QAMQORLYQ JASAP, QORǴAÝ MINDET

Memleket basshysynyń ústimizdegi jylǵy Joldaýynda quqyq qorǵaý júıesiniń qyzmetinde ekpin ishki vedomstvolyq múddeden azamattardyń quqy men memlekettiń múddesin qorǵaýǵa qaraı aýystyrylýy qajettigi basa aıtylǵan edi. Bul oraıda elimizdiń quqyq qorǵaý organdary, ásirese, polısııa qyzmetkerleri ózderiniń basty mindeti halyqqa qamqorlyq jasaı alý men olardy qaýipten, nebir zańsyzdyqtardan qorǵaı bilý ekendigin jaqsy túsinýi qajet. Kóshede qoǵamdyq qaýipsizdikti qadaǵalaıtyn nemese jol boıynda ala taıaq ustap jol qozǵalysy erejesin baqylaıtyn ár oqaly kıimdi qyzmetkerdiń mindeti bılik soǵý emes, tártip ornaýy úshin qyzmet etý bolyp tabylady. Mine, biz osy oraıda Ishki ister mınıstrligi Jol polısııasy komıtetiniń bastyǵy, polkovnık Qaırat Tynybekovke jolyǵyp, Elbasynyń tapsyrmalaryna saı quqyq qorǵaý salasyn reformalaý barysy men atqarylyp jatqan jumystar jóninde áńgimelesken edik. – Qaırat Saǵathanuly, Prezıdent Jol­da­ýynda quqyq qorǵaý jumysyn odan ári jaq­sartý týraly naqty aıtyldy. О́zińiz bilesiz, beı­bit kezeńdegi joldaǵy apat sany talaı adam­nyń ómirin jalmap jatyr. Oǵan, árıne, kóp­tegen sebepter bar ekeni belgili. Degenmen, bul ábden deńdegen jaǵdaıdy jaqsartý úshin qazir qandaı amaldar qoldanylýda? – Memleket basshysynyń Joldaýynda aı­tylǵan mindetterdi oryndaýda, atap aıt­qanda jol qozǵalysyn qadaǵalaý júıesin oń­taı­landyrýda biz barynsha tyń sharalardy qolǵa alyp otyrmyz. Sońǵy on jyldaǵy jaǵ­daı, ıaǵnı jol-kólik apatynyń saldary bul máselege asa jaýapty qaraýdy talap etedi. Halyqtyń ómiri men densaýlyǵynan artyq esh­teńe joq. Al elimiz joldaryndaǵy jol-kólik oqıǵa­la­rynyń zardaby jan túr­shik­tiredi. Jalǵyz Qa­zaqstan ǵana emes, bul má­selege álem halqy alań­daýshylyq bildirip otyr. Máselen, Dú­nıejúzilik densaýlyq saq­taý uıymynyń málimetterine qaraǵanda, jyl saıyn álemde jol-kólik oqıǵasynan 1,2 mln. adam opat bolyp, 50 mln. adam jaraqat alyp nemese múgedek bolyp qalady eken. Sonda kiris deńgeıi ortasha memleketterde jol-kólik oqıǵasynyń shyǵyny 65 mlrd. AQSh dollaryn qurap, jalpy ulttyq ónimniń 1-den 1,5 paıyzyn jutady. Bul bile bil­gen janǵa kez kelgen eldiń turaqty da­mýyna áserin tıgizbeı qoımaıtyn úlken qaýip. Demek, adamdar áli de osy apattyń orasan qaterli ekendigin jete túsine qoıǵan joq. Sońǵy on jyldyń ishinde elimiz joldarynda 30 myńnan asa adam opat bolyp, 165 myńdaı adam túrli jaraqat aldy. Mine, sondyqtan da biz Joldaýda aıtylǵan mindetterge saı ári osy adam ómirin aıdaHardaı jalmaǵan apattan halyqty qorǵaý úshin Jol qozǵalysy ere­je­siniń saqtalýyn baqylaýdy kúsheıtý jóninde ke­shendi sharalar qabyldadyq. Sonyń ar­qa­synda jyl basynan beri 409 quqyq bu­zý­sh­y­lyq­tyń aldy alynyp, 12 myń ishimdik iship rólge otyrǵan júrgizýshi ustaldy. Sot arqyly 8 myń júrgizýshi kýáliginen aıyrylyp, 1,5 myńy ákimshilik qamaýǵa alyndy. Árıne, bul san­dar aıtýǵa ǵana jeńil, al shyn máninde ony oryndaý úshin qanshama eńbek sińirildi. Os­ynshama jumysty atqarý úshin únemi “Qa­ýip­siz jol”, “Avtobýs”, “Nazar aýdaryńyz: ba­lalar!” degen sekildi kóptegen respýblıkalyq is-sharalar ótkizildi. Memleket basshysynyń Joldaýynda