Iran memleketimen erkin saýda aımaǵyn qurý bastamasyn Elbasy N.Nazarbaev 2014 jyly Kaspıı mańy memleketteriniń sammıtinde jarııa etti. Bir taraptan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq pen oǵan múshe memleketter men ekinshi taraptan Iran Islam Respýblıkasy arasyndaǵy erkin saýda aımaǵyn qurýǵa alyp keletin Ýaqytsha kelisimge 2018 jyldyń 17 mamyr kúni Nur-Cultan qalasynda Astana ekonomıkalyq forým alańynda qol qoıyldy.
«Osyndaı kelisimderdi jasasý álemdik naryqqa eksportty ilgeriletýdiń bir quraly bolyp tabylady. Iranmen jasalǵan shart bizdiń taýarlar úshin 80 mln halqy bar memlekettiń naryǵyna qol jetkizýge jol ashady. Sonymen qatar, Iran ózara saýdanyń negizin qaıta óńdelgen taýarlar quraıtyn birneshe elderdiń biri bolyp tabylatynyn atap ótken jón», dedi Eýrazııalyq úkimetaralyq keńesi otyrysynda Saýda jáne ıntegrasııa vıse-mınıstri Janel Kýshýkova.
Kelissózder qorytyndysy boıynsha qazaqstandyq ónimniń Iran naryǵyna qol jetkizý sharttaryn eleýli yryqtandyrýǵa qol jetkizildi. Iran DSU-ǵa múshe emes ekenin eskere otyryp, osy memlekettiń tarıftik qorǵaýdyń qoldanystaǵy deńgeıi eń joǵarǵy deńgeı bolyp sanalatynyn atap ketken jón. Kelisim Qazaqstan úshin eksporttyq qyzyǵýshylyq týdyratyn birqatar taýarlar boıynsha baj salyǵyn azaıtýǵa nemese aǵymdaǵy deńgeıde saqtaýǵa múmkindik beredi. Bul rette, sandyq mánde Iran tarapy eń kóp jeńildikter sanyn usynady.
Kelisimge sáıkes Iran taraby Qazaqstanǵa jáne basqa EAEO elderine 864 taýarǵa qatysty (onyń ishinde, 262 AО́K taýarlary, 602 óndiristik taýarlar) ımport bajdaryn tómendetedi.
Iran naryǵyna sıyr eti men qoı eti (bajdy 26%-dan 5-10%-ǵa deıin tómendetý), burshaq daqyldary (55%-ten 5-10% deıin), ósimdik maıy (20%-dan 10% deıin), makarondar men kondıterlik ónimder (55%-ten 14-20% deıin), bolat ılegi (20%-dan 15%-deıin), relster (5%-ten 4% deıin), akkýmýlıatorlar (32-55%-dan 10% deıin), armatýra, qubyr (32%-dan 4%-deıin) jáne t.s.s taýarlardy jeńil tarıfter boıynsha jetkizýge bolady. Atalǵan taýarlar Qazaqstan úshin eksporttyq qyzyǵýshylyqty bildiretin dástúrli taýarlar bolyp sanalady.
Atalǵan taýarlar búgingi tańda aǵymdaǵy qazaqstandyq eksporttyń jartysynan astam kólemin quraıdy (292 mln dollar nemese 54%).
О́z kezeginde, EAEO elderi 502 taýar boıynsha (126 AО́K taýarlary, 376 óndiristik taýarlar) ımport bajdaryn tómendetedi. Bul talshyn, qurma, injir, meıiz, krevetkiler, kondıterlik ónim, ydys, jýǵysh zattar, kilemder, plastmass buıymdary. Olardyń kópshiligi Qazaqstan aýmaǵynda óndirilmeý sebebinen, ımporttyq qyzyǵýshylyqty bildiretin taýarlar.
Kelisimniń qoldanys merzimi – 3 jyl.
Qujatta EAEO men Iran arasynda erkin saýda aımaǵy týraly turaqty kelisim boıynsha kelissózder júrgizý múmkindigi qarastyrylǵan.
Aıta ketken abzal, Iranmen ózara saýda kólemi 2018 jyldyń qorytyndysy boıynsha 516,3 mln dollardy qurady, onyń 82,6% (426,7 mln) bizdiń Iranǵa eksportymyz (ımport – 89,5 mln) boldy. 2019 jyldyń 8 aıy boıynsha Qazaqstan men Iran arasyndaǵy taýar aınalymy 226,2 mln dollardy qurady.