Dúnıeniń dóńgelek ekenin shyr aınalǵan urshyǵymen uǵyndyryp otyratyn jaryqtyq ájemizdiń zamana, el, týǵan jer tarıhy týraly aıtatyn áńgimeleri áserli edi. Dala mektebiniń sol bir salıqaly sabaqtary bizdi baǵzy babalar qadymnan qazyq qaqqan ósken óńirdi qadirlep-qasterleýge, kıe tutýǵa baýlydy.
Dúnıeniń dóńgelek ekenin shyr aınalǵan urshyǵymen uǵyndyryp otyratyn jaryqtyq ájemizdiń zamana, el, týǵan jer tarıhy týraly aıtatyn áńgimeleri áserli edi. Dala mektebiniń sol bir salıqaly sabaqtary bizdi baǵzy babalar qadymnan qazyq qaqqan ósken óńirdi qadirlep-qasterleýge, kıe tutýǵa baýlydy.
Eseıe kele uıadaı aýylǵa degen ulpa sezim ulan-baıtaq qazaq jerine degen ulaǵatty sezimge ulasty. Ýnıversıtet qabyrǵasynda tabysqan dostar arqyly bárimizdiń boıymyzda Saryarqanyń saǵymdy belderi men Altaıdyń aınadaı kólderine, Kaspııdiń tolqyn urǵan shombal tastary men Túrkistannyń kún súıgen kóne kúmbezderine degen erekshe mahabbat oıandy. Men jáne meniń dostarym jumyr jerdegi jumaq meken dáp osy keń kósilgen qazaq jeri ekenin eshbir jasandylyqsyz, eshqandaı boıamasyz sezindik, aıryqsha ulaǵat tutyp kelemiz. Qos formasııany qoltyqtap, egemendiktiń eleń-alańyn kózimen kórgen, kókiregimen sezingen bizdiń býynnyń qazaqy patrıotızmi, mine, osyndaı saf kúıinde saqtalyp qaldy.
Jalpy alǵanda, patrıotızm uǵymy eline, jerine, zamanyna qaraı erekshelene me? Áleýmettik psıhologııanyń klassıkalyq uǵymynda patrıotızm – jekelegen ulttyń salt-dástúriniń, minez-qulqynyń, tarıhy men mádenıetiniń negizinde quralatyn halyq birliginiń ulttyq jáne memlekettik ıdeıasy ekenin uǵamyz. Ol ǵasyrlar boıy tarıhtyń ótpeli ári syndarly sátterinde Otandy qorǵaýdyń qýatty quraly, ıdeologııalyq qaǵıdaty retinde baǵalanyp keldi. Iаǵnı patrıotızm belgili bir nysanany kózdep, oǵan qarsy oq atý emes, qoǵam men adamnyń ózi qalaıtyn qundylyqtarǵa qaraı qadam basýy, adamdardy týǵan eliniń ıgiligine qulshyndyrýdyń joly.
Oı sarabyn odan ári tereńdete tússek, patrıotızm erekshelenip qana qoımaı, bólshektenip, salalana túsetinin baıqaýǵa bolady. Álemdik oı-sana alyptarynyń biri Lev Tolstoıdyń 1896 jylǵy «Patrıotızm jáne beıbitshilik» degen dúnıesindegi: «Adamdardy memleketke biriktirip kelgen naq sol patrıotızmniń ózi búginde osy memleketterdi kúıretýde. Eger patrıotızm bireý ǵana bolsa, ony biriktirýshi, jarylqaýshy deýge bolady. Al búgingideı bir-birine qarama-qaıshy keletin amerıkalyq, aǵylshyndyq, nemistik, fransýzdyq, orystyq patrıotızmder halyqtardy biriktirmeıdi, kerisinshe ajyratady», degen sózi eske túsedi. Olaı bolsa, qazirgi jahandaný dáýirindegi aqparattyq qoǵamnyń patrıotızmi nesimen erekshelenedi? Qazirgi qazaq patrıotızminiń qaǵıdattary qandaı?
Álbette, búgingi patrıotızm kúrdeli ári san qyrly qubylysqa aınalǵany aqıqat. Búgingi zamanda Otandy qorǵaý, elińdi súıetinińdi dáleldeý degen uǵym bilteli myltyq, qaıqy qylysh asynyp, betpe-bet kelgen jaýmen aıaýsyz keskilesý emes. Búgingi patrıotızm kózge kórinbeıtin, kóleńkesi qolǵa ustatpaıtyn myltyqsyz maıdan, aqparattyq soǵysta ózińniń, týǵan elińniń bitim-bolmysyn tutastaı saqtap qalý jolynda kúres júrgizýdiń úlgi-ónegesi. Ol úshin álemniń asty-ústinen aǵylyp-tógilip jatqan san alýan aqparattar tasqynyna tótep berer rýhanı kúsh-jigerińdi, ulttyq ımmýnıtetińdi shyńdaýyń kerek. Dálirek aıtsaq, elińniń tarıhyn bilýge, dańqty babalaryńnyń erlik shejiresin maqtan tutýǵa ári solardaı bolýǵa umtylýyń qajet. Zaman sonshalyqty aqparattandy, jahandaný dáýiri adamzat minez-qulqynyń ózgerýine meılinshe yqpal etti desek te, ata-anańdy, týǵan jerińdi, Otanyńdy súıý sııaqty qasıetti qundylyqtardy áli kúnge eshbir tylsym kúsh adamzattyń jan-júreginen julyp alyp tastaı alǵan joq. Ol Allanyń adamzatqa bergen eń uly syıy, meıir-shapaǵatynyń túgesilmes sáýlesi. Bizdiń dáýirimizge deıin ejelgi Grekııany meken etken Toqsary (Toksarıs) babamyzdyń sózimen aıtsaq, «rýh ólmeıdi, rýh kóshedi». Biz tek sol izgilik uryǵyn qýratyp almastan qunarly topyraqqa seýip, kóktete bergende ǵana qazaq patrıotızminiń shynaıy keskin-kelbetin somdaı almaqpyz.
Al, naq búgingi kún shyndyǵynyń kózimen qarasaq, biz sol uryqty óndirip, ósirip, japyraǵy jaıqalǵan alyp daraqqa áli de jetkize almaı jatyrmyz. Beınelep aıtsaq, ulttyq patrıotızm uryǵynan kóktegen búgingi taldyń butaqtary ı