aıtylǵandaı, quqyq qorǵaý organdary jú­ıe­sin re­formalaý barysynda biz tehnıkalyq tek­­seris júrgizý qyzmeti mindetin báse­ke­lestik or­taǵa berý máselesin kóterdik. Teh­nıkalyq tek­seristi ótkizýdiń tártibi men merzimin bel­gileý Kólik jáne kommýnıkasııa mı­nıs­tr­ligine júktelip, jol polısııasyna tek kólik qu­raldaryn paıdalaný kezinde onyń ýa­qtyly tehnıkalyq tekseristen ótkendigin ba­qylaý ǵana qalady. – Shet elderde jol polısııasy qyz­met­ker­leri jol boıy men qıylystarda turmaıdy jáne olar bizdegi sekildi qaptaǵan ákimshilik hat­ta­ma­lardy to­l­tyryp jatpaıdy. Biraq, soǵan qa­ra­mastan, ol­ar­­­da joldaǵy júrgizýshilerdiń tártibi tómendegen emes. – Durys aıtasyz, mundaı jaǵymdy úrdiske biz de qol jetkizýimiz qajet. Son­dyq­tan da ótken jyly Ishki ister mınıstrliginiń she­­shimine sáıkes Almaty, Aqtóbe, Qaraǵandy, О́s­­kemen, Oral, Aqtaý jáne Atyraý qa­la­larynda jol qozǵalysyn baqylaýdy avtop­a­trýldik ádis­pen qadaǵalaýdy engizdik. Qazirgi kezde olardyń qataryna taǵy úsh qalany qostyq. Nátıje jaman emes. Onyń ústine mundaı amal Jol qozǵalysy erejesin bu­zýshylardy der kezinde baıqaýǵa, olarǵa eskertý jasaýǵa múm­kindik beredi. Sonymen qatar, zańǵa qaıshy qı­myl­dyń qandaı túri bolmasyn der mezgilinde onyń aldyn ala áreket etýge tıimdi. Avtopatrýldik kólikke beınebaqylaý jáne beınekórinisti jazatyn, aqparatty saqtaıtyn eki arnaıy beınekameralar ornatylǵan. Onyń birinshisi, kóliktiń mańdaıshasyna qoıyl­ǵan­dyq­tan kórinisti birneshe ese úlkeıte alatyn op­tı­kalyq qýatty túrli-tústi kamera bolyp ta­by­la­dy. Ol kólik quraldarynyń qozǵalys baǵyty boıynsha keń kólemdi qamtýǵa múm­kindik beredi. Al ekinshi beınekamera jasyryn orna­tyl­ǵan­dyqtan kólik ishindegi kórinisti jáne quqyq qorǵaý organdary qyz­met­ker­leriniń zańdylyq pen tártipti saq­taýdaǵy is-áreketin dáleldeýge paıdalanylady. Barlyq beı­nekórinisterde túsirilgen ýaqyty, adam­dar­dyń daýysy da jazylady. Sonyń arqasynda atalǵan qalalarda qoǵamdyq jáne jol qozǵalysy qaýipsizdigi birshama túzelip qaldy. – Jol polısııasy komıteti janynan jol polısııasynyń qyzmetin baqylaý jónindegi qoǵamdyq keńes qurylyp, ol qazirgi ýaqytta jumysyn bastap ketti. Osy oraıda, atalǵan qoǵamdyq keńestiń ortaq tártiptiń saqtalýyna kómegin tıgizetinine senim qandaı? – Bul qoǵamdyq keńestiń paıdasy zor dep úlken senimmen aıta alamyn. О́ıtkeni, biz baıqamaǵan keıbir kemshilikterdi olar baı­qaıdy, aqyldasyp pishken ton kelte bolmaıdy de­gendeı, kúrmeýi kóp máselelerdi sheshýde, or­taq bir pikirge kelýde kómegi tıedi. Son­dyqtan da, jol qaýipsizdigin qamtamasyz etý júıesiniń tıimdiligin arttyrý, onyń halyq úshin ashyq bo­lýyna qol jetkizý maqsatynda ishki ister or­gan­dary jol polısııa bó­li­nisteriniń qyzmetine azamattyq qoǵamdyq ınstıtýttardy tartyp otyrmyz. Atalǵan bul qoǵamdyq keńes Jol polısııasy komıtetiniń konsýltatıvtik-keńesý organy bolyp tabylady. Onyń quramynda Parlament Se­natynyń depýtaty, “Nur Otan” HDP ókilderi, ǵalymdar, ardagerler jáne BAQ ókilderi bar. Jalpy alǵanda, keńesti qurý mańyzdy oqıǵa deımiz. Ol jol qozǵalysy qaýipsizdigin qam­tamasyz etýdiń tıimdiligin art­ty­ryp, qyz­met­kerler arasynda tártip pen