Qıyn shaqtaǵy qımyl

Keshendi sharalar qabyldandy

Ulttyq ekonomıka mınıstri Rýslan Dálenov qańtar-naýryzda elimizde IJО́ ósýi 2,7% quraǵanyn atap ótti. Iаǵnı qımyl baıaýlady. Jyldyq ınflıasııa 6,4%-dy qurady. Ekonomıkanyń bazalyq salasynda ósý baıqalady. О́nerkásiptiń ósý qarqyny 5,8% deńgeıinde saqtaldy.

«Bul farmasevtıka, mashına jasaý, qurylys materıaldaryn óndirý jáne jeńil ónerkásiptegi qarqynnyń artýymen negizdeledi. О́ńdeý ónerkásibinde barlyq óńir oń serpin kórsetti. Joǵary ósý Qostanaı, Atyraý jáne Qyzylorda oblystarynda tirkeldi. Investısııalardyń ulǵaıýy óńirlerdiń kóbinde baıqalady», dedi R.Dálenov.

Jyl basynan beri 2,6 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. 2020 jylǵa jospar 15 mln sharshy metrdi quraıdy. Aýyl sharýashylyǵynda ónim 2,5%-ǵa ósti. Sonymen qatar makroekonomıkalyq turaqtylyqty qamtamasyz etý úshin ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar kelesi aspektilerge nazar aýdarý qajettigin aıtty.  «Nurly jer», «Nurly jol» jáne «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» baǵdarlamalary aıasynda belsendi qurylys jumystarynyń maýsymyn jedel iske qosý; Avanstyq tólemderdi barynsha tóleý jáne ishki óndiristi júıeli qoldaýmen memlekettik satyp alýdy jyldam ótkizý; Naryqty azyq-túlikpen belsendi qamtamasyz etý jáne áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýaryna baǵanyń bekitilgen shekti mánderinen joǵary ósýine jol bermeý; «Bıznestiń jol kartasy» men «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamalary aıasynda jeńildetilgen kredıt berý úshin jobalar pýlyn qalyptastyrý; Aımaqtyq jáne respýblıkalyq jobalar boıynsha negizgi kapıtalǵa ınvestısııalardyń nysanaly deńgeıine qol jetkizýdi qamtamasyz etý.

Ulttyq bank tóraǵasy Erbolat Dosaevtyń aıtýynsha, tótenshe jaǵdaı kezinde naýryzda jyldyq ınflıasııa 2020 jylǵa belgilengen 4-6% nysanaly dálizden asyp, 6,4%-ǵa deıin kóterildi. Inflıasııaǵa negizgi úlesti azyq-túlik taýarlarynyń qymbattaýy qosty, olardyń ósýi 9,3%-ǵa deıin jyldamdady. Mundaı dınamıka, bir jaǵynan, kókónister baǵasynyń maýsymdyq ósýi­nen, al ekinshi jaǵynan karantınniń engi­zi­lýine baılanysty tosyn suranystan týyn­dady.

Valıýta naryǵyndaǵy jaǵdaı syrt­qy irgeli faktorlardyń áserimen qalyp­tasýda. Qarjylyq turaqtylyqty qamta­masyz etý jáne alypsatarlyq mámilelerdi shekteý maqsatynda bıylǵy 10 naýryzdan bastap Ulttyq bank ıntervensııa júrgizdi. Sonymen qatar, valıýta usynysynyń tómendeýi jáne teńgeniń aıyrbastaý baǵamyna kúrt qysym jasaý talaptarynda valıýtalyq saýda-sattyqta alǵash ret frankfýrttyq aýk­sıon ádisi iske qosyldy. Bul shara baǵamǵa alypsatarlyq qysymdy tómendetýge baǵyttaldy. Valıýta naryǵyndaǵy suranys pen usynys­tyń teńgerimin arttyrý úshin Úki­metpen birlesip shetel valıýtasy usyny­syn ulǵaıtý boıynsha sharalar qabyl­dandy. Oǵan kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń eksporttyq valıýtalyq túsimniń bir bóligin mindetti satýy jáne valıýtalyq depozıtterdi ekinshi deńgeıdegi bankterdegi shottarǵa aýdarýy, zańdy tulǵalardyń valıýtany satyp alýyna jáne satýyna qoıylatyn talaptardy kúsheıtýi kiredi.

