2013 jylǵy 12 maýsym, Astana qalasy
Qorshaǵan ortany qorǵaý jónindegi is-sharalardyń úlgili tizimin bekitý týraly
Qazaqstan Respýblıkasynyń Ekologııalyq kodeksindegi 96-babyndaǵy 4-tarmaǵyna sáıkesti buıyramyn:Osy buıryqtyń Qosymshasyna sáıkes Qorshaǵan ortany qorǵaý jónindegi is-sharalardyń úlgili tizimi bekitilsin.Ekologııalyq retteý jáne baqylaý komıteti osy buıryqtyń Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelýin jáne belgilengen tártippen resmı jarııalanýyn qamtamasyz etsin.Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý qorshaǵan ortany qorǵaý vıse-mınıstri M.N. Ysqaqovqa júktelsin.Osy buıryq alǵashqy resmı jarııalanǵannan keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi.
Mınıstr N.Qapparov.
Qazaqstan Respýblıkasy Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstriniń 2013 jylǵy 12 shildedegi № 162-ó buıryǵyna qosymsha
Qorshaǵan ortany qorǵaý jónindegi is-sharalardyń úlgili tizimi1. Aýa alqabyn qorǵaý:1) tehnologııalyq jabdyqtan jáne shań tozańdy soryp alatyn júıeden bólinetin gazdardy zalalsyzdandyrý (kádege jaratý), paıdalanýǵa tıimdi aýlaýǵa arnalǵan shań gaz tazartqysh qondyrǵylardy engizý jáne jóndeý, qaıta jańartý;2) balamaly, ekologııalyq taza qýat kózderin paıdalanylýymen jáne paıdaly is árekettiń joǵarǵy koeffısenttigimen energetıkalyq jabdyqty otandyq óndirýmen, tútin gazdardy janarǵyǵa shyǵaryndysynyń qaıta aınalýymen, jylý júıeleriniń ońtaılanýymen, sonyń ishinde jylý energııasynyń qaıtarymdalynýymen baılanysty jınaqtaý jumystary;3) stasıonarlyq jáne qozǵalmaly kózderden lastaýshy zattardyń shyǵaryndylaryn boldyrmaý jáne tómendetý is-sharalaryn oryndaý;4) óńdelgen gazdardy beıtaraptaý, lastaýshy zattardyń shyǵaryndylaryn basý jáne zalalsyzdandyrý jáne olardy lastanýdyń stasıonarlyq jáne qozǵalmaly kózderin atmosferaǵa qosý, ilespe gazdardy kádege jaratý jónindegi tazalaý qurylǵylar men qondyrǵylardy, jabdyqtardy ázirleý;5) óńdelgen gazdardyń ýyttylyǵyn jáne tútindigin túsiretin, otyn retinde etıldi emes benzındi otynǵa qosatyn zattardy engizýmen paıdalanylýymen, avtokólikterde shyǵaryndy gazdardy tazalaý úshin katalızatorlyq konvertorlardy ornatý, dızeldi otynmen jumys isteıtin kólik quraldaryn shyǵaryndy gazdardyń beıtaraptanýymen jabdyqtaý, avtokólikterdi aýdarý, elektr tartymyn paıdalanýdy keńeıtý;6) ósimdikterdi qorǵaýdyń hımııalyq zattaryn, mıneraldy tyńaıtqyshtardy jáne ózge de preparattardy tasymaldaý, saqtaý jáne paıdalaný kezinde atmosferalyq aýanyń lastanýynyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan sharalardy qabyldaý;7) paıdaly qazbalardy óndirý, jarylys zattaryn óndirý, terrıkondar, úıindiler jáne qoqystardy ornalastyrý jáne paıdalaný kezinde lastaýshy zattardyń shyǵaryndysyn tómendetýdi qamtamasyz etetin tehnologııalyq úderisterdi ońtaılandyrý;8) taý-ken jáne jylý energetıka kásiporyndarynda, jer qoınaýyn paıdalaný jáne qurylys alańdary obektilerinde, sonymen birge, qaldyq saqtaǵyshtar, shlam saqtaǵyshtar, karerler men ishki kásiptik joldarda shań basý jónindegi jumystardy júrgizý;9) jobalyq qujattamalarda qarastyrylmaǵan qorshaǵan ortaǵa teris yqpaldy tómendetýge múmkindik beretin tehnıkalyq jáne tehnologııalyq sheshimderdi (ózge de (balamaly) otyn túrlerine, shıkizat, materıaldar jáne basqalarǵa kóshýdi qosa) engizý;10) qazirgi zamanǵy jabdyqtardy alý, shyǵaryndy kózderinen