Jekemenshik kapıtaldy zań tarmaqtaryna sáıkes densaýlyq saqtaý júıesine tartý atalǵan salany odan ári damytýǵa jáne turǵyndarǵa kórsetiletin medısınalyq kómektiń sapasyn kóterýge qajet.
Tegin medısınalyq em búgingi densaýlyq saqtaý júıesiniń basty bir bazalyq baǵyty bolyp tabylady. Áleýmettik-turmystyq mańyzy óte joǵary osy salaǵa memleket tarapynan bólinetin qarjylandyrý kólemi de jyl saıyn ósip keledi. О́ıtkeni, álemdik medısına únemi alǵa damý, jyljý ústinde. Sońǵy ýaqytta álemde dıagnostıka men aýrýlardy emdeýdiń jańa ádisteri men tásilderi paıda bolýda. Munyń bárine qyrýar qarajat jumsalatyny túsinikti.
Oǵan qosa medısına qyzmetkerleriniń mamandyǵyn kóterý, jańa medısınalyq qondyrǵylar satyp alý, eskirgen aýrýhanalar men emhanalar jáne klınıkalar ǵımarattaryn qaıta jańǵyrtý, olarǵa menedjment jáne sapalyq baqylaý júıesin engizý qajettiligin qaıda qoıarsyz? Bul jumystardyń bárine qarjy dáneker bolǵanymen, basty maqsat – medısına uıymdarynyń qyzmetin halyqaralyq standarttarǵa sáıkestendirý. Mine, osyndaı búgingi kúnniń ózekti máselesi aımaqtyq densaýlyq saqtaý júıelerinde qalaı sheshilýde? Eń aldymen aıtarymyz, joǵaryda kórsetilgen birqatar máselelerdi retteýge bıylǵy jyldyń tórtinshi shildesinde qabyldanǵan QR-nyń «Konsessııalar» týraly zańy jańa bir lep ákelgenin basyn ashyp aıtýǵa tıispiz. Bul zańnyń basty ereksheligi nede? Biz osy saýaldy Batys Qazaqstan oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń bastyǵy Hamıdolla Irmenovke qoıǵan edik. «Konsessııa – memlekettik-jekemenshik seriktestikti júzege asyrýdyń bir joly. Konsessııalyq kelisimniń túpki máni memlekettik menshiktegi nysandardy jeke ınvestorlardyń ýaqytsha paıdalanýyna jol ashý. Sonymen birge, konsessıoner qarajaty nemese eki jaqty ortaq qarjy esebinen ınvestorlarǵa jańa nysandar qurylysyn salýǵa quqyq berý. Onyń taǵy bir ereksheligi keıin bul nysandar ınvestordyń qolynda qalmaıdy. Memleketke qaıtarylady. Munyń ózi belgili bir aımaq pen óńirdegi ýaqytsha basqarýǵa berilgen medısınalyq mekemeler de túptiń túbinde memlekettik bolyp qala beredi degen sóz» – dedi sala basshysy.
Bizdiń búgingi materıalymyzdy elimizde bıylǵy jazda qabyldanǵan jańa zańǵa qatysty máseleden qozǵap otyrǵanymyzdyń basty bir syry – onyń mánin birqatar batysqazaqstandyqtar tereń túsine, tereń túısine almaýynda. Sonyń saldarynan turǵyndardyń keıbir bóliginiń arasynda: «Aldaǵy ýaqytta birqatar memlekettik aýrýhanalar men klınıkalar jekemenshiktiń qolyna ótedi eken. О́z kezeginde olar qyzmetterine joǵary aqy qoıady eken» degen alypqashpa sóz taraǵany da jasyryn emes. Dál osy máselege alańdap, qaýip etken oqyrmandardyń bir toby tilshiler qosynyna da habarlasty. Sondyqtan oqyrmandar tilegin aıaqsyz qaldyra almaı, búgingi kúnniń taqyrybyna baılanysty arnaıy mamandarmen, memlekettik jáne jekemenshiktegi densaýlyq saqtaý júıesi jetekshilerimen oı-pikir almasqandy jón kórdik.