Sondaı-aq E.Dosaev Memleket basshy­synyń bastamasymen daǵdarysqa qarsy sharalardyń birinshi toptamasy sheń­berinde atqarylǵan jumystar týraly aıtyp berdi. Ekonomıkanyń basym salalaryn jeńildikpen kredıtteý baǵdar­lamalarynda bıylǵy 10 sáýir­degi jaǵdaı boıynsha bankter jalpy somasy 422,2 mlrd teńgege 619 ótinim qabyl­dady. Ult­tyq bank baǵdarlamany qarjy­landy­rýdy 1 trln teńgege deıin jet­kizip, 400 mlrd teńgege ulǵaıtý týraly sheshim qabyl­dady, bul azyq-túlik qaýip­siz­digin qam­tamasyz etýge jáne ımportqa táýel­dilikti tómendetýge baǵyttalady.

 Jergilikti bıýdjet kiristeri asyra oryndaldy

Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary – Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylovtyń aıtýynsha, 2020 jylǵy I toqsanda memlekettik bıýdjettiń kiristeri eseptilik kezeńniń josparyna qaraǵanda 89,9%-ǵa, sonyń ishinde respýblıkalyq kirister 78,8%-ǵa, jergilikti bıýdjetter 121,4%-ǵa oryndaldy. Syrtqy fak­tor­lardyń ekonomıkaǵa teris áserinen res­pýb­lıkalyq bıýdjettiń kiristeri 10,5%-ǵa (89,5%) tómendedi. Jospar 378 mlrd teńgege oryndalmady. Bul negizinen sa­lyqtar esebinen qalyptasty.

«Qalyptasqan ekonomıkalyq jaǵ­daıǵa qaramastan, bıznes aldyndaǵy óz mindettememizdi ýaqtyly oryndadyq. Esepti kezeńde olarǵa 193 mlrd teńge kóle­minde qosylǵan qun salyǵy qaıtaryldy. Bul 2019 jyldyń uqsas kezeńimen salys­tyr­ǵanda 84 mlrd teńgege kóp», dedi Á.Smaıylov.

8 sáýirde qabyldanǵan naqtylanǵan respýblıkalyq bıýdjette kirister bo­ıynsha jyldyq jospar 6,4 trln teńge somasynda bekitildi. Jergilikti bıýdjet kiris­­teri 134 mlrd teńgege artyǵymen oryn­­dalyp, 759 mlrd teńgeni qurady. Asyra oryndalý negizinen salyqtar esebi­­nen qalyptasty – 127 mlrd teńge. Bar­­lyq óńirde kiristerdiń jospary arty­ǵymen oryndaldy. Jergilikti bıýdjet shy­ǵystary 1,2 trln teńgege ıgerildi.

 Mashına jasaý óndirisi 30,4%-ǵa ósti

О́nerkásiptik jáne energetıka sala­lar­yndaǵy jaǵdaı týraly baıandaǵan Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Beıbit Atamqulov birinshi toqsan boıynsha ónerkásip óndirisiniń kólemi 105,8%-dy quraǵanyn aıtty. Onyń ishinde taý-ken ónerkásibi 105%, óńdeýshi ónerkásip 108,8% bolǵan. Mashına jasaý salasynda óndiris kólemi 30,4%-ǵa ósti. Farmasevtıkada óndiris kólemi 32,2%-ǵa, jeńil ónerkásipte 14,2%-ǵa, bylǵary jáne oǵan jatatyn ónimder 18,9%-ǵa, kıim óndirisi 14,7%-ǵa ósti. Qazir «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasy sheńberinde salanyń damýy boıynsha birqatar normatıvtik aktiler men júıeli sharalar qabyldanýda. Kólik qyzmeti kesheninde I toqsan boıynsha naqty kólem ındeksi 98,7%-dy qurady. Sebebi Qazaqstan aýmaǵynda koronavırýstyń taralýyna jol bermeý maqsatynda jolaýshylar avtobýsynyń tasymaly, jolaýshylar poıyzy, áýe qatynastary toqtatyldy.

«Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ basqarma tóraǵasy Ahmetjan Esimovtiń aıtýynsha, qazirgi jaǵdaı ekonomıkanyń barlyq salasyna áserin tıgizdi.

«Munaı-gaz salasy syrtqy faktor­lar­dyń yqpalyna qaramastan, birshama turaqty. Birinshi toqsannyń qorytyndysy bo­ıynsha ónerkásiptik kórsetkishter mu­naı óndirý kóleminiń 102%-ǵa asyra oryndalýymen qamtamasyz etildi», dedi ol.

A.Esimov esepti kezeńde 4,3 mln tonna nemese josparly kórsetkishten sál tómen munaıdyń qaıta óńdelgenin atap ótti, biraq bul ótken jylǵy deńgeıden 30%-ǵa artyq. Gaz tasymaldaý kólemi 24,4 mlrd tekshe metrdi qurady, bul jos­par deńgeıinde, biraq ótken jylǵy kórset­kish­ten 10%-ǵa joǵary.

«Júk segmenti birshama turaqty, júk aınalymynyń oryndalmaýy 6%-dy quraıdy, biraq byltyrǵy deńgeıde saq­taldy. Soǵan qaramastan, kólemin art­tyrýǵa naqty perspektıvalar bar. Biz Qy­taıdan keletin júkterdiń tranzıttik jónel­tilýiniń jandanǵanyn baıqap otyrmyz. Jalpy, kompanııalardaǵy jaǵdaı is­­ker­­lik jaǵdaıda, jumys turaqty júrip ja­­tyr. О́ndiristik qyzmetkerler qysqar­tyl­ǵan joq, jalaqy tóleý boıynsha kidi­ris­­ter joq, kásiporyndarda qaýipsizdik ta­lap­­tary men sanıtarlyq-epıdemııalyq ba­qy­laý normalary saqtalǵan», dedi qor bas­shysy.

Buǵan deıin turǵyn úı jáne kommer­sııalyq jyljymaıtyn múlikti jalǵa alý­shyǵa 2,3 mlrd teńge somasyna jaldaý tólemderin osy jyldyń 1 maýsymyna deıin keıinge qaldyrý týraly sheshim qa­byldandy. Jeńildikter 37 myń aza­matqa qatysty bolady. Sonymen qatar Densaýlyq saqtaý, Ishki ister, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrlik­terine 500 mln teńge somasyna qorǵanys maskalaryn satyp alýǵa qarjy bólindi.

 390 myń tonna dızel otyny jetkiziledi

Energetıka mınıstri Nurlan Noǵaev I toqsanda munaı jáne kondensat óndirý kólemi 23,6 mln tonnany quraǵanyn aıtty. Bul jospardyń 103,1%-y. Munaı eksporty 18,9 mln tonnany nemese 2019 jyldyń sáıkes kezeńine 102,7%-dy qurady. Jaqyndaǵy OPEK+ otyrysynda bıyl 1 mamyrdan bastap jahandyq munaı óndirýdi táýligine 9,7 mln barrelge deıin azaıtý jóninde sheshim qabyldanǵanyna oraı, búginde 2020 jyldyń munaı óndirý kóleminiń josparyn 90 mln tonnadan 84,5 mln tonnaǵa tómendetý qarastyrylýda.

«Prezıdent tapsyrmasy boıyn­sha aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirý­shi­lerge kóktemgi egis jumystaryn júrgizý úshin tómengi baǵamen – lıtrine 165 teń­gege 390 myń tonna dızel otynyn jetkizý uıymdastyryldy», dedi N.Noǵaev.

