Jańa Doktrına – búginginiń baıypty da batyl ustanymy

Elimizdegi jetekshi saıası uıymdardyń biregeıi «Nur Otan» halyqtyq-demokratııalyq partııasy árqashan zaman talabyna saı, bolashaqqa baıypty baǵdarlama jasaı otyryp, qoǵamdaǵy jáne álemdegi zárýlikterge jiti qarap keledi. Sonyń bir aıqyn dáleli – partııanyń qoǵamdyq talqylaýǵa usynǵan jańa Doktrınasy. Elbasy jetekshilik etetin partııanyń aldaǵy on jyldyqtardaǵy baǵdarlamasyn aıqyndaıtyn bul qujat Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevtyń ótken jyly Táýelsizdik kúni qarsańynda jarııalaǵan «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýyn basshylyqqa ala ázirlengenimen qundy.

Strategııalyq mańyzy aıryqsha qujat jobasynyń «Nur Otan» partııasynyń 15 jyldyq mereıli mejesiniń qarsańynda daıarlanyp, alda shaqyrylatyn partııanyń kezek­ten tys XV sezinde delegattar talqy­laýynan keıin qabyldanatyny – elimizdegi demokratııalyq úderisti aıqyndaıtyn shara.

Elimizdegi jetekshi saıası uıymdardyń biregeıi «Nur Otan» halyqtyq-demokratııalyq partııasy árqashan zaman talabyna saı, bolashaqqa baıypty baǵdarlama jasaı otyryp, qoǵamdaǵy jáne álemdegi zárýlikterge jiti qarap keledi. Sonyń bir aıqyn dáleli – partııanyń qoǵamdyq talqylaýǵa usynǵan jańa Doktrınasy. Elbasy jetekshilik etetin partııanyń aldaǵy on jyldyqtardaǵy baǵdarlamasyn aıqyndaıtyn bul qujat Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevtyń ótken jyly Táýelsizdik kúni qarsańynda jarııalaǵan «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýyn basshylyqqa ala ázirlengenimen qundy.

Strategııalyq mańyzy aıryqsha qujat jobasynyń «Nur Otan» partııasynyń 15 jyldyq mereıli mejesiniń qarsańynda daıarlanyp, alda shaqyrylatyn partııanyń kezek­ten tys XV sezinde delegattar talqy­laýynan keıin qabyldanatyny – elimizdegi demokratııalyq úderisti aıqyndaıtyn shara.Endeshe, Táýelsiz Otanymyzdyń erteńi úshin mańyzy erekshe qujat týraly oı órbitý partııa sapynda júrgen árbir sanaly azamattyń paryzy dep sanaımyz.

Jańa saıası Doktrına «Nur Otan» partııasynyń HHI ǵasyrdaǵy mıssııasy», «Bizdiń qundylyqtarymyz», «Azamat jáne memleket: ózara is-qımyldyń jańa qaǵıdattary», «Jańa baǵyttyń maqsat­tary: tabysty damýdyń jeti faktory», «Partııanyń tarıhı jaýapkershiligi» atty baǵdary eldiktiń maqsaty men mánin ashatyn bólimderden turady. Munda Qazaqstandy órkendetýdiń – basty murat, táýelsizdiktiń – negizgi jetistik, Elbasynyń – saıası ıdeal, al erkindik, birlik, ádilettilik, zańnyń ústemdigi, otbasy men dástúr berekesi, bolashaqqa umtylys sekildi qundylyqtardyń árbir qoǵam múshesi úshin basymdyq ekeni júıeli aıqyndalǵan.

Saıası qujattaǵy «azamattarǵa qyzmet etetin memleket», «jaýapty azamattyq qoǵam», «kúshti jáne belsendi azamattardyń eli» syndy uǵym-túsinikterdiń baǵdar jáne qo­ǵam múshelerine ortaq jaýapkershilik re­tinde alynýy – Doktrınanyń kókeıkes­tiligin, órkenıettilik tuǵyryn kórsetedi.

