Men eko-volonterlikpen 2003 jyldan beri aınalysyp kelemin. Alǵash nazarymdy aýdarǵan aımaq – Mańǵystaýdaǵy Qarakól kóli. 2016 jyldan bastap jyl saıyn Aqtaý mańyndaǵy Qarakól kólinde jastardyń Soltústik jarty shardaǵy qatpaıtyn sý aıdyndarynda sýda júzetin jáne sý mańyndaǵy qustardyń Halyqaralyq qysqy esebine qatysýyn uıymdastyryp júrmin. Sınhrondy esep ǵalamdyq qaýip tóndiretin qus túrleriniń sanyn obektıvti baǵalaýǵa jáne ony saqtaý boıynsha qajetti sharalardy ýaqtyly qabyldaýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq Qazaqstannyń negizgi ornıtologııalyq aýmaqtarynyń biri retinde Qarakól kólin sanıtarlyq tazalaý boıynsha ekologııalyq aksııalardy, sonyń ishinde «Saıabaqtar marshy» halyqaralyq tabıǵat qorǵaý aksııasy aıasynda ótkizýdi dástúrge aınaldyrdym.
Aqbóken múıizi – qaskóılerdiń qyzyǵýshylyǵyn týdyratyn nárse. Sondyqtan aqbóken múıizin zańsyz satýǵa qarsy aýqymdy aqparattyq kampanııalardy uıymdastyryp, Ústirt qoryǵyn IýNESKO-nyń dúnıejúzilik mura tizimine nomınasııalaýdy qoldaýdy – azamattyq paryzym dep bilemin. Bul aksııalarǵa jalpy alǵanda 3 myńnan astam adam qatysty, negizinen oqýshylar men stýdentter.
Qazir jasandy Qarakól kóline halyqaralyq mártebe berý týraly bastamany kóterýdemin. Búgingi tańda Qazaqstanda halyqaralyq mańyzy bar sýly-batpaqty alqaptardyń 10 nysany bar, jalpy aýdany – 3 281 398 ga. Ortalyq Azııadaǵy Ramsar konvensııasynyń qaǵıdattaryn ilgeriletý úshin bes el – Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Túrikmenstan, О́zbekstan jáne Tájikstan arasyndaǵy yntymaqtastyq pen ózara is-qımyldy kúsheıtý arqyly 2016 jyly Ortalyq Azııanyń Ramsar óńirlik bastamasy quryldy.
Ramsar tizimine engizilgen jaǵdaıda Qarakól kóli dúnıe júzi boıynsha «berdvocher» (qustardy baqylaýshy) týrıster úshin tanymal bolyp, Mańǵystaýda ekotýrızm salasynyń damýyna oń yqpalyn tıgizetini sózsiz. Týrısterdiń Qarakólge jıi kelip turýy, olarmen birge Ústirt qoryǵy ınspektorlarynyń bolýy brakonerlik pen «jabaıy» týrızmge jol berilmeýine jaǵdaı týǵyzady. Sonymen qatar óńirdegi Sh.Esenov ýnıversıtetiniń bıolog jáne ekolog stýdentteri men týrızm kolledjiniń stýdentteri úshin ashyq aspan astyndaǵy zerthanaǵa aınalyp, mektep oqýshylary úshin bıologııa, geografııa jáne ekologııa pánderi boıynsha oqý ekskýrsııa nysany bola alady.
Osy bastama aıasynda Qarakóldiń mártebesin arttyrý úshin úlken aýmaqty ekspress-baǵalaý jumystaryn júrgizdik. Bizge keńestik kezeńnen keıingi keńistiktegi eń bedeldi ǵalym-ornıtologtardyń biri, RRI-OA úılestirý komıtetiniń tóraǵasy, professor Eldar Rýstamov baǵa jetpes konsýltasııalyq kómek kórsetti.
Ádilbek QOZYBAQOV,
bıolog, Mańǵystaý oblysy boıynsha eko-ambassador
AQTAÝ