Memlekettik materıaldyq rezervte munaı ónimderin saqtaý kólemi ulǵaıdy. Búginde munaı ónimderin jóneltý júzege asyrylýda. 3,2 myń tonna avıaotyn jáne 11,2 myń tonna benzın tıeldi.

 Daǵdarysqa qarsy sharalardy baqylaýdy tapsyrdy

Qaralǵan máseleni  Premer-Mınıstr A.Mamın qorytyndylady. Onyń aı­týyn­sha, bıyl qańtar-naýryz aılarynda IJО́ ósimi 2019 jyldyń sáıkes keze­ńinde 2,7%-dy qurady. Negizgi kapıtalǵa salyn­ǵan ınvestısııalar 5,1%-ǵa artty. Altyn-valıýta qory 30 mlrd dollarǵa jetti, Ulttyq qor aktıvteri 57,5 mlrd dollar boldy. Elimizdiń negizgi salalary jalpy oń dınamıka kórsetti. Taý-ken óndirisi salasyndaǵy ósim 5%, óńdeý salasynda 8,8%, qurylysta 11,7%, mashına jasaýda 30,4%-dy kórsetti. Degenmen álemdegi pandemııaǵa baılanysty engizilgen shek­teýlerdiń áseri birtindep baıqala bastady: Osy jyldyń birinshi toqsanynda saýda­nyń ósýi 1%-dy, qarjy salasy men saqtan­dyrý qyzmetteriniń ósimi 0,7%-dy qurady, al kólik qyzmeti 1,3%-ǵa tómen­dep, teris dınamıka kórsetti.

Bıylǵy birinshi toqsannyń qory­tyn­dysynda negizgi kórsetkishter bo­ıynsha áleýmettik-ekonomıkalyq damýdyń ozyq qarqyny Aqmola, Batys Qazaqstan, Túrkistan, Qostanaı, Qara­ǵandy oblys­­tarynda jáne Nur-Sultan qalasynda qamtamasyz etiledi, ortasha respýb­lıkalyq kórsetkishterge Almaty, Aqtóbe, Mańǵystaý, Soltústik Qazaq­stan, Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan oblystaryn­da jáne Almaty qalasynda qol jetkizildi, keıbir kórsetkishter bo­ıynsha respýblıkalyq deńgeıden tómen deń­geıdi Atyraý, Jambyl, Qyzylorda oblys­tary, sondaı-aq Shymkent qalasy kórsetti.

Úkimet basshysy ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardyń birinshi basshylaryna bıýdjet qarajatynyń ýaqtyly ári sapaly ıgerilýin, sonyń ishinde ekonomıkanyń naqty sektorlaryna deıin jetkizilýin baqylaýda ustaýdy tapsyrdy.

Premer-Mınıstr álemdik jáne óńirlik ekonomıkalardaǵy qazirgi syn-tegeýrinderge jaýap retinde Úkimettiń daǵdarysqa qarsy sharalar keshenin qabyldap, iske asyryp jatqanyn atap ótti: Jumyspen qamtýdyń jol kartasy bekitildi, qurylysty keńeıtý boıynsha birqatar memlekettik baǵdarlamany qarjylandyrý ulǵaıtyldy, ShOB kásiporyndaryn salyqtyq yntalandyrý engizildi, «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» jeńildikpen nesıelendirý baǵdarlamasy keńeıtildi.

«Qajet sharalar qabyldandy, endi óńirler qarqyndy jumys isteýi kerek. Barlyǵy memlekettik organdardyń tıimdi jáne úılesimdi jumysyna baılanys­ty» degen A.Mamın, qatań sanıtarlyq-epıdemııalyq sharalardy saqtaýmen birge óńirlerde daǵdarysqa qarsy sharalardyń iske asyrylýyna baqylaýdy qamtamasyz etýdi tapsyrdy.