zań­dylyqty ny­ǵaıtýǵa, qoǵammen turaqty baı­la­nysty ustaýǵa, sondaı-aq jol polısııa qyz­metine qoǵamdyq baqylaýdyń tıimdi tetigin qu­rýǵa jol ashady. – Jol qoz­ǵalysy qaýip­sizdigin jaq­sartý maq­sa­tyn­da ózge ıi­gilikti shara­lar­men qatar, júr­gi­zý­shilerdi da­ıyn­daý mek­tep­teriniń oqytý sapasy art­ty­ryl­dy, quqyq buzý­shylyq kórinisin taıǵa tańba bas­qan­daı túsirip ala­tyn foto jáne beı­ne­jazý júıeleri ornatyldy, 1-8 synyp oqý­shy­lary úshin jol qozǵalysy erejesi men al­ǵashqy dá­ri­gerlik kómek kórsetý sa­baq­tary boıynsha tyń baǵdarlamalar engizildi. Aıta berse jańalyq kóp. Biraq, jol-kólik oqıǵasy tómen­degenimen, ondaǵy ólim-jitim azaımaı tur ma, qalaı? – Iá, sondaı irgeli amal­darǵa qaramastan, ús­ti­miz­degi jyly el jol­da­ryn­daǵy jaǵdaı qazir kúrdeli kúıinde qalyp tur. О́tken eki aıdyń ishinde JKO ke­mi­ge­nimen, opat bolǵandar sany 26 paıyzǵa ósti. Munyń syry tereńde. Jol-kólik oqı­ǵasyn saraptaý ba­ry­synda belgili bol­ǵanyndaı, ıaǵnı júrgizýshi men júr­gin­shige qansha jerden aıyppul men sanksııalardy qoldanǵanmen, jol boıyndaǵy jaǵdaı túzele qalmaıdy. Son­dyqtan da joldardaǵy apattardy aldyn ala eskertý jónindegi keshendi sapaly sharalardy qolǵa alý qajet dep esepteımin. Biraq bul qomaqty qarjyny qajet etedi. Demek, biz búginde sońǵy birneshe jylda jınaqtalǵan tabysty isterdi aıaqsyz qaldyrýdy emes, kerisinshe, ol tájirıbelerdi odan ári damytýǵa kúsh salyp, paıdasyn kórýge tıispiz. – Bul oraıda jol qozǵalysy qaýipsizdigin júzege asyryp qana qoımaı, azamattardyń jol polısııasy qyzmetine baılanysty suraqtaryn túsindirý, tıisti sapaly memlekettik qyzmet kórsetý, joldarmen erkin jáne kedergisiz qozǵalý quqyn qamtamasyz etý máseleleri de sheshimin tabýy tıis emes pe? – Árıne. Mine, osyǵan baılanysty “Jeke kásipkerlik týraly” zańyna sáıkes jol qozǵalysynyń qaýipsizidigi aıasyndaǵy táýekel ólshemderiniń belgileri aıqyndalyp, bekitildi. Onyń maqsaty, júrgizýshilerdi daıyndaý jáne qaıta daıyndaý, júk, taksı, jolaýshylardy tasymaldaý boıynsha qyzmet kórsetetin ká­sip­kerlik sýbektilerine jol polısııasy ta­ra­pynan qoldanylatyn ákimshilik qysym­dardy tómendetý bolyp tabylady. Táýekel ólshemi júıesin engizý baqylaý nysandaryn saralap jikteý men naqty qyzmetti tıimdi uıymdastyrý esebinen jol qozǵalysy salasynda ereje men normalardyń saqtalý deńgeıin arttyrýǵa qol jetkizedi. Jol qozǵalysy qaýipsizidigi aı­ma­ǵyndaǵy táýekelder ólsheminiń júıesi bız­nes-qaýymdastyǵy tarapynan da qoldaý taýyp otyr. Elimizdiń tasymaldaý áleýetin kóterý maqsatynda ákimshilik kedergi bolyp kelgen jol polısııasynyń stasıonarlyq baqylaý postylarynyń sanyn 1998 jyldan beri 189-dan 36-ǵa deıin azaıttyq. Olardyń kóbi tasymaldaý qyzmeti úshin qoldan jasalǵan jasandy kedergiler edi. Biz bul baǵyttaǵy jumysty áli de jalǵastyra beremiz. Árıne, kólikter eshýaqytta baqylaýsyz qalmaıdy, biraq jol qozǵalysyn qadaǵalaý kólikti kidirtpeı, toqtatýsyz júrgiziledi. Buǵan qosa halyqqa qyzmet kórsetýdi ba­ryn­sha jaqsartýdy qolǵa alyp otyrymyz. Munyń naqty bir kórinisi retinde jaqyn arada Úkimet kólik quraldaryn tirkeý men júrgizýshi kýálikterin berý boıynsha memlekettik qyz­met­ti kórsetý