Jýrnalıstik zertteýler men túıindeýler mundaı alańdaýshylyqtar qajetti aqparattardyń jetkiliksizdiginen oryn alǵanyn kórsetedi. Kerisinshe, elimizde qanat qaqqan bul bastama qazaqstandyqtardyń jańa sapaly medısınalyq kómek alýy úshin jasalyp otyrǵanyna kóz jetkizdik. Al, keıbir turǵyndar qaýip etkendeı medısına mekemelerin jekemenshiktiń qolyna berý jónindegi másele Densaýlyq saqtaý mınıstrliginde múldem qozǵalmaǵanyn da anyqtadyq. Ras, mundaı úlgidegi jekemenshik medısınalyq mekemeler respýblıka aımaqtarynda balamaly negizde biraz jyldardan beri qyzmet jasap júr. Alaıda olardyń ózi tegin medısınalyq kepildi qyzmettiń kóleminde jumys atqaryp keledi. Tipti, Oral óńirinde sapaly medısınalyq kómek berý arqyly «úzdik jekemenshik klınıka» atanyp, turǵyndardyń senimine ıe bolǵan medısınalyq ortalyqtar da bar. Sál keıinirek oǵan keńirek toqtalmaqpyz. Eń bastysy, bul arada jekemenshik kapıtaldy zań tarmaqtaryna sáıkes densaýlyq saqtaý júıesine tartý – atalǵan salany odan ári damytýǵa jáne turǵyndarǵa kórsetiletin medısınalyq kómektiń sapasyn kóterýge qajet ekenin túsiný óte ózekti demekpiz.
Iá, otandyq medısınada memlekettik-jekemenshik seriktestikti damytý búgingi ýaqyt pen suranys tarapynan týyndaǵany kámil. Ári munyń ózi j er astynan jik shyǵa qalǵan, aıaǵy tik shyǵa qalǵan másele emes ekeni de aıan. Bul jóninde alǵashqy attanys arnaıy baǵdarlama sheńberinde ótken jyly jasalǵany da esimizde. Al, eger rentabeldiligi tómen, shuǵyl jańǵyrtý men kúrdeli jóndeýdi qajet etetin belgili bir memlekettik medısınalyq mekemeler ınvestorlyq qarajattyń kómegine arqa súıeıtin bolsa, oǵan úrke qaraýdyń eshqandaı jóni joq. Iаǵnı, iske qosylady dep kútilgen jańa tetik jaǵdaıynda kez kelgen densaýlyq saqtaý uıymdary memlekettik tapsyrystardy oryndaýdy odan ári jalǵastyra túspek. Sonymen birge, medısınalyq qyzmet kórsetý úrdisi múldem ózgermeıdi. Burynǵysha qala beredi. Eń bastysy, kepildi medısınalyq kómek kórsetý tártibine eshqandaı nuqsan kelmeıdi. Mundaıda tek kórsetilgen medısınalyq qyzmettiń tıimdiligi men sapasy artýyn ǵana kútýge bolady deıdi sala mamandary.
Memlekettik-jekemenshik seriktestik týraly áńgime qozǵalǵan kezde elimizde buǵan deıin jaqsy nátıjemen medısınalyq kómek kórsetip kelgen jekemenshik medısına mekemeleriniń is-tájirıbesin de umyt qaldyrýǵa bolmas edi. Solardyń biri Oral qalasyndaǵy «Medısına ortalyǵy» JShS kóp salaly tıptik úlgidegi aýrýhanasy. Mundaǵy stasıonarlyq emdeý júıesi 200 kereýetke laıyqtalsa, emhanada bir aýysymda 200 adam dárigerge kórine alady. Ortalyqtaǵy búgingi zamanǵy joǵary tehnologııalyq medısınalyq qural-jabdyqtar sapaly dıagnostıkalyq zertteýler men emdeýge múmkindik beredi. Bul mekemeniń basty áleýeti – joǵary deńgeıdegi bilikti medısına mamandary. Mundaǵy dárigerler men orta býyn medısına qyzmetkerleriniń túgelge jýyǵy joǵary jáne birinshi kategorııadaǵy besaspap mamandar.
– Bizdiń kóp salaly aýrýhana turǵyndarǵa tegin jáne aqyly negizde qyzmet kórsetedi. Klınıkaǵa emdelgisi keletin turǵyndar portal boıynsha tegin kelip túsedi. Stasıonarlyq emdeý turǵyndardyń emhanalardan alǵan joldamalary arqyly qoljetimdi túrde iske asyrylady. Jeke klınıkanyń 13 jyldyq tájirıbesi kóptegen oń saraptamalar men taldaýlar jasaýǵa múmkindik beredi. Atap aıtqanda bizde tegin kepildi medısınalyq kómek sheńberindegi memlekettik tapsyrys aqysy taza memlekettik klınıkalarmen salystyrǵanda memleket úshin 40 paıyzǵa arzanǵa túsedi, – dedi gazet tilshisine «Medısınalyq ortalyq» JShS-niń dırektory Rafhat Istaev.