Árıne, naqty ıdeıa – eldik ıdeıasyna qurylǵan Doktrına jobasy bilim salasy mamandaryn beıjaı qaldyrmaıdy. Ásirese, saıası qujattyń ómir sapasy, dástúr men mádenıet, zııatkerlik baǵ­dar týraly ustanymyn qoǵam ustynyn, mem­lekettiliktiń tuǵyryn baıyptatatyn faktor dep bilemiz.

Bul rette Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń: «Kez kelgen qoǵam negizgi tórt problema: saıası, ekonomıkalyq, áleýmettik jáne ıdeologııalyq problema keshendi de júıeli túrde sheshilip otyrǵanda ǵana qa­lypty túrde damı alady», dep el órken­deýiniń tepe-teńdik tetigin táýelsizdik bastaýlarynda-aq kórsetkenin jaqsy bilemiz. Al osy tetiktiń basty quraly – bilim men ınnovasııa ekenin Elbasymyz jıi aıtady.

Sóz joq, bilim – adam kapıtalyna salynatyn asa tıimdi ınvestısııa. Odan qoǵam, memleket úlken paıda kóredi. «Nur Otan» HDP Tóraǵasy N.Á.Nazarbaev árdaıym «Qazaqstannyń bolashaǵy – sapaly bilimde» deıdi. Sonaý 90-jyldardaǵy ekonomıkalyq qıyndyqtar kezeńiniń ózinde de qarjy tapshylyǵyna qaramastan, óskeleń urpaqtyń sheteldik ozyq bilim júıesinen sapaly tálim alýy úshin memlekettik «Bolashaq» baǵdarlamasyn shuǵyl bastaýy, otandyq bilim ordalaryn Eýropa júıesine kóshirýi, Elbasy atyndaǵy zııatkerlik mektepter men ýnıversıtet ıdeıasyn qoldap, ǵylym-bilimdegi serpindi jobalarǵa jol ashýy – osynyń aıǵaǵy. Qazaqs tan Ortalyq Azııa memleketteriniń ishinde alǵash ret Bolon úderisine enip, bilim júıesin álem­dik standartqa beıimdeýi qarqyndy jańarýlarǵa yqpal etti. Damyǵan Batys el­deriniń bilim salasyndaǵy biryńǵaı keńistigine ený – osy salanyń jańa tynysyn ashatyndaı qubylys. Bul qazaqstandyq bilimdi álemdik bilimmen yqpaldastyrady, mamandardyń kásibı básekege qabilettiligin arttyrady.

Qazaqstan Elbasy jetekshiligimen jańa ındýstrııalyq-ınnovasııalyq ekonomıka qurýdy júzege asyrýdy qolǵa alyp, arnaıy baǵdarlama qabyldady. Osy oraıda, orta arnaýly tehnıkalyq jáne kásiptik bilim beretin mekemelerge kóp mindet júkteletini aıqyn. Sebebi, osy baǵdarlama negizinde ashylyp jatqan jumys oryndaryna jańa bilim men biliktilikti ıgergen mamandar qajet. Bizdiń qoǵamymyzda óndiris salasyndaǵy óz isiniń kásibı sheberi, bilikti mamany laıyqty tabysqa, jalaqyǵa ıe bolýy tıis. Basqasha aıtsaq, «belgili kásip ıesi – dáýletti kisi» degen uǵym jastardyń ustanymyna aınalyp, olardyń naqty óndiris salasynyń bilgir mamany atanýyna qulshynys týdyrady. Ult ustazy A.Baıtursynuly osydan 100 jyl buryn: «Basqa halyqtardan kem bolmas úshin biz bilimdi, baı hám kúshti bolýymyz kerek. Bilimdi bolýǵa oqý, baı bolýǵa kásip, kúshti bolýǵa birlik kerek», degen edi. Osynaý ulaǵatty, tereń maǵynaly sóz táýelsiz Qazaqstan úshin de asa mańyzdy. О́ıtkeni, Doktrınada aıtylyp otyrǵan ómir sapasy kásiptiń jemisimen ǵana arta túspek.

