Elimizde qosymsha qun salyǵynyń kólemi 16 paıyzǵa, korporatıvtik tabys salyǵy 24 paıyzǵa ulǵaıýy múmkin. Úkimet basshysynyń birinshi orynbasary Álıhan Smaıylovtyń aıtýynsha, Ulttyq ekonomıka mınıstrligi janynda salyq salý men bıýdjet kiristerin jetildirý boıynsha usynystar ázirleıtin jumys toby qurylǵan. Úkimettiń ustanymy túsinikti. Al sarapshylar men bıznesmenderdiń pikiri qalaı?
Á.Smaıylov aıtqan jumys tobynyń quramynda memlekettik organdardyń, qoǵamdyq uıymdardyń ókilderi, Parlament depýtattary, «Atameken» UKP ókilderi, belgili ekonomıster bar. Buǵan deıin birneshe otyrys ótkizgen jumys toby Úkimet nazaryna 77 usynys ázirlepti. Salyq kólemin kóbeıtý de qamtylǵan. Al qarjy sarapshylary men kásipkerler onyń durystyǵyna kúmánmen qarap otyr.
Belgili qarjyger Rasýl Rysmambetovtiń QQS pen KTS-ty kóterýge qatysty pikirin bilgen edik.
– Bul oryndy sheshim dep oılamaımyn. Qazaqstanda mıkrobızneske salyq salýǵa moratorıı jarııalanǵanyn bilesizder. Alaıda karantın kezinde elimizdegi kompanııalardyń jartysyna jýyǵynyń jumysy toqtap turdy, áli jumysty bastamaǵan kompanııalar da bar. Karantınnen keıin osy kásiporyndardyń 10 paıyzy jumysty odan ári jalǵastyra almaı, jabylyp qalýy yqtımal. Memleket áli jalǵasyp jatqan karantınniń saldarymen kúresý úshin az qarajat jumsaǵan joq. Endi kelip salyqty kóterse, bul Úkimettiń ekonomıkany az ýaqyt ishinde ońaltýǵa senimsiz ekenin kórsetedi. Bıznes pen azamattardy qoldaýǵa qarjy bólgen Úkimet ile-shala onyń qaıtarymyn kútip otyr, – deıdi sarapshy.
Onyń paıymdaýynsha, bul oraıda eki máselege nazar aýdarý kerek.
– Eki kúrdeli tendensııa bar: eger memleket bızneske sapaly qoldaý kórsetýge, aıtalyq jemqorlyqty boldyrmaýǵa, ashyq ári ádil sot bolatynyna kepildik berