń kólemin 3-4 ese ulǵaıtý qajettigi jóninde jańa mindetter qoıdy. Sonymen birge búgingi zamanaýı tehnologııalardyń kómegine arqa súıep, qýańshylyq jyldardyń ózinde ónim mólsherin kemitpeýdiń orny erekshe. Osy oraıda Prezıdent júktegen mindetter sala qyzmetkerleri aldyna tartylǵan naqty is-qımyl jospary bola alady degen oıdamyn.
Buǵan deıingi tájirıbe kórsetkendeı, sýarmaly jer kólemin jasaqtaýmen óńirlerdegi iri agroqurylymdar aınalysyp keldi. Aldaǵy ýaqytta aýyl sharýashylyǵy bıznesi salasyndaǵy shaǵyn jáne ortasha deńgeıdegi taýar óndirýshiler de bul iske bet bursa, esh utylmaıtyny anyq. Atalǵan iste Aqtóbe oblysynda da tıisti is-sharalar kesheni júzege asyrylyp keledi. Atap aıtqanda, jyl sońyna deıin oblystaǵy sýarmaly jer kólemin 30 myń gektarǵa deıin jetkizý belgilengen.
Al aldaǵy jyly onyń mólsherin taǵy da 10 myń gektarǵa deıin ulǵaıtý jóninde óńirlik baǵdarlama qabyldandy. Sýarmaly jerdi ıgerý mol qarajatty qajet etetin kúrmeýi qıyn istiń biri. Sondyqtan da óńirde ony ınvestısııalyq qarajat kózderi esebinen ósirý joldary qarastyrylýda. Bul iste buǵan deıin qolǵa alynǵan naqty mysaldar da joq emes. Sonyń biri 10 myń gektarǵa jýyq sýarmaly alqaptyń Eýropalyq damý jáne qaıta qurý banki qarajaty esebinen ıgerilgeni.
– Memleket basshysy agroónerkásip keshenin júıeli damytý isine sheteldik ınvestorlardy tartý mindetin qoıdy. Buǵan qatysty ne aıtar edińiz?
– Sheteldik ınvestorlar negizinen el ekonomıkasynyń ónerkásiptik sektoryna shoǵyrlanyp kelgeni belgili. Aldaǵy ýaqytta onyń legin agroónerkásiptik keshenge qaraı burýdyń, bul úshin salada qajetti ınvestısııalyq tartymdylyq týǵyzýdyń tıimdiligi mol ekeni anyq. Aqtóbe oblysynda sheteldik ınvestorlardyń ónim óndirýge qatysý kórinisteri joq emes. Aıtalyq, óńirdegi jylyjaılar júıesin damytýǵa gollandııalyq ınvestorlar quryltaıshy retinde tartylǵan. Munyń bir mysaly «Gran-Kapıtal Qazaqstan» JShS agroqurylymy bolyp otyr. Ashyǵyn aıtqanda, bul iste áli de paıdalanylmaı júrgen múmkindikter bar. Osy oraıda Prezıdent qoıǵan baıypty tapsyrma boıynsha qajetti qozǵalystar tereńdeı túsedi degen oıdamyn. Bul is aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirý men óńdeý salasynyń áleýetin odan ári kóterýge oń yqpalyn tıgizeri haq.
Áńgimelesken
Temir QUSAIYN
AQTО́BE