bólinetin gazdardaǵy lastaýshy zattardy tıimdi tazalaýdy, kádege jaratýdy, beıtaraptandyrý, basyp tastaý jáne zalalsyzdandyrýdy qamtamasyz etetin negizgi jabdyqtardy aýystyrý jáne qaıta qurý;11) atmosferaǵa lastaýshy zattardy shyǵarýda, sonyń ishinde jyljymaly kózder úshin de, otynnyń janý rejımin ońtaılandyrýdy (qoldanylatyn otynnyń sapasyn, otyndyq balanstyń qurylymyn ózgertý), ýytty zattardy tómendetýdi (sonyń ishinde myrysh, azot totyǵynyń qosylystaryn) qamtamasyz etetin tehnologııalyq sheshimderdi engizý;12) parnık gazdaryna shyǵaryndylar kólemin qysqartýǵa jáne (nemese) parnık gazdaryn ıgerilýiniń kóbeıýine baǵyttalǵan is-sharalardy engizý;13) ozon qaýipsiz zattardy paıdalaný jolymen, ozon buzatyn zattardy paıdalanýdy tómendetý;14) kózderdegi lastaýshy zattar shyǵaryndylaryna jáne turǵyn sanıtarııalyq-qorǵanysh aımaǵy shekarasyndaǵy atmosferalyq aýa sapasyna avtomatty monıtorıng júıesin engizý;15) shań gaz ornatatyn qondyrǵylar jumysynyń tıimdiligin joǵarylatý (olardyń modernızasııalaýyn, jańartýyn qosa) jáne olardy avtomatty basqarma júıesin engi zýimen baqylaý-ólsheý quraldarymen jabdyqtandyrý;16) qazirgi zamanǵy jabdyqtardy alý esebinen baqylanatyn quramdary spektriniń keńeıtýimen atmosferalyq aýa jaǵdaıyn baqylaý posttarynyń qurylysy, modernızasııasy jáne qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti organ jáne onyń aýmaqtyq bólimshelerine aqparat berýdiń jergilikti jelini engizýimen.2. Sý resýrstaryn qorǵaý jáne utymdy paıdalaný:1) bólingen sýdyń sapaly quramyn jaqsartýdy qamtamasyz etetin tazalaý qurylǵylarynyń is-sharalaryn jáne salýyn uıymdastyrý, jergilikti tazalaý ımarattarynyń quramynda (shoǵyrlaý syıymdylyǵy, tundyrmalar, sýdy aerasııalaý úshin ımarattar men qurylǵylar, pestısıdterdi ustap qalý úshin ekrandar) kishi rezervti syıymdylyq jumysynyń tıimdiligin arttyrý jóninde baǵdarlamalardy iske asyrý;2) kishi ózender aǵysyn retteý, olardyń arnasyn nemese sý aıdynynyń tabanyn tazalaý, kishi ózender jáne kólder basseınder ekojúıesiniń ońtaıly ómir qyzmetin qamtamasyz etý úshin ýaqytynda sý jiberýdi, sondaı-aq laılanýdyń aldyn alý, ońtaıly gıdrologııalyq rejımdi jáne kishi kólder men ózenderdiń sanıtarlyq jaǵdaıyn ustap turý jónindegi ózge is-sharalardy júzege asyrý;3) lastanýdy jáne zııandy áserdiń aldyn alýǵa baǵyttalǵan tabıǵı sý obektilerine aǵyndy sýlarǵa tógý kólemin tómendetý maqsatynda óndiris úderisterin jetildirý;4) sý resýrstary qoqystanýdyń, lastanýdyń jáne tozýdyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan tehnologııalyq, gıdrotehnıkalyq, sanıtarlyq jáne ózge de is-sharalar keshenin júzege asyrý;5) qurylys, qaıta qurý, jetildirý:aǵyndy sýlardy tazalaý jáne qaıta tazalaý jónindegi qurylǵylaryn, suıyq qaldyqtardy jáne kýbtyq qaldyqtardy qaıta óńdeý;sý aıdynyń sý jınaqtaǵysh alańynda, sondaı-aq ulttyq saıabaq, kýrorttar mártebesi bar aýmaqtarda ornalasqan kásiporyndar úshin tazalaý qondyrǵylaryn jáne kanalızasııa júıesin;jabyq sıkldary bar sýmen qamtamasyz etý júıesin, gıdrologııalyq kúldi joıý jáne gıdrologııalyq shlamdardy joıý júıesin, sýdyń óndiristik taǵaıyndalý jáne qaıta paıdalanýdyń aınalma júıesin qosa alǵanda;gıdrotehnıkalyq jáne ózge de óndiristik maqsattar úshin sý saqtaǵyshtardan ózge, arnaıy retteıtin sý saqtaǵyshtardy;tehnogendi lastanýǵa shaldyqqan grýntty jáne jer asty sýlaryn tazalaý qurylǵylary;jumys