Bilim júıesiniń quramdas bir bóligi – joǵary kásibı bilim salasy. Bul saladaǵy reformalar ózge quramdas bólikterden erte ári jyldam júrgizilip keledi. Qazirgi tańda elimizdiń joǵary bilim berý júıesi álemdik standartqa saı úsh deńgeıli sıpatqa – bakalavrıat, magıstratýra, doktorantýraǵa tolyq kóshti. Joǵary oqý oryndarynyń sheteldermen baılanysy artty. Bilim alýshylarǵa oqý kezeńin shetelde iliksiz jalǵastyryp ketý maqsatynda akademııalyq utqyrlyqty arttyrý jumysy, ǵylymı tájirıbe almasý taǵylymdamasy, oqytýshylardyń biliktiligin kóterý jaıy – joǵary oqý oryndarynyń tynys-tirshiligindegi qalypty kóriniske aınalyp keledi. Jahandaný úderisi esikten kirip, tórge ozǵan búginniń shyndyǵynda jańa sıpatty maman daıyndaý – qoǵamnyń talaby. Jańashyl maman – kúrdeli jaǵdaıdy taldaý, ańdaý tezinen ótkizip, jaýapty sheshim qabyldaıtyn, belsendi, tiltapqysh, isker, shetel tilderine jetik, jańa ınnovasııalyq tehnologııalar men ǵylymı negizdegi zamanaýı óndiristiń qyr-syryn meńgergen básekege qabiletti azamat. Saıası Doktrına jobasynda osyndaı mamandardy odan ári qalyptastyrýdyń memlekettik jón-jobasy men qaǵıdattary aıtylady.

«Nur Otan» HDP jańa qujatynda ádil áleýmettik saıasat bederindegi sapaly orta bilim jaıy da saralanǵan. Bul bilim býynynyń barlyq shyǵyny (qarjylandyrý, kadr máselesi, reforma júrgizý) memlekettiń moınynda. Demek, onyń sapalylyǵyna memleket kepildik beredi. «Nur Otan» partııasy memleket tarapynan beriletin osy kepildiliktiń oryndalýyn, onyń qoǵam ómirinde júzege asyrylýyn qadaǵalaıdy. Osy oraıda, bılik partııasy Úkimettiń orta bilim salasyn reformalaý baǵdarlamalaryn jiti baqylap, onyń júıeli oryndalýy únemi qoǵam nazarynda bolýyn qamtamasyz etedi. Bul sala qoǵamnyń barlyq bóligin qamtı­dy. Birinshiden, mektep – el erteńi, jas urpaq­qa jappaı bilim beretin býyn. Ekinshiden, ol – qoǵamnyń árbir múshesine, onyń áleýmettik kóńil-kúıine áser etetin júıe. Doktrına jobasynda aıtylyp otyrǵan qýatty ekonomıka da, eldik dástúr de, azamattardyń otanshyldyǵy men belsendiligi de bilimniń jaýapty osy býynyna baılanysty.

Bilim men ınnovasııa eldi zııatkerlik deńgeıge kóteredi. Jańa saıası Doktrına jo­basynda qamtylǵan eldik máseleniń biri «zııatker ult» jaıyn qozǵaıdy. El­diń erteńi sanalatyn jas býynnyń bire­geı bilim meńgerip, jańa tehnologııa úırenýi – memleket úshin birden-bir ma­ńyz­dy másele. Biz alǵa jyljyǵan saıyn­ árqashan da ýaqyttyń talabyna erekshe mán berip otyrýǵa tıistimiz. Búgingi qoǵamda tek qana joǵary bilim meńgerip shyǵý jetkiliksiz bolyp qalýy da ábden múmkin. Alǵan bilimimizdi ǵylym men tehnıkanyń damýyna oraı jetildirip, biliktilik qyrlarymyzdy shyńdap otyrýǵa múddelimiz. Bul – Ybyraı Altynsarın armandaǵan «aıshylyq alys jerlerden jyldam habar alǵyzǵan» jańa tehnologııa dáýiriniń bizge qoıyp otyrǵan talaby. Bul týraly Memleket basshysy N.Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasynda bylaı dep aıqyn kórsetken edi: «Eskirgen nemese suranys joq ǵylymı jáne bilim pánderinen arylý, sonymen birge, suranys kóp jáne bolashaǵy bar baǵyttardy kú­sheıtý qajet». Elbasynyń bul sózi elimiz­degi árbir oqý ord