Qyzylaǵashtaǵy sý tasqyny eldiń basqa óńirlerine de sabaq bolsa kerek. О́ıtkeni qaraýsyz jatqan sý qoımalary men bógenderi búginde ár oblysta ondap sanalady. Kóńilge qaýip uıalatatyn mundaı derek pen dáıekten Jambyl oblysy da qur emes.
Búginde oblysta 127 sý qoımasy men toǵan bar. Onyń 5-eýi respýblıkalyq, 24-i kommýnaldyq, 43-i jeke menshik ıeliginde. Al... 55 sý bógeni qaraýsyz.
Sózimizdi Qordaı aýdanyndaǵy Qaqpatas sý qoımasynan bastaıyq. 1988 jyly salynǵan bul sý qoımasyna kezinde 10 mln. tekshe metr sý jınaýǵa bolady dep josparlanǵan. Búginde “Tarazsýsharýashylyǵy” RMK-niń ıeliginde turǵan osy sý qoımasy kúrdeli jóndeýsiz uzaq jyl paıdalanýdyń jáne kúshti jel týdyratyn tolqynnyń saldarynan qabyrǵalary 2 metrge deıin qulaı bastaǵan. Eger bógen jaqtaýy qulasa, onda topan sý tómende jatqan Almaty-Tashkent baǵytyndaǵy respýblıkalyq mándegi avtojol men kópirdi bir páste shaıyp ketýi múmkin.
Jýaly aýdanyndaǵy jeke menshikke ótken Darbaza sý qoımasynda da kúrdeli jaǵdaı qalyptasyp otyr deıdi mamandar. О́ıtkeni syıymdylyǵy 3,0 mln. tekshe metr bolatyn sý qoımasynyń 300 metrge jýyq qabyrǵasyn sý shaıyp ketýi qaýpi bar eken. Eger sol osal tusty sý jyryp ketetin bolsa, onda etektegi 2 aýyl men oblystyq mándegi avtojol sý astynda qalady.
Moıynqum aýdanyndaǵy Aqbaqaı aýyldyq okrýginiń aýmaǵynda da jaǵdaı máz emes. Aqbaqaı orta mektebiniń jertólesi men jer asty kanaldaryn erigen qar men jańbyr sýy alyp, ol úsh qabatty ǵımarattyń irgetasynyń shógýine jáne qabyrǵalarda jaryqtar paıda bolýyna ákelip soqtyrǵan. Búginde osy qaýipti jaǵdaıǵa baılanysty oblys ákiminiń ókimimen mekteptegi oqý toqtatyldy.
Sonymen birge “Aqbaqaı” AQ shahtasyn da sý alyp ketken. Qazir kásiporyn óz kúshimen sýdy syrtqa shyǵaryp, jumysty qaıta jalǵastyrý úshin ter tógip jatyr. Sondaı-aq, Aqbaqaı-Mırnyı jolynyń 21- shaqyrymynda sý ótkizetin qubyrdyń kólemdi bolmaýy saldarynan joldyń bir bóligin sý shaıyp, jeńil avtokólikterdiń qozǵalysyna qıyndyq týdyrýda. Myńaral beketindegi temir jolǵa da sý tasqynynyń qaýpi bar sııaqty. Qazir munda apattyń aldyn alý jumystaryn júrgizý úshin qajetti tehnıkalarmen jabdyqtalǵan jumysshylar jumysqa kiristi.
Oblystaǵy kóptegen jeke menshik ıeleri sý qoımalaryn ýaqtyly jóndep, jaqtaýlaryn qaýipsiz jaǵdaıǵa keltirmeıdi. Mysaly, Merki aýdanyndaǵy Tátti sý qoımasy qaraýsyz jatyr. Keńes-4 toǵanynyń osaldyǵynan Keńes aýyly da sý alý qaýpinen ada emes.
Mamandardy Shý aýdanyndaǵy Aqsý sý qoımasynyń sý bosatý dańǵylynyń uzaq jyldardan beri apatty jaǵdaıda jatýy da mazalaıdy. Talas ózeniniń boıyndaǵy Taraz qalasy men Baızaq aýdandarynyń, Shý ózeniniń boıyndaǵy Qordaı men Shý aýdandarynyń keıbir eldi mekenderi men jekelegen kósheleri sý ańǵarlaryna ishkeri, enteleı ornalasqandyqtan olardy da qaýip-qaterden tysqary dep eshkim aıta almas.
Jambyl oblysyndaǵy eń iri Kırov, Tasótkel jáne Teris-Ashybulaq sý qoımalarynyń halyqqa qaýipsizdigi de kúndiz-túni qatań baqylaýdy qajet etedi. Mysaly, osydan 40 jyldaı buryn salynǵan qyrǵyz eliniń Kırov sý qoımasy taý ústine, ıaǵnı Taraz qalasynan óte bıikte ornalasqan. Sý qoımasynyń kólemi de úlken, taý arasyndaǵy orasan zor aýmaqty alyp jatyr. Aıtqan jerden aýlaq, eger osy Kırov sý qoımasynyń eki taýdyń arasyna salynǵan bógeti men qaqpasy tosyn tabıǵat áserlerinen zaqymdanyp, sý etekke qaraı lap beretin bolsa, joıqyn tasqynnyń Taraz qalasy men Baızaq, Jambyl aýdandaryna qarasty keıbir eldi mekenderiniń ústimen ótetini anyq. Al onyń qansha metr bıiktikpen ótetini bir Allaǵa ǵana aıan. Eldiń aıtýyna qaraǵanda 5 qabatty úıińizdiń bıiktigi túk emes.
Naqty derekke júginsek, 520,0 mln. tekshe metr sý jınaýǵa bolatyn Kırov sý qoımasynda búginde 483, 65 mln. tekshe metr kóleminde sý bar. 520 men 483-tiń arasyndaǵy aıyrmashylyq onsha alshaq emes. Demek, alańdaýǵa negiz bar. Kırov sý qoımasyn jaǵalaı taý asyp ótetin jolmen Taraz bazarlaryna keletin qyrǵyz baıkeler de qoımanyń kemerin uryp jatqan bıylǵy erekshe mol sýǵa kádimgideı úreılene qaraı bastapty. Buryn óıtpeýshi edi. Demek, qazaq-qyrǵyz elderiniń úkimet basshylary arasynda Kırov sý qoımasynyń halyqqa qaýipsizdigi jóninde keleli keńes jasaıtyn ýaqyt jetken sııaqty.
Qazaqta “saqtyqta qorlyq joq” degen sóz bar. Dátke qýaty sol, oblys ákimi Q. Bozymbaev oblys aýmaǵyndaǵy sý qoımalary men toǵandardaǵy osy ýaqytqa deıin oryn alyp kelgen óreskel kemshilikterdi jipke tizip, syn tezine alýmen birge, olardaǵy qaýiptiń aldyn alý úshin barlyq múmkindikterdi jumyldyrý ústinde.
Kósemáli SÁTTIBAIULY, Jambyl oblysy.