Baltyq múıisindegi saıası teketires

Másele túsinikti bolý úshin Baltyq múıisine az-kem toqta­laıyq. Uzyndyǵy 65 shaqyrymǵa sozylatyn bul jer Polshanyń sol­tús­ti­gin­de Reseıdiń Kalı­nıng­rad óńirimen túıisken tusta ornalasqan. Múıistiń 35 sha­qy­rymy Reseıge, qalǵan 30 shaqyrymy Polshaǵa tıesili. Sondyqtan onyń ata­ýy da ár jerde túrlishe aı­ty­lady. Soltústiktegi kór­shimiz ony Baltyq múıisi dese, Polsha Vıslın múıisi deı­di.

Ondaǵy shyǵanaqtyń ata­ýy da eki túrli: batys bó­ligi – Vıslın lagýny, shy­­ǵysy – Kalınıngrad shy­ǵanaǵy. Baltyq teńizine shy­ǵa­tyn tus bireý ǵana. Onyń ózi Reseı shekarasynda orna­las­qan. Bar máseleniń týyndaýy da osyǵan kelip tir­eledi. Polshanyń eń úlken qalalarynyń biri El­blong­ta­ǵy porttan teńizge shyǵý úshin Reseıdiń shekarasyn kesip ótýi tıis. Ekijaqty kelis­sózderdiń nátıjesinde júk tasymaldaıtyn kemeler arna­ıy tekseristen ótpeıdi. Biraq jeke katerler, ıahtalar arnaıy ruqsat alýy tıis.

2006 jyly Reseı bıligi Bal­tyq buǵazy arqyly Pol­sha kemeleriniń ótýine ty­ıym salǵan edi. Osyǵan baı­lanysty Polshada Vıslın múıisine kanal salý tý­raly áńgime qozǵalyp, sheshim qabyldanǵan. Alaıda keıi­nirek úkimet tiz­ginin us­taǵan Donald Týsk Reseı­men mámilege keldi. Sodan keıin Reseı she­ka­rasyn jap­qan emes. De­genmen, keıin­gi jyldary Polshada kanal salý jos­pa­ry qaıta kóte­rilip, byltyr jobany júze­ge asyrý jumysy bastalyp ket­ti.

 Qurylys aıaqtalǵanda 100 shaqyrymǵa deıingi sý joly qysqartylyp, Baltyq te­ńizine tikeleı shyǵýǵa múm­­kindik jasalmaq. Joba tý­raly talaıdan beri aıty­lyp kele jatqanymen, onyń qurylysy 2019 jyly bas­tal­ǵan-dy. Josparǵa sáıkes, kanaldyń uzyndyǵy 1305 metrge jetedi. Polsha bıligi qurylysty 2022 jy­ly aıaqtaýdy josparlap otyr. Joba quny ázirge 2 mlrd zlotıǵa teń (500 mln dollar).

Polsha prezıdenti And­jeı Dýdanyń aıtýyn­sha, kanal salý arqyly Polsha Reseıdiń yqpa­lynan qutylyp, táýel­siz­digin nyǵaıta túspek. El prezıdentiniń paıymdaýynsha, mundaı jobalar qosymsha jumys ornyn ashady. Sondaı-aq ol Batys Eýropa elderimen básekelesýge ázirmiz dep málim­dep, Batyspen baıla­ny­syn kúsheıtýge daıyn ekenin jetkizdi.

«Biz jobaǵa mol ınves­tısııa tartýdy josparlap otyrmyz. Qurylysty toqtatýdy, keıinge shegerýdi nemese qysqartýdy jos­par­lap otyrǵanymyz joq. О́ıtkeni bul ınvestısııa el eko­nomıkasyna mol qarjy quıady», dedi ol.

Bıliktiń ambısııasyna qaramastan, Polshada da, shetelde de oǵan qarsylar jeterlik. Ásirese eldegi oppozısııa ókilderi jobanyń óz-ózin aqtamaıtynyn alǵa tartady. Al ekologııa bel­sen­dileri bul bastama­ny tabıǵatty búldirý dep esep­teı­di. Oǵan qosa, Pol­sha­nyń Vıslın múıisine kanal qazýy Reseıge de unaǵan joq.

Bıyl Polshada prezı­dent­tik saılaý ótedi. Jos­­­par boıynsha elektorat 10 mamyrda daýys berýi tıis edi. Koronavırýs pandemııasyna baılanysty saılaý keıinge shegerilip, 28 maýsymǵa bel­gi­len­di. Prezıdenttikten úmit­­kerler endi Vıslın mú­ıi­­­­sine kanal qazý jobasyn saıası naýqannyń bir bóligine aınaldyryp otyr. «Azamattyq alań» op­pozısııalyq blok tara­py­nan saılaýǵa túsip jat­qan Rafal Tshaskovskıı je­ńiske jetse, qurylysty toq­tatýǵa ýáde berdi.

Reseılik buqaralyq aqpa­rat quraldary Pol­sha­nyń bul bastamasyn qatty synǵa aldy. Ásirese baspasóz betterinde Vıslın mú­ıisine kanal salýdy Eýro­palyq komıssııa qol­da­maı otyrǵany jıi aı­ty­­lady. Degenmen, bul shyn­dyqqa saı kelmeıdi.

Qazirgi tańda Polsha bıligi men Eýropalyq komıssııa múıiske sý jolyn salý týraly kelissóz júr­gi­zip jatyr. Eýropalyq parla­menttiń resmı saıtynda jobaǵa qatysty naqty sheshim áli shyqpaǵany ja­zyl­­ǵan. Áıtse de resmı túrde Varshava jobany jalǵas­ty­rý úshin onyń tıim­­diligi men qorshaǵan or­­­taǵa qaýip tón­dirmeıtinin dá­­­leldeýi tıis. Alda-jal­­da Andjeı Dýdanyń ákim­shi­ligi qart qur­lyq sheneý­nik­teriniń kózin jet­kiz­bese, Eýropalyq komıs­sııa qu­rylysqa toqtaý sa­lý­ǵa qu­qy­ly.

Qysqasy, Vıslın múıi­­sine kanal salýdyń eko­no­­mı­kalyq jaǵynan góri, saıa­sı astary basym bolyp tur. Polsha bıligi osy qadam arqyly Batys Eýropanyń demokratııa­sy­na jaqyndyǵyn bil­di­rip, Reseıdiń kez kelgen yqpalynan arylýdy kózdeıdi.