Taıaý Shyǵys taǵy da dúrlikti

BUU Qaýipsizdik Keńesiniń onlaın otyrysynda sóz sóılegen N.Mladenov Palestına – Izraıl qaqtyǵysyna qatysy bar tarap­tardyń bári beıbitshilikti saqtap qalýǵa umtylý qajettigine ekpin saldy.

«Mundaı qadamdar jedel bas­talýy tıis. Ýaqyt joǵaltýǵa bol­maıdy. Palestına men Izraıl halqynyń taǵdyry bóli­nýdi odan ári qozdyratyn jáne beı­bit­shilikti alystatatyn birjaqty qaýipti áreketpen sheshilmeýi tıis», dedi BUU elshisi.

Sonymen qatar N.Mladenov Palestınanyń «Tórttik» – AQSh, Reseı, Eýropalyq odaq jáne BUU tarapymen kelissózderdi jal­ǵas­tyrýdyń mańyzyn atap ótti.

«Izraıl anneksııa josparynan bas tartýy tıis», degen ol Taıaý Shyǵystaǵy áriptesterin BUU-men tize qosyp jumys is­teý­ge, sondaı-aq «tórttikti» óńirde beı­bitshilik ornatýǵa úles qosýǵa shaqyrdy.

BUU-nyń Taıaý Shyǵystaǵy elshisiniń bulaı dabyl qaǵýy beker emes. Izraıldiń «Batys jaǵa­laýdy» anneksııa jasaý jónin­degi jospary bar ekenin joǵa­ryda aıttyq. Jarty jyl boıy parlamentin jasaqtaı almaı kel­gen Izraıl úkimeti aqyry ortaq mámilege qol jetkizdi. Annek­sııa el tizginin qolyna usta­ǵan Benıamın Netanıahý men oppo­zı­sııalyq partııa ókili Bennı Gans kelissózderiniń bir parasy. Soǵan sáıkes, Izraıl 1 shildeden bastap Iordan ózeniniń batys jaǵalaýyn óz menshiginde ekenin málimdemek.

Izraıl Iordan ózeniniń ba­tys jaǵalaýyn 1967 jylǵy «Al­ty­kúndik soǵysta» basyp alǵan bolatyn. Sodan beri mun­da evreılerdiń qonysyn qalyp­tas­tyrý  áreketi belsendi júrgizilip keledi. Qazir aımaqtaǵy 140 eldi me­kende 400 myńǵa jýyq evreı ómir súredi. Al munda nápaqasyn aıyryp júrgen arabtardyń sa­ny 2 mıllıonnan asady. BUU Qa­ýipsizdik Keńesi de, BUU da evreılerdiń qonysyn zań­syz dep sanaıdy. Sondyqtan «Ba­tys jaǵalaý» máselesi áli kúnge deıin túbegeıli  sheshilgen joq.

Al Benıamın Netanıahýdyń asyǵys sheshim qabyldaýyna sebep bar. Iordannyń batys jaǵalaýyn Izraıl menshigi dep málimdeýge AQSh-tyń qoldaýy qajet. Alaıda bıylǵy saılaýda Donald Tramp jeńiliske ushyrasa, Vashıngton bıligi evreılerdiń bul josparyn qoldamaıdy. Ázirge Tramp ákimshiligi anneksııa týraly tis jarǵan joq. Tipti taıaýda B.Neta­nıa­hýmen kezdesken AQSh Mem­lekettik hatshysy Maık Pompeo taraptardy D.Tramp usynǵan mámilege kelisýge shaqyrdy.

О́tken aptada Djo Baıden Izraıldiń anneksııasyn qolda­maıtynyn málimdep, mundaı qadam shıelenisti beıbit jolmen sheshýge kedergi keltiretinin atap kórsetti. Buǵan qosa, Senattaǵy demokrattar ókilderi Netanıahý men Gansqa hat joldap, anneksııa josparyn qoldamaıtynyn jetkizdi. Endeshe, kúzdegi saılaý­da Djo Baıden jeńiske jetse, Izraıldiń jospary iske aspaýy ábden múmkin.