istep turǵan kásiporyndar úshin belgilengen normatıvterge deıin olardy tasymaldaý jáne tazalaý júıesimen sharýashylyq-turmystyq jáne ónerkásiptik aǵyndy sýlardy tazartý jónindegi qurylǵylar;tazalaýdyń mehanıkalyq, bıologııalyq jáne fızıka - hımııalyq ádisterine negizdelgen tazalaý ımarattary, aǵyndy sýlardy qaıta tazartý ımarattary, aǵyndy sýlardyń qabyldaýyshtar men shyǵarýlaryn;drenajdy, shahtalyq jáne jaýyn sýlardy, sharýashylyq-turmystyq, óndiristik jáne aýylsharýashylyq aǵyndy sýlar men qaldyqtardy (shlam saqtaǵyshtardy, tundyrmalardy, kúl úıindilerin, parlaý - toǵandaryn) tasymaldaý úshin jelilerdi;6) tastalǵan jáne qyzmetsiz turǵan uńǵymalardy joıý, tapmonaj nemese ózi tógiletin artezıandyq uńǵymalardyń krandyq retteý rejımine aýystyrý;7) apatty sý sharýashylyǵy ımarattaryn qaıta qalpyna keltirý jáne qaıta qurý, normatıvtik sapasyna deıin tazalaý jáne sýmen qamtamasyz etýdiń aınalma júıesin jáne jergilikti tazalaý ımarattaryn salý jolymen drenajdy jáne jaýyn sýlaryn, sharýashylyq-turmystyq jáne ónerkásiptik aǵyndy sýlardy tehnologııalyq maqsattar úshin qaıta paıdalaný, tehnıkalyq qajettilikke aýyz sýdy paıdalanýdy qysqartý jóninde is-sharalardy engizý;8) aǵyndy sýlar jınaqtaǵyshtaryn, jer asty sýlarynyń lastaný oshaǵyn, tarıhı lastanýlar men sý resýrstaryna teris yqpal etý kózderin joıý, sý obektilerine teris áseriniń saldaryn tómendetý úshin lastaný salasynda demerkýrızasııalaý;9) transshekaralyq ózender basseıninde sandyq - sapalyq sıpattamalarǵa monıtorıng jelisin keńeıtý;10) tutynylatyn jáne tógiletin sýdyń sapasyna avtomatty monıtorıng júıesiniń engizilýi;11) qoıma sońdary, shahtalar jáne shtolnıalardan ústińgi jáne jer asty sýlardyń lastanýyn aldyn alý boıynsha is-sharalardy oryndaý;12) qazirgi zamanǵy jabdyqtardy alý esebinen baqylanatyn quramdary spektriniń keńeıtýimen atmosferalyq aýa jaǵdaıyn baqylaý posttarynyń qurylysy, modernızasııasy jáne qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti organ jáne onyń aýmaqtyq bólimshelerine aqparat berýdiń jergilikti jelini engizýimen. 3. Jaǵalaý mańyna jáne sý ekojúıesine yqpal etýden qorǵaý:1) antropogendik qyzmet nátıjesinde týyndaıtyn, teńizder deńgeıiniń terbelisimen, nemese apattarmen negizdelgen tabıǵı sıpattaǵy saldardan sý ortasyn qorǵaý jónindegi is-sharalardy engizý, Kaspıı teńiziniń jaǵalaý aımaǵynda sýǵa batqan uńǵymalardy konservasııalaý jóninde qorǵaý is-sharalaryn oryndaý;2) ózen, sý aıdyny, porttar akvatorııasynan munaı, mazýt, qoqys jáne ózge de suıyq jáne qatty qaldyqtardy jınaý jóninde:kemelerden sharýashylyq-turmystyq jáne ózge de aǵyndy sýlardy, sondaı-aq kádege jaratý, qoımalaý jáne tazalaý úshin qoqysty qabyldaý úshin jaǵalaý ımarattary qurylǵylaryn jáne jabdyqtaryn salý, qaıta qurý, jetildirý;3) sý obektilerine teris áser kórsetip kele jatqan, qurǵaq jerde turǵan lastaýshy kózderin konservasııalaý nemese tolyq joıý;4) ózender men sý qoımalarynda jaǵalaýlardy nyǵaıtý jumysyn ótkizý jónindegi is-sharalardy oryndaý.4. Jer resýrstaryn qorǵaý:1) qorshaǵan ortany lastaıtyn ıesiz óndiris obektilerin túgendeý jáne joıý;2) jer resýrstaryn utymdy paıdalaný, jerlerdi aımaqtarǵa bólý jónindegi is-sharalar, sondaı-aq olardyń jaı-kúıin baǵalaý jónindegi jumystardy ótkizý;3) tozǵan jerlerdi, sharýashylyq jáne basqa da qyzmetterden buzylǵan jáne lastanǵan jerlerdi rekýltıvasııalaý – topyraqty jáne jerdiń basqa da paıdaly qasıetterin qalpyna keltirý, qaıta óndeý jáne qunarlyǵyn arttyrý, ony sharýashylyq irikteýge ýaqytyly tartý, jerdiń buzylýymen baılanysty jumystardy júrgizgen kezde topyraqtyń qunarly qabatyn alyp tastaý, aqtaý jáne paıdalaný;4) jerdi taýsylýdan, tozýdan jáne shóleıttenýden, sý jáne jel erozııasynyń keri áserinen, kúshti sý tasqyndarynan, batpaqtanýdan, sazdanýdan, qaıta sortańdanýdan, qurǵaýdan jáne tyǵyzdalýdan, óndiris jáne tutyný qaldyqtarymen, hımııalyq, bıologııalyq, radıoaktıvti jáne basqa da zııandy zattarmen lastanýdan qorǵaý;5) erozııaǵa qarsy gıdrotehnıkalyq ımarattardy salý, qaıta qurý, jetildirý, qorǵaý orman jolaqtaryn qurý, jyralardy bekitý, dóńgelek baýraılardy terrasalar;6) tarıhı lastanýlardy joıý, jer resýrstarynyń lastaný kózderin oqshaýlaý jáne demerkýrızasııalaý;7) tabıǵı qunarlyqty qalpyna keltirýge nemese topyraqtyń gýmýsyn arttyrýǵa baǵyttalǵan is-sharalardy oryndaý.5. Jer qoınaýyn qorǵaý jáne utymdy paıdalaný:1) jer qoınaýyn paıdalaný jónindegi jumystardy ótkizgen, munaıdy, gazdy jer astynda saqtaǵan, zııandy zattardy jáne óndiris qaldyqtaryn kómgen, aǵyndy sýlardy jer qoınaýyna shyǵaryndylar kezinde jer qoınaýynyń lastanýyn aldyn alý jónindegi is-sharalardy engizý;2) unǵymalardy ıgerý jáne kelesi paıdalaný, sondaı-aq óndiris qaldyqtaryn jáne aǵyndy sýlardy kádege jaratý kezinde munaıdyń, sýdyń jáne gazdyń qabat aralyq aǵystary saldarynan jer asty sýlary lastanýynyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan is-sharalardy ótkizý; 3) jer qoınaýyna keri áser kózderin túgendeý, konservasııalaý jáne joıý; 4) jer qoınaýyn utymdy paıdalaný jónindegi tehnologııalardy, mıneraldyq shıkizatty baıytý, saqtaý jáne tasymaldaý resýrsúnemdeýish tehnologııalaryn engizý jáne jetildirý.6. Florany jáne faýnany qorǵaý:1) orman ekojúıelerin qorǵaý, ormandylyqty, orman ańshylyq ornyqtylyǵyn arttyrý jónindegi is-sharalardy ótkizý, ormandar men janýarlar álemi ónimdiliginiń esebin júrgizý jáne bıologııalyq negizdeý, orman ekojúıeleriniń ońtaıly bıologııalyq ártúrliligin súıemeldeý;2) ulttyq jáne halyqaralyq mańyzy bar qorǵalatyn aýmaqtarda (landshafttyq parkteri, parktik jáne saraılar mańyndaǵy parktik keshender) bıologııalyq jáne landshafttyq ártúrlilikti saqtaý jáne súıemeldeý;3) tabıǵı landshafttardyń jáne tabıǵı mekenderiniń jumys isteý tabıǵı sharttaryn saqtaý jónindegi is-sharalardy ótkizý, ósimdikter men janýarlardyń joıylý qaýpi tóngen jáne qyrylý shegindegi túrleri (túr tarmaqtaryn, popýlıasııalardy) qyrylýynyń aldyn alý jónindegi sharalardy qoldaný;4) ulttyq ósimdikter men janýarlardyń genetıkalyq resýrstarynyń qoımasyn salý, sharýashylyq jáne basqa da qyzmetterdiń nátıjesinde olardyń jumys isteý sharttarynyń keri saldaryna jol bermeı maıda organızmderdiń, ósimdik jáne janýarlar áleminiń, sondaı-aq tabıǵı ekojúıelerdiń bıologııalyq ártúrliligin, barlyq kóptúrliligin saqtaý;5) jabaıy janýarlardyń ósimin molaıtý (bıotehnıkalyq is-sharalar, onyń ishinde jabaıy ańdar men qustardy jańa jerlerge ornalastyrý, jabaıy janýarlarmen men qustardy ósirý jónindegi pıtomnıkter men fermalardy qurý, sondaı-aq olardyń ómirlik is-áreketteri úshin azyq daıyndaý);6) ákimshilik-aýmaqtyq birlikterdiń aýmaqtaryn kógaldandyrý, kásiporyndardyń aýmaqtarynda, aýrýhanalardyń, mektepterdiń, bala mekemeleriniń aına