standartyn bekitti. Sonyń ar­qa­syn­da endi azamattarǵa júrgizýshi kýáligin, avt­okó­lik quraldaryn tirkeý jáne qaıta tirkeý men qujat tapsyrylǵan sátten bastap tirkelgen nómir belgilerin qolǵa alý ýaqyty 6 saǵattan aspaı júzege asyrylady. Al senim hat arqyly kólik quraldaryn basqaratyn jandardy tirkeý boıynsha qyzmet kórsetý tegin jáne ýaqyty bir saǵattan aspaıdy. Bul jerde bir aıta keterlik jáıt, tirkeý-emtıhan pýnktterindegi kezek máselesi Almaty men Astana qalalaryna ǵana tán bolyp tur. О́ıtkeni, munda adam sany kóp jáne halyqqa qyzmet kórsetetin talapqa saı ákimshilik ǵımarattar joq. Biraq, soǵan qa­ra­mas­tan, azamattar basqa me­ke­me­ler­den qujat, má­selen jeke kýálikti alarda óti­nish bergennen ke­ıin bir­neshe kún kútse, jol po­lı­sııasy bó­limshe­lerinde qyzmet ótinish túsken kúni-aq kór­setiledi. – TMD elderiniń ara­synda sybaılas jem­qor­lyq­pen kúresti bastaǵan bi­rinshi bizdiń el. Sodan beri osynaý kesirli keselmen úzbeı kúres júrgizilip ke­ledi. Biraq, shyńdyǵy kerek, basqa da mem­le­ket­tik organdarmen qatar quqyq qorǵaý organdary arasynda da jemqorlyqtyń beleń alyp turǵany eshkimge jasyryn emes. Osy oraıda jol polısııa qyzmetkerleriniń mindetin jazalaýdan góri halyqtyń konstıtýsııalyq quqy men memlekettiń múddesin qorǵaýǵa qaraı baǵyttaı alsa áldeqaıda tıimdi bolar ma edi? – Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúresti jandandyrý baǵytynda ótken jyldyń aıaǵynda biz jol polısııasy bólimshelerinde kórinis beretin jemqorlyqpen kúres jónindegi arnaıy sharalar josparyn daıyndap, ony oryndaýǵa kiristik. Negizinen bul sharalardy júzege asyrý barysynda jol qaýipsizdigin arttyrý men joldardaǵy jemqorlyq problemalaryn she­shý­de qoǵamdyq jáne úkimettik emes uıymdarǵa senim artamyz. О́tken jyly Jol po­lısııasy komıeti men “Nur Otan” HDP oblystyq fılıaldary ókilderimen birge aımaqtarda jol polısııasynyń jeke quramymen jumys kez­desýleri ótti. Onda jol qozǵalysy múshelerine qatysty sypaıy ári iltıpatty bolý, zańdylyq pen tártiptiń saqtalý máseleleri talqylandy. Bizde “Jolda qabyldaý” degen aksııa bar. Bul jumys eki baǵytta, ıaǵnı pro­ble­ma­lyq máselelerdi jalpy jınalystarda qarap sheshý jáne azamattardy jeke qabyldaý arqyly júzege asyryldy. “Jolda qabyldaý” aksııa­syna 30 myńnan asa adam atsalysty, olardan 6 myńǵa jýyq ótinishter túsip, onyń basym kópshiligi qanaǵattandyryldy. Al komıtet jáne aımaqtyq jol polısııasy basqarma basshy­ly­ǵynyń jeke qabyl­da­ýynda 3 myńǵa jýyq adam bolyp, onyń 90 paıyzynyń ótinishi tolyq júzege asyryldy. 2006 jyly komıtet qurylymynda baqylaý-saýyqtyrý bólimshesi qurylǵan edi. Onyń negizgi mindeti, jol polısııasy bó­lim­shelerinde jem­qor­lyqqa qarsy jumystardy júıeli túrde uı­ym­dastyrý men júrgizý bolyp tabylady. Ústimizdegi jyly olar 267 tek­seris júrgizdi, sonyń ná­tıjesinde 71 qyz­metker jaýapqa tartylsa, onyń 13-i bas­shylyq laýazymdaǵy jandar. О́ıtkeni, bizdiń negizgi mindetimiz azamat­tarǵa qamqorlyq jasaı otyryp, olardyń kons­tı­týs­ııa­lyq quqyn qorǵaý bolyp tabylady. Al bul ta­lap­ty oryndaı almaǵandarǵa aramyzda oryn joq. – Salmaqty da salıqaly áńgimeńizge kóp rahmet. Áńgimelesken Aleksandr TASBOLATOV.