KО́MEKTI ÁRBIR TURǴYN SEZINÝI TIIS

Parlament Májilisiniń Tóraǵasy Oral Muhamedjanovtyń jetekshiligimen ótken palatanyń sársenbi kúngi plenarlyq otyrysynda depýtattar eldegi qalyptasqan tótenshe jaǵdaılar jónindegi oılaryn ortaǵa saldy. Osy rette Nurtaı Sabılıanovtyń  Premer-Mınıstr atyna joldaǵan depýtattyq saýaly kópshilikti beıjaı qaldyrmady. Depýtattyń málimetine qara­ǵan­da, ústimizdegi jyldyń 17 naý­ry­zynda aýa raıynyń kúrt jylynyp ketýinen Shyǵys Qazaqstan ob­lysynyń birneshe aýdandarynda eldi mekenderdi sý basyp, tótenshe jaǵdaı qalyptasqan. Qazirgi tańda Abaı, Zaısan, Tarbaǵataı, Kúrshim, Úrjar jáne Ulan aýdandarynyń 26 eldi mekeni tabıǵat apatynan aıtarlyqtaı zardap shegip jatyr eken. Sý astynda 1187 turǵyn úı, 1512 qora-jaı, 323 qystaq qalǵan. Sonymen qatar, 8 kópir qırap, respýblıkalyq jáne jergilikti mańyzy bar avtojoldardy sý shaıyp ketken. Sý tasqynynan myńdaǵan adam baspanasyz qalyp, 8 296 iri qara mal, 33400 qoı-eshki, 1960 jylqy maly shyǵyn bolypty. Nurtaı Salıhuly, ásirese, Tarbaǵataı aýdanynda óte kúrdeli jaǵdaı qalyptasqanyn kóldeneń tartty. 18-19 naýryz kúnderi Tarbaǵataı aýdanyna qarasty Kókjyra, Jántikeı, Qyzylkesik, Kóktúbek aýyldaryn topan sý jaılaǵan. Qolaısyz aýa raıy men arnaıy tehnıkanyń jetispeýi tótenshe jaǵdaıdy joıý men onyń aldyn alý sharalaryn shuǵyl júr­gizýge múmkindik bermeýde kórinedi. Osyǵan baılanysty depýtat arnaıy komıssııa quryp, jaǵdaıdy qalpyna keltirý máselelerin she­shý­di surady. Osy rette depýtattar kómekti árbir turǵyn sezinýi tıistigin atap kórsetti. Tıto Syzdyqov turǵyndardan   ólgen malǵa ótemaqy alý úshin onyń denesin tapsyrý týraly ta­laptyń orynsyzdyǵyn aıtsa, Raýan Shaekın elden kómek jına­ǵansha, Úkimet tótenshe jaǵdaılarǵa dep bıýdjette bekitilgen 37 mıllıard teńgeni paıdalaný qajettigine nazar aýdardy. Jalpy otyrysta “Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnama­lyq aktilerine qyzmeti úshinshi tulǵalarǵa zııan keltirý qaýpimen baılanysty obektiler ıeleriniń azamattyq-quqyqtyq jaýapkershi­ligin mindetti saqtandyrý másele­leri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly” zań jobasy boıynsha Parlament Májilisi men Senaty arasyndaǵy kelispeýshilikterdi eńserý jónindegi kelisim komıssııasynyń usynysta­ry týraly másele qaraldy. Bul jó­ninde Májilistiń Ekologııa máse­leleri jáne tabıǵat paıdalaný komıtetiniń múshesi, qos palata ara­syndaǵy kelisim komıssııa­sy­nyń tóraıymy Aıtkúl Samaqova baıandap berdi. Sodan keıin “Qazaqstan  Res­pýb­lıkasynyń  Úkimeti  men Ar­me­nııa Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Investısııalardy kótermeleý jáne ózara qorǵaý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly” zań jobasy talqyǵa túsip, tolyqtaı maquldandy. Kelisimniń maqsaty týraly Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar vıse-mınıs­tri­niń mindetin atqarýshy Erhat Esqalıev baıandama jasady. Al Májilistiń Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komı­tetiniń múshesi Saýyrbaı