Nemis eńbek naryǵynda qazir negizgi sóz - Kurzarbeit. Qazir jartylaı jalaqy ótemaqysynyń modeli koronavırýstyq pandemııaǵa baılanysty úlken suranysqa ıe.
Germanııa - baı el. Eger kásiporyn obektıvti sebepterge baılanysty, qıyn qarjylyq jaǵdaıǵa tap bolsa jáne personalǵa shyǵyndardy azaıtýdyń basqa jolyn qarastyrmasa, jumystan qysqartýdyń ornyna osy rejimdi qoldana bastady. Jumys berýshi aılyq jalaqyny jumys saǵatynyń qysqartýyna baılanysty tóleýge kóshken. Eger, jumys saǵatyn nóldik deńgeıge túsirse, aılyq jalaqyny jumys berýshi emes, jumyssyzdyqtan saqtandyratyn memlekettik saqtandyrýshy kompanııalar tóleıdi.
Ras, ótemaqy tolyq emes: aldyńǵy taza tabystyń 60 paıyzy, balamen - 67 paıyz. Biraq keıbir iri fırmalar qysqartylǵan jumys kúninde jiberilgen qyzmetkerlerge 80-ge deıin, al keıbir jaǵdaıda aldyńǵy jalaqysynyń 100 paıyzyna deıin tóleýge kelisedi. Bul tájirıbeli jumysshylardy jumystan shyǵarǵannan góri tıimdirek.
Nemis sarapshylary «karantındik pandemııaǵa baılanysty ekonomıkalyq qıyndyqtarǵa tap bolǵan kásipkerlerge kómektesýdiń eń jaqsy ádisi qandaı?» degen másele jaıly uzaq oılanyp baryp, osy júıege toqtapty. .
Germanııadaǵy 555 fırma arasynda alǵashqy osyndaı saýalnamany ótkizgennen keıin Kelndegi German ekonomıka ınstıtýty (DK): «Daǵdarys kezindegi eń mańyzdy qural - bul Kurzarbeit degen qortyndyǵa kelipti.
Kurzarbeit - memlekettik bıznesti qoldaýdyń nemis modeli.
Bul nemis termıni ádette orys tiline «tolyq emes jumys ýaqyty» nemese «qysqartylǵan jumys ýaqyty» dep aýdarylady. Alaıda nemistiń Kurzarbeit modeli Reseıdiń osy tujyrymdamalarǵa ınvestısııa salatynynan múldem ózgeshe. Osy jyldyń 30 sáýir kúni «Sáýir aıynyń sońynda Germanııada 751 myń fırma Kurzarbeit rejımine qatysýǵa ótinish berdi» dep habarlady Germanııanyń Federaldy eńbek agenttigi.
Nemis sarapshylary bul júıe óziniń tıimdiligin 2008-2009 jyldardaǵy jahandyq qarjy-ekonomıkalyq daǵdarys kezindegi Germanııada bolǵan aýyr daǵdarys kezinde dáleldegenin aıtady. Bul jaǵdaıda eki negizgi mindet sheshiledi. Birinshiden, kásiporyndarǵa jartylaı nemese tipti tolyq toqtap qalǵan ýaqytta bilikti mamandardy ustap turýǵa jáne jappaı jumystan shyǵarýǵa jol berilmeıdi. Bul, mysaly, Germanııaǵa tán orta jáne kishi mamandandyrylǵan ınjınırıngtik kompanııalar úshin óte mańyzdy: Jaqsy daıyndalǵan jumysshylardy joǵaltyp alǵannan keıin óndiristi qalpyna kelý múmkindigi de tómendep ketedi.
Ekinshiden, kásiporyndardyń jumysshylaryna turaqty kiristi qolaıly deńgeıde ustaýǵa kómektesedi. Shynynda da, eger olar jumyssyzdyq boıynsha járdemaqy alýǵa júginýge májbúr bolsa, bul memleketke odan da kóp shyǵyn ákelýi múmkin. Is júzinde ótemaqy berý kelesideı bolady: Jumys júrip turǵan kezde qyzmetker kompanııaǵa aılyq jalaqysynyń belgili bir paıyzyn jarna retinde tóleıdi. Saqtandyrý kompanııasynan erekshelegi kompanııa jumysshylaryn ózderi saqtandyrady.
Qazir sońǵy málimetter boıynsha pandemııadan zardap shekken fırmalardyń 81 paıyzy osy júıege tapsyrys beripti. «Saýalnama kásiporyndardyń qarjylyq múmkindikteri bolsa, óz qyzmetkerlerine qamqorlyq jasaıtyndyǵyn naqty kórsetti», deıdi zertteýdiń teń avtory Tomas Shleımermach. Ol shtat jalaqy tóleýdi ýaqytsha óz moınyna alǵan fırmalardyń 32 paıyzy jumysshylarǵa erikti túrde jalaqy tóleıtinin aıtty. Taǵy 6 paıyzy muny tarıftik kelisimderde qarastyrylǵan kelisimder sheńberinde júzege asyrýǵa kelisken.
Bul quraldyń tıimdiligi Germanııada 30 sáýirde jarııalanǵan jumyssyzdyq týraly málimettermen rastaldy. Naýryz aıymen salystyrǵanda járdemaqy alýǵa ótinish bildirýshiler sany shamamen 300 myńǵa ósti, bul Germanııa úshin óte kóp. Úkimet 300 myń adamǵa ótemaqy tólegennen góri olardyń jumys saǵatyn qysqarta otyryp, aılyq jalaqyny soǵan qarap tólegen áldeqaıda tıimdi degen toqtamǵa kelgen.