Izraıldiń jospary, álbette Palestınaǵa unaǵan joq. Buǵan deıin el bıligi birneshe ret D.Tramp­­tyń usynysyn qabyl­damaı tastaǵan edi. Bul joly Mah­­mýd Abbas múldem qatty ketip, AQSh jáne Izraılmen ja­sal­­ǵan búkil kelisimnen shyǵa­ty­­nyn málimdedi. Sondaı-aq álem elderin B.Netanıahý anneksııa josparyn júzege asyrýǵa kiris­se, Izraılge qarsy shyǵýǵa shaqyrdy.

«Osy sátten bastap Izraıl­diń basqynshy bıligi halyqaralyq qoǵamdastyq aldynda basqynshy el retinde búkil jaýapkershilik pen mindetterdi moınyna alýy tıis», dedi M.Abbas.

BUU ókili N.Mladenov áli de Palestına basshylarymen kelis­sóz júrgizip, kelisimnen shy­ǵýdyń saldaryn túsindirip kóretinine toqtaldy. Áıtse de, «Iz­raıldiń «Batys jaǵalaýdy» anneksııa jasaý týraly jospary halyqaralyq zańdy óreskel buzý bolyp sanalady», dep eskertti.

AQSh-tyń BUU-daǵy ókili Kellı Kraft túıtkildi eki tarap kelissóz ústeline jaıǵasqanda ǵana sheshýge bolatynyn aıtady.

«Eger durys baǵytqa qadam jasaýdan úmittensek, dál qazir keregi – taraptardyń bir ústelge jaıǵasyp, kelissóz júrgizýi. Qaýip­sizdik Keńesi qaqtyǵysty sheship  bere almaıdy. Biz tek tarap­tardyń kelissózderi alǵa jyljýyna jaǵdaı jasaımyz», dedi K.Kraft.

Fransııanyń syrtqy ister mınıstri eýropalyq áriptes­teri­men aqyldasyp, Izraıldiń annek­sııa josparyna qarsy áre­ketti talqylap jatqanyn habarlady. «Keıingi birneshe kúnde eýropalyq áriptesterimizben vıdeo konferensııa jasap, alda-jalda anneksııa bastalsa, oǵan qarsy áreketimizdi talqyladyq», dedi Jan-Iv Le Drıan.

Budan bólek, Fransııa, Bel­gııa, Germanııa jáne Estonııa mem­­leketteri birlesken málim­deme jasap, 1967 jyly beki­tilgen shekarany ózgertýdi qol­da­maı­ty­nyn jetkizdi.

«Biz Izraıldi Palestına ter­rı­torııasynyń kez kelgen aıma­ǵyn anneksııa jasaıtyn birjaq­ty áreketinen bas tartýǵa shaqy­ramyz. Bul halyqaralyq zańǵa qaıshy», delingen málimdemede. 

B.Netanıahýdyń jospary Arab áleminiń ashý-yzasyn tý­ǵyzdy. Ásirese AQSh-tyń Taıaý Shyǵystaǵy basty áriptesi sanalatyn, Izraılmen beıbit kelisim jasasqan Iordanııa anneksııany qoldamaıtynyn málimdedi.

«Palestına avtonomııa­syn taratýdyń saldary qan­daı? О́ńir­de daǵdarys ornap, eks­tremızm kúsheıedi. Eger Izraıl «Batys jaǵalaýdy» shilde­den bastap an­nek­sııa jasaı bas­tasa, bul qadam Iordanııa Hashe­mıttik korol­digimen aýqymdy qaqty­ǵysqa ákeledi», dedi Iordanııa koroli Abdalla II Der Spiegel jýrnalyna bergen suhbatynda.

Budan bólek, Saýd Arabııasy men Birikken Arab Ámirlikteri de oqıǵanyń bulaı órbýine alańdap otyr. Irannyń bas kósemi Alı Hameneı palestınalyqtardy evreılermen kúresin jalǵastyra berýge shaqyryp, Izraıldi óńir­degi qaterli isikke teńedi.

Qysqasy, koronavırýs pandemııasyna qaramastan Taıaý Shy­ǵys­tyń taǵdyry shıelenise tústi. Alda-jalda anneksııa bastalyp ketse, óńirdiń tynyshy qashatyny túsinikti. О́ıtkeni arab áleminiń kimdi qoldaıtyny belgili.