Esjanov qosymsha túsinik berdi. “Bıootyn óndirisi men aına­lymyn memlekettik retteý týraly” zań jobasy úshinshi oqylymda talqyǵa salyndy. Bul zań jobasy jóninde Agrarlyq máseleler ko­mıtetiniń múshesi Erkin Ramazanov túsinik berdi. Bıootyn óndirisin retteýge baǵyttalǵan osy zań jo­basy palatanyń uzaq saraptaýynan ótti. 2009 jylǵy mamyrdyń 27-sinde birinshi oqylymda qaralsa, ústimizdegi jylǵy aqpannyń 3-inde ekinshi oqylymda talqylanyp, maquldanǵan bolatyn. Osy joly depýtattardyń jańa usynystary boıynsha úshinshi oqylymǵa ázir­lenip otyr. Zań jobasynyń maqsaty – bıootyn óndirisin jáne aınaly­myn damytý, bıootyn óndirisi ke­zinde memlekettiń azyq-túlik qaýip­sizdigin qamtamasyz etý máselelerin retteý, sondaı-aq qorshaǵan ortany qorǵaý. Zań jobasy boıynsha qorytyndy salystyrma kestege 87 túzetý engizilgen. Agrarlyq máse­leler komıteti sonyń ishinde 14 túzetý qabyldanbaǵanyn málimdep otyr. Otyrys sońynda “Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnama­lyq aktilerine bıootyn óndirisi jáne aınalymyn memlekettik retteý máseleleri boıynsha tolyq­tyrýlar men ózgerister engizý týraly” zań jobasy da úshinshi oqylymda talqyǵa tústi. Zań jobalary talqylana kelip, úshinshi oqylymda maquldandy. Ýkraınalyq jýrnalıster EQYU tóraǵalyǵynan úmit etip otyrǵan elderine Qazaqstan tara­pynan qoldaý tabyla ma degen su­raqtaryna tushymdy jaýap alyp rıza bolyp jatty. Al Qazaq­stan­nyń endi bastalǵan tóraǵaly­ǵy­nyń jumysyn qalaı baǵalar edińiz degenge Konstantın Grıshenko tóraǵalyq óte jaqsy deńgeıde qyzý bastalyp, tynymsyz júrip jatyr, al jyl aıaǵynda Qazaqstan osy qarqynynan jańylmaı tór­aǵalyqty jemisti atqarady degen senimdemiz, oǵan qoldaý kórsetýge ázirmiz, dep jýrnalısterge yqylas bildirip, saýaldar qoıǵanyna rahmetin jetkizdi. *   *   * Kıevten keshkilik ushyp shy­ǵyp, Moldavanyń astanasy – Kıshenevke jetken EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mı­nıstri Qanat Saýdabaev erteńgisin Moldova Premer-mınıstriniń orynbasary – Syrtqy ister jáne Eýropalyq ıntegrasııa mınıstri Iýrıe Lıankemen kezdesti. Eki áriptes Moldova men Qazaqstan ara­syndaǵy baılanystardy tereń­detýdiń mańyzyn, EQYU úsh se­betiniń birine salynǵan qaýipsizdik máselesi jáne uzaqqa sozylǵan kı­kiljińderdi sheshý, Prıdnestrove jaıynda pikir almasyp, sońynan mınıstrlikter arasyndaǵy ynty­maqtastyqty damytýǵa baǵyt­tal­ǵan memorandýmǵa qol qoıdy. Jalpy, Moldova úshin Prıd­nes­trove daýy bastyń jıi ustaı­tyn saqınasy tárizdi. 1990 jyl­dyń 2 qyrkúıeginde Moldova quramynan ózin bólekpiz dep ja­rııalaǵan, biraq esh jerde tanyl­maǵan Prıdnestrove Respýblı­kasy tóńiregindegi daý-damaı 20 jyl­dyń ishinde saǵyzdaı sozylý­men keledi. Sol sebepten de, EQYU bul máseleni óz nazarynan shyǵaryp kórgen emes. Moldovaǵa saparynda Is basyndaǵy tóraǵa Prıdnestrove ortalyǵy – Tıraspolge baryp, tanylmaǵan res­pýblıka basshysy I.Smırnov­pen júzdesti. Bul týraly tolyq esep gazetimizdiń kelesi nómirinde jarııalanatyn bolady. Asqar TURAPBAIULY.