Biz Rozovka aýylynda ornalasqan «Kırov» seriktestigine Antýan Lekrıven esimdi fransýz jigitin izdep keldik. Gazettiń belgilegen jospary boıynsha, osy jazyp otyrǵan maqalamyz tamyz aıynda shyǵý kerek edi, biraq, jigitimiz Fransııaǵa, Parıjge demalysqa ketip qalyp, biraz kútip qaldyq. Elinen kelip otyrǵan beti osy eken.
Biz Rozovka aýylynda ornalasqan «Kırov» seriktestigine Antýan Lekrıven esimdi fransýz jigitin izdep keldik. Gazettiń belgilegen jospary boıynsha, osy jazyp otyrǵan maqalamyz tamyz aıynda shyǵý kerek edi, biraq, jigitimiz Fransııaǵa, Parıjge demalysqa ketip qalyp, biraz kútip qaldyq. Elinen kelip otyrǵan beti osy eken.
– Týǵan jerdiń aty týǵan jer, saǵynasyń ǵoı. Áke-sheshem, atam osy jaqqa, aýyldy kórgileri kelip, jaqynda ǵana qonaq bolyp qaıtty. Bárinen buryn men olarǵa myna, keń kósilip jatqan dalany kórsetip, tańqaldyrǵym kelgen edi, – deıdi Antýan. Endi mine, osy daladaǵy kúzgi jıyn-terin, qyzý jumys bastaldy da ketti. Orys tilin osy jaqqa kelgeli azdap úırenip alypty. Qazaq tilinde «jaraıdy», «rahmet», «saý bol» degen sózderdi aıtady. «Juqa nan salynǵan et jeımin, dámdi sorpa ishemin. Qymyz qandaı! Nan-toqash, baýyrsaq kóp», – deıdi.
Mamandyǵy boıynsha ınjener-zootehnık 28 jastar Antýan Lekrıven oqý bitirgen soń, jas maman retinde mal sharýashylyǵy jaqsy órkendegen Avstralııada, óz eli Fransııada eńbek etipti. Aýyldyń 400-deı turǵyny eńbek etetin seriktestikti basqaryp otyrǵanyna 4 jyldaı ýaqyt bolypty. Jalpy «Kırov» atyndaǵy bul sharýashylyq 2008 jyly Fransııanyń «Laktalis» kompanııasynyń ıeligine ótkeni de belgili. Al, bul kompanııanyń Almatydaǵy «Fýdmaster» atalatyn fılıaly aýyldaǵy seriktestikterine qarjylaı demeýshilik jasap otyratyn kórinedi. Jýyrda, Rozovka aýylyndaǵy «Kırov» atyndaǵy seriktestikke sút ónimderin daıyndaıtyn «Fýdmaster» kompanııasynyń ókilderi kelip qaıtty. Seriktestikke qarasty egistik alqaptaryn sýarý boıynsha júzege asyrylyp jatqan joba jumysyn óz kózderimen kórdi. Investısııalar óńir ekonomıkasy men aýyl turǵyndaryna kómek degen sóz. Osy «Fýdmaster» kompanııasy 2006 jyly Rozovka aýylyndaǵy «Kırov» atyndaǵy seriktestiktiń óndiristik keshenin satyp alyp, iske qosqan. Qazir seriktestikten oblys ortalyǵyndaǵy sút zaýyty kúnine 150 tonna shıkizat qabyldaıdy. Kásiporyn endi salqyndatqysh quraldarynyń kómegimen jaz mezgilinde shyǵaratyn sút ónimderiniń mólsherin kóbeıtýdi qolǵa alýda.
Al, «Kırov» JShS aldaǵy ýaqytta óndiriletin súttiń jyldyq kólemin 5,2 mıllıon lıtrge jetkizbekshi. Saýyn sıyrlardyń sanyn 1000 basqa, maldyń qystyq jemshóbin ázirleý úshin sýarmaly jer kólemin 1000 gektarǵa jetkizip, odan 20500 tonna jemshóp jınaýdy josparlap otyr. Bul kúnderi oblys ortalyǵyndaǵy «Fýdmaster» kompanııasynyń fermalarynda daıyndalǵan sút ónimderi elimizdiń soltústik, ortalyq jáne batys óńirlerine jiberiledi. Negizinen fransýz jigiti berer ónimi mol keń dalamen jumys jasaımyn dep kelgen Pavlodar aýdany oblys kóleminde qara mal ósiretin iri sharýa qojalyqtarymen erekshelenedi. Munda mal, egin sharýashylyǵy jaqsy damyǵan.
