Jyl saıyn búkil álemde 31 mamyrda Dúnıejúzilik temekige qarsy kúres kúni atap ótiledi, maqsaty belgili – barynsha halyqty salaýatty ómir saltyna úndeý, óz densaýlyǵyna beıǵam qaramaýǵa bolysý. Máselen, 2020 jyly jastar arasyndaǵy profılaktıkalyq jumystarǵa kóbirek kóńil bólinip otyr.
– Qazirgi kezde 15-25 jas aralyǵyndaǵy jastar zııandy ádetterge áýes bolyp otyr. Jaman ádetke ákeletin kóptegen faktorlar bar, al jastar eń osal topqa jatady. Temeki ındýstrııasy óz jarnamasyn jastarǵa ónimderiniń tutynýshylardyń jańa býyny retinde baǵyttaıdy. О́z ónimderin belsendi túrde nasıhattap, olardy tartymdy etýge tyrysady.
20 jasqa deıin shylym shegýdi bastaǵan jastarda táýeldiliktiń paıda bolý qaýpi joǵarylaıdy.Táýeldilikten basqa, temeki shegýden týyndaǵan túrli aýrýlardyń paıda bolý qaýpi de artatyny ámbege aıan. Kóbinese tynys alý, júrek-qantamyr jáne asqorytý júıeleri zardap shegedi.
Buryn temeki shegýshilerdiń arasynda er adamdar kóp bolsa, biraq qazir bul tendensııa teńdestirilip, áıelderdiń sany da kóbeıdi, – deıdi Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǴZI kúndizgi stasıonarynyń terapevt dárigeri Gaýhar Kojakeeva.
Dárigerler tek jastar ǵana emes, basqa jastaǵy adamdar úshin de táýeldilikten bas tartý, densaýlyq pen uzaq ómirge qadam jasaýǵa eshqashan kesh emestigin kezekti ret qaperge salyp otyr.
Al, Dúnıejúzilik temekige qarsy kúres kúniniń paıda bolýy tarıhyna keletin bolsaq, 1988 jyly Amerıka Qurama Shtattarynda ókpeniń qaterli isigi aýrýynan bolatyn ólim-jitimniń ósýin baıqaǵan onkolog mamandar temeki shegýshilerge bir kún bolsa da temekini tastaýdy usyndy, bul temekige qarsy kúrestiń alǵashqy qadamy boldy. Bul ıdeıa buqaralyq aqparat quraldarynda tez tarap jáne oń nátıje bergen eken. Sondyqtan 1988 jyly Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy (DDU) 31 mamyrdy Dúnıejúzilik temekige qarsy kúres kúni retinde belgileýge sheshim qabyldady.