«Eńbek daýlarynyń negizgi sebepteri retinde eki máseleni atap kórsetýge bolady: birinshi – jumysshylardyń kásiporyndy basqarý máselelerinen shettetilýi, ekinshi – daýlar men janjaldardy sottan tys retteý tetikteriniń álsizdigi. Mundaı kásiporyndarda óndiristik keńester áreket etetin birqatar damyǵan elderdiń tájirıbelerin paıdalaný kerek».
Nursultan NAZARBAEV,
«Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy:
Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» atty maqalasynan.
Shynyn aıtý kerek, bizde ádildik izdep aryz jazǵandarǵa, óz quqyn qorǵap zań organdaryn jaǵalap júrgenderge degen kózqaras birtúrli. Ondaı jandar aryzqoı, báleqor, jalaqor sııaqty kórinetini bar. Álde ádiletsizdikke ábden boıymyz úırenip ketken be, qalaı ózi... Áıteýir, tym kónbispiz. Qazir el ishinde eńbek daýy kóp. «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy tilshiler qosynyn izdep kelgen bul jandar árıne, elimizdiń bas basylymynan arasha suraıdy
1. «Islamovtan ábden yǵyr boldyq»
Qyzemshek poselkesinde búginde 5 myńǵa jýyq halyq turady eken. Sozaqtyń tórinde, Betpaqdalanyń órinde jatqan bul aýylda «Qorǵan – Qazatomónerkásip» JShS oryn tepken. Bul mekemeniń basty mindeti – «Qazatomǵa» tıesili dúnıelerge bas-kóz bolý, kúzetý. «Qorǵannyń» 60-70 paıyz jumysshylaryn osy aýyldyń turǵyndary quraıdy. Áıtse de, sońǵy kezderi kúzetshilerdiń jumysynan bereke qashypty. Olardyń redaksııaǵa jazǵan 40-betten astam, bas-aıaǵy alpys adam qol qoıǵan aryzdaryna qaraǵanda jumysshylar osyndaǵy otrıad basshysy Rahymberdi Islamovqa rıza emes. Buryn polısııada eńbek etip, qurmetti demalysqa shyqqan Rahymberdi Sherýbaıuly shekten tys qatal, dóreki, qıt etse judyryǵyn ala júgiretin kórinedi. Qaıbir kúni biz osy Qyzemshek aýylyna arnaıy baryp, kúzetshilermen tildesip qaıttyq. Shyny kerek, «Qorǵan» jumysshylarynyń aıtqandaryna ne senerimizdi, ne senbesimizdi bilmeı, jaǵamyzdy ustadyq.
Edige Abdýllaev, júrgizýshi:
– 2012 jyldyń naýryz aıynan beri osy mekemede «ÝAZ» kóligin júrgizemin. Kólikke táýligine 5-10 lıtr ǵana janarmaı beredi, sony búkil beketterdi aralap shyǵýǵa jetkizý qajet. Qystyń kúni otaldyrýdyń ózine ájepteýir janarmaı ketedi. Talaı ret jolda kólikterimiz óship qalǵan kezderi bolǵan. Al, Islamov kerisinshe «janarmaıdy kóp jumsaısyńdar!» dep ursady. Qarsy kelseń, «jumystan bosatamyn» dep qorqytady. Tipti keı kezderi buzylyp qalsa kólikti óz qaltamyzdan jóndetemiz. Odan bólek basshylyq aı saıyn ár júrgizýshiden 5-7 myń teńgeden jınaıdy. Kólikterdiń ábden tozyǵy jetken, aı saıyn kúrdeli jóndeýdi qajet etedi. Eger tekserýshi kep qalsa, kólikterdi jasyryp qoıady. 2011 jyly aǵa kúzetshiler Qadirsizov pen Qaraqulov kezekshilikten tys kezde spırtti ishimdik iship, kólikti talǵa soǵyp, aýdaryp tastaǵan bolatyn. Ony joǵary jaq bilmeıdi. Islamov buryn ishki ister bóliminde jumys istegen, bul jaqtyń polısııasynyń bárin tanıdy. Sondyqtan isti jaýyp tastady. Budan bólek Islamov kólikterdi óz jeke basyna, ań atýǵa, balyq aýlaýǵa qalaǵanynsha paıdalanady. 2013 jyldyń 16 sáýiri kúni Islamov qaraýyl bastyǵy Tájibaev ekeýmizdi shaqyryp aldy. Barsaq, spırtti ishimdik iship alǵan eken, «beketterdi aralaımyz» dedi. Sóıtip, Dúısenbıevanyń beketine bardyq. Osy jerde Islamov «sender basqa beketterdi teksere berińder», dep bizdi basqa jaqqa jumsap jiberdi. Ol jaqtan oralǵanymyzda Islamov kúzetshi Dúısenbıevany zorlamaq bolyp áreket jasap jatqanynyń ústinen tústik. Áreń ajyratyp aldyq. Ári qaraı kelesi beketke óttik. Ol jerde de Islamov qolyndaǵy bokalǵa quıylǵan sýdy Jaras Eleýuly degen kúzetshiniń betine shashyp jiberdi de, artynan sol bokalmen jiberip urdy. Ol buǵyp úlgerdi. Onymen de qoımaı kúzetshini shyntaǵymen urdy. Eleýulynyń aýzynan qan aǵyp ketti. Biraq «jumystan shyǵyp ketemin be» dep, qoryqqan bolýy kerek, Jaras Eleýuly esh jaqqa aryzdanǵan joq. Erteńine bastyq bizge «Jarasqa aıtyńdar, eger meniń ústimnen aryz jazatyn bolsa, sender de jumystan qurısyńdar», dep eskertti.
Qasymbek Tájibaev, jedel qımyldaý tobynyń aǵa qyzmetkeri.
– Aı saıyn bizden de 2-3 myń teńgeden jınap otyrady. Bermegen adamdarǵa «jumystan kete ber» deıd