– «Mangýst 21176», «Dýbok 21020» atty elıtalyq rekordtar jasaı alatyn sımmentaldy asyl tuqymdy buqalaryn satylymǵa qoıdyq. Eki jarym jasar «Dýbok 21020 buqasy» 615 keli salmaq jınasa, onyń ákesi «Maksımým 0740» 900 keli boldy, – deıdi Antýan.
Mine, biz Antýannyń jeńil kóligimen shegi joq shetsizdeı kóringen júgeri alqaptaryn aralap kelemiz. Aınala toly jap-jasyl alqap, qaptaǵan júgeri. Pisken, tek jınalyp alýyn ǵana kútip tur.
– Dalanyń aýasy qandaı! Siz qaladan keldińiz ǵoı, qarańyzshy dala qandaı keremet! Al, bizde mundaı dala joq qoı, – deıdi ol súısinisin jasyra almaı. Aýylda ósken biz sonaý Fransııada týǵan myna jigitke qarap, Parıjge ǵashyq bolýdan góri – dalaǵa ǵashyq bolýdyń keremeti qalaı bolady eken, á?!» – dep kúldik.
– Buǵan árıne, sóz joq, sóz joq. Keremet! Baılyq! Dala! Jer! – dedi qaıtalap.
– Áıeliń qaraǵandylyq, bala-shaǵań osy jerde bolsa, aralas nekeden týǵan qazaq qany bar qyzymyz bolsa, bizdiń dala seni qaıta Fransııaǵa jibere qoımas, – dep jatyrmyz qaljyńdap.
– Biraq, osyndaı tamasha elde, jerde, aýylda júrip nege qazaq tilinde az sóıleısizder? – dep suraq qoıǵanda únsiz qaldyq. Uıalǵan jerimiz osy boldy. Aýylymyzdyń aty Kırov, aýd anymyzdyń, oblysymyzdyń aty Pavlodar deımisiń tolyp jatyr, shetten kelgen fransýzdyń tańǵalyp turǵany da osy ǵoı. Sharýashylyq basshysy Antýan Lekrıvenniń aıtýynsha, aldaǵy ýaqytta «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha sút óndirisin damytýǵa 150 mıllıon teńge kóleminde sýbsıdııa alý josparlanýda. О́tinish aımaqtyq úılestirý keńesiniń májilisinde qaralyp, maquldanypty. Qazir jobalyq-smetalyq qujattar ázirlenýde eken. Sharýashylyqta eginniń jaıqalyp, shyǵymdy, dándi bolyp ósýin agronom Zulqarnaıyn Mustafın qolǵa alǵan. Egistik alqaby jyl saıyn ulǵaıyp keledi. О́tken jyly 250 gektar sýarmaly jer ıgerilse, bıyl taǵy 150 gektar jer qosylmaq. Tipti, aýyl men alqaptar arasyn qosatyn 7,5 shaqyrymdyq elektr symdaryn da ótkizipti. Antýanmen birge brıgadır Vıktor Frık jáne bas ınjener Artýr Morgenshtern, taǵy bir fransýz Elen Kııe eńbek etýde.
– О́kinishtisi, – deıdi Antýan, – sharýashylyqta jumys jasaýǵa adam qoly jetispeıdi. Mehanızatorlar, saýynshylar az.
Sharýashylyqqa qaraıtyn 25 úı jáne 2 jataqhana bar. Jumysshylarǵa et arzan baǵamen beriledi. Jerimizde, aýylymyzda sonaý Fransııadan kelip Antýandar eńbek etip júrgende, bizdiń jastarymyz qalada júrgeni kóńil qulazytady. Aýyldan jastar qashyp ketken be dep qaradaı uıalasyń. Sońǵy jyldary aýdanda jerasty sýlarynyń kózderi arshylyp, burynǵy artezıan qudyqtary qaıta qoldanyla bastady. Bul egistik jerlerdi sýarýǵa, halyqty aýyz sýmen qamtamasyz etýge de úlken kómek. Al, sýdyń tapshylyǵy jáne qurǵaqshylyq egin egýge keri áserin tıgizip keldi. Mysaly, Antýan Lekrıven basqaratyn seriktestik keńestik kezeńnen qalǵan artezıan qudyqtaryn tazalaýda. Jerasty sý qorlaryn barlap, zerttedi. Nátıjesinde bitelip qalǵan qudyqtar qaıta ashyldy.
