Halyqaralyq áýe tasymaly qaýymdastyǵy (IATA) ár eldiń úkimetin avıa kompanııalarǵa kómek kórsetýge shaqyrdy. Álemdegi san jyldyq tarıhy bar iri áýe kompanııalarynyń ózi bul jolǵy daǵdarystan shyǵýǵa áleýetteri de qarym-qabiletteri de jetkiliksiz bolyp otyr. IATA habarlaýynsha, daǵdarys saldarynan álemdik avıasııa salasy men týrızm sektoryndaǵy bul salamen etene baılanysatyn 25 mıllıonǵa jýyq jumys ornynyń jartysyna jýyǵy qysqarýy múmkin. Boljam boıynsha, jolaýshylar tasymalynan túsken tabys byltyrǵy jylmen salystyrǵanda 55%-ǵa kemigen. Jyl aıaǵyna deıin bul saladaǵy suranys 80%-ǵa deıin túsip ketýi múmkin.
Halyqaralyq Azamattyq avıasııa uıymynyń habarlaýynsha, kúzge qaraı halyqaralyq reısterdegi avıajolaýshylardyń jalpy sany 1,2 mıllıard adamǵa azaıýy múmkin. Saldarynan Eýropa men Azııa-Tynyq muhıtynyń áýe keńistigi ushaqsyz qalyp, bul baǵyttan túsetin tabys aıtarlyqtaı kemıdi. Dál osyndaı jaǵdaı Soltústik Amerıka aımaǵynda da oryn alady dep kútilýde. Ásirese jazǵy maýsymda eýropalyq saıahatshylardyń basym bóligi Azııa-Tynyq muhıty óńirlerine jıi ári turaqty qatynaıtyn edi. Bıylǵy jaǵdaıǵa baılanysty jazdy jaǵalaýda ótkizetinder sany edáýir kemıtin túri bar.
IATA bas dırektory Aleksandr de Jıýnıaktyń aıtýynsha, álem saıahatshylaryna júrgizilgen saýalnama nátıjesinde saıahatshylardyń 60%-y COVID-19 pandemııasy saıabyrsyǵannan keıin bir-eki aı ishinde saıahatqa oralýǵa daıyn ekendikterin aıtsa, qalǵany jeke qarjylyq jaǵdaılary turaqtanǵansha saıahatqa oralýǵa asyqpaıtyndaryn bildirgen. Bul tizimde qaýipsizdik máselesin birinshi orynǵa qoıyp, úıde otyrýdy jón sanaıtyndar da bar. Atalǵan qaýymdastyq basshylyǵy qaıtken kúnde de bul jolǵy daǵdarys áýe keńistiginiń tasymaldaýshylary úshin úlken apokalıpsıs, ábden tyǵyryqqa tirelgen shaq ekenin aıtyp, dabyl qaǵýda. Qaýymdastyq tarapy jaǵdaıdyń eń aýyr kúıin sıpattaıtyn boljam aıtý arqyly avıakompanııalarǵa memlekettiń qoldaýy kerek ekenin meńzese kerek. Osyndaı batyl málimdemeden keıin birqatar eldiń avıa kompanııalarǵa júrgizetin saıasatynda seń qozǵala bastaǵandaı. Mysaly, Kolýmbııa bıligi avıabıletterge, avıaotyn jáne týrızm salasyna kómek kórsetý úshin keshendi sharalar paketin engizip, alǵashqy jeńildik retinde salyqtan bosatyp otyr. Al Gonkong bıligi 2 mıllıard gonkong dollaryna aldyn ala áýekompanııalarynyń 500 000 bıletin satyp alyp, qalǵan qarajatqa qosymsha shyǵyndardy ótep bergen. Senegal bıligi týrızm jáne áýe kóligi sektory úshin 128 mıllıon AQSh dollaryn bóletinderin málimdegen bolatyn. Eýropada aqpan men mamyr aralyǵynda jáne keler jylǵa deıin aeronavıgasııalyq qyzmet kórsetý úshin tólenýi tıis 1,1 mlrd eýro keıinge shegerilip otyr.
̶ Búkil álemniń avıakompanııalary «ómir súrý» úshin kúresýde. Kez-kelgen elge ekonomıkany turaqtandyryp, salyq tólep turý úshin «ómirsheń» áýe kemeleri kerek. Olar árıne básekege qabiletti bolýy tıis. Osyny eskerip, qandaı da bir kómek kórsetken memleketter bar. Bul aldymen qanshama jumys oryndaryn saqtap qalatyn mańyzdy qadam bolmaq, ̶ dedi Aleksandr de Jıýnıak taıaýda BAQ ókilderimen kezdesý barysynda. Onyń jıynda jasaǵan baıandamasynda daǵdarysqa baılanysty jolaýshylar tabysynyń 314 mıllıard dollarǵa kemıtini, 25 mıllıon jumys ornynyń kemýi múmkin ekeni, tipti, keıbir áýe kompanııalarynyń daǵdarysqa shydas bermeı, jumysyn toqtatýy múmkin ekeni aıtyldy. Sonymen qatar, kúrdelengen máseleni sheshý úshin qaýymdastyq dırektory avıakompanııalarǵa memleket tarapynan qandaı kómek kórsetilýi kerek ekenin de ashyq aıtty.
̶ Bul salaǵa tikeleı qarjylyq kómek qajet. Nesıe, nesıe boıynsha kepildik berý jáne úkimet pen ortalyq bankterdiń korporatıvtik oblıgasııalar naryǵyn qoldaýy mańyzdy bolmaq. Sonymen qatar, bul salaǵa jappaı salyqtyq demalys jarııalaý qajet. О́ıtkeni, áýede ushaqtar ushpaıdy, tabys kózi joq, ̶ deıdi IATA bas dırektory.
Osy rette, jolaýshylardyń qaýipsizdik máselesine aıtarlyqtaı mán berý kerektigi, ár memleket bul baǵytta óz josparyn daıyndaýy qajettigin de basa aıtady.
̶ Avıasııa salasyna tıimdi bolatyn arnaıy ǵylymı zetteýler júrgizý kerek dep sanaımyz. Osy maqsatta bizdiń qaýymdastyq Dúnıejúzilik Densaýlyq saqtaý jáne Halyqaralyq Azamattyq avıasııa uıymymen tyǵyz baılanys ornatýda. Tek jolaýshylardyń densaýlyǵy ǵana emes, avıasııa salasyndaǵy qyzmetkerlerdiń densaýlyǵy da basty nazarda bolýy kerek, ̶ dedi Aleksandr de Jıýnıak.