Jekemenshik klınıka jetekshisi aıtqan bul derek jýrnalıstik qyzyǵýshylyǵymyzdy oıatty da, onyń arǵy astaryna úńilýge tyrystyq. Munyń mánisi mynada bolyp shyqty. Memlekettik tapsyrys tólemi jeke klınıkalarda tek bir ǵana tarıfıkator arqyly tólenip, budan biraz memleket qarjysy únemdeledi eken. Aıtalyq terapevtik emdeý túrleri men otalarǵa belgilengen tarıfter boıynsha ǵana aqy alynady. Sondaı-aq, memlekettik emdeý mekemelerine jóndeý júrgizý úshin bıýdjetten qosymsha qarajat bólinse, jeke klınıka jaǵdaıynda bul ınvestordyń óz isi bolyp tabylady.
Taǵy bir aıtarymyz, bıýdjettik qarajat medısınalyq qondyrǵylar men apparattar alýǵa, kólik qyzmetimen qamtýǵa da jumsalady. Munyń syrtynda mamandardyń biliktiligin kóterýge de qyrýar qarajat bólinedi. Osy qosymsha shyǵyndar memleket esebinen tólenetin tıisti kepildi medısınalyq kómektiń ózindik qunyn arttyryp jiberetini aıtpasa da belgili. Bıylǵy jazda kúshine kirgen «Konsessııalar» týraly QR zańy sheńberinde memlekettik-jekemenshik seriktestikti damytýdyń ekonomıkalyq turǵydan alǵandaǵy tıimdiligi de osynda bolsa kerek.
Sóz joq, memlekettik tapsyrystyń oryndalýy konsessııa jaǵdaıynda da asa jaýapty ári mindetti is. Menshiktiń qandaı túri bolǵanyna qaramastan, medısınalyq vedomstvolar joǵary biliktilik talaptaryna jaýap berýi tıis. Bul óz kezeginde akkredıtteý, medısınalyq qyzmetti júrgizý isi, halyqaralyq standarttarǵa sáıkes kelýi, onyń tıisti lısenzııalary bolýy, sapa menedjmenti júıesi boıynsha jumys isteýi degen sóz. Osyndaı ólshemderge Oral qalasyndaǵy «Medısına ortalyǵy» JShS sekildi memlekettik-jekemenshik seriktestikke negizdelgen emdeý mekemeleri tolyq sáıkes keletini anyq.
Al, búgingi áńgimemizdiń arqaýyna aınalǵan jeke ınvestısııalar osy aıtylǵan kórsetkishterdi tek tereńdete túspek. Sondaı-aq kepildi tegin medısınalyq kómek kólemi jeke klınıkalarda da Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń udaıy nazary men enshisinde qala bermek. Sonymen birge, jergilikti vedomstvo jetekshileriniń málimdeýinshe, senimdi túrde basqarýǵa ýaqytsha berilgen medısınalyq mekemeler merzimi kelgende qaıtadan memlekettik nysandar qataryna kirmek. Bul jóninde joǵaryda da aıtyp ótken edik. Endeshe, turǵyndardyń densaý lyq saqtaý júıesinde aldaǵy bolatyn ózgeristerge baılanysty medısınalyq kómek aqyly bolady eken dep alańdaýlaryna esh negiz joq. Kerisinshe budan medısınalyq qyzmet óziniń jańa órisin taba alady.
– Bul jalpy álemdik medısına tájirıbesinde ózin-ózi tolyǵymen aqtaǵan tásil. Konsessııa tártibinde ınvestorlar belgili bir salyqtyq jáne nesıelik jeńildikter ala alady,– deıdi Aqjaıyqtaǵy densaýlyq saqtaý vedomstvosynyń basshysy H.Irmenov.
Túıip aıtqanda, memlekettik-jekemenshik seriktestiktiń jańa joly men tásili, ıaǵnı ınvestorlardy medısınalyq qyzmet kórsetý isine tartý – densaýlyq saqtaý júıesiniń tıimdiligi men sapasyn joǵary deńgeıge kóteredi deýge tolyq negiz bar. Munyń bári respýblıka azamattarynyń múddeleri jáne bıik talaptarymen úndese alatyny da basy ashyq aqıqat.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan».
Batys Qazaqstan oblysy.