– Sýdyń tapshylyǵy, egin egýge kedergi keltirdi. Sondyqtan, burynǵy jerasty sýlarynyń oshaqtaryn paıdalanýdy jón sanadyq. Bizdiń «Kırov» seriktestigi osy jerdi jasandy sýarý úshin, 90 mıllıon teńge qarjy shyǵaryp, bıyl 5 qudyqty jóndedi. Osy jyly 250 gektar egin alqabyn sýaryp otyrmyz. Bul jobany 2018 jylǵa deıin jalǵastyryp, taǵy 15 qudyqty tazalap alamyz, – dep Antýan bizge ózderi júzege asyrǵan jumystaryn kórsetip jatyr. Qudyqtary jańa qondyrǵylarmen jabdyqtalǵan. Egin alqaptaryn sýarý kezinde ǵana iske qosylady.
Iá, elimizde jerasty sýlarynyń kólemi qanshama mol bolsa da, aýyldarymyz áli aýyz sýǵa jarymaı otyr. Bir esepten oǵan ózimiz de kinálimiz ǵoı.
Áıpese, myna Antýandar sııaqty talaı jyl tazalanbaı jatqan qudyqtardy sý shyǵaramyn dep tazalap, elektr symdaryn tartyp, jaryq jaǵyp aýyldyń órkendeýi úshin jumys jasap júrmeımiz be?.. Bul jumys nege bizdiń ózimizdiń qolymyzdan kelmeıdi?..
– Jalpy, jerasty sýlaryn túrli maqsattarǵa paıdalanýǵa bolady. Máselen, myna júgeri alqaby tereńdigi 800 metr bolatyn bes artezıan qudyǵy arqyly sýarylady. Qudyqtan shyqqan sý uzyndyǵy 400 metr bolatyn fregatqa taralyp, egin alqaptary shashyratý ádisi arqyly sýarylady. Jerasty sýlaryn paıdalaný mol ónim alýǵa múmkindik beredi, – deıdi Anýtan.
Jalpy, «Kırov» seriktestigindegi aýyl sharýashylyǵyna jaramdy jerdiń jalpy kólemi 36561 gektardy quraıdy. Sonyń 12 myń gektaryna qys mezgilinde malǵa beretin dándi daqyldar egiledi. Qazirgi tańda osy jylǵa belgilengen jospardyń 50 paıyzdan astamy oryndalǵan. Sonymen birge, jalpy kólemi 1000 gektar bolatyn sýarmaly alqap qurý boıynsha ınvestısııalyq joba júzege asyrylýda. Onyń jalpy quny 1144,0 mıllıon teńge turady. Seriktestiktiń ótken jylǵy ınvestısııa kólemi 100 mıllıon teńge bolsa, osy jyly salym mólsherin 150 mıllıon teńgege deıin jetkizý josparlanyp otyr. Sharýashylyqtyń negizgi baǵyty asyl tuqymdy iri qara mal ósirýge arnalǵan. Mal basy – 1700. О́tken jyly bir sıyrdan ortasha eseppen 4657 lıtr sút alypty. Qaramaǵynda mal sharýashylyǵy kesheni jáne birneshe sýarmaly tehnıkalary, kóktemgi egis jumystary men naýqandyq jınaý jumystaryna arnalǵan 70-ten astam kombaın, traktorlary bar. Kópshiligi – sońǵy úlgidegi zamanaýı tehnıkalar. Sharýashylyq aýyldyń áleýmettik salasyna da demeýshi. Mektep pen balabaqshaǵa tegin et jáne sút ónimderi beriledi. Fransııadan kelgen Antýan áne, kóligine minip alqaptardy aralaýǵa keń dalaǵa bettep ketip barady.
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan».
Pavlodar oblysy,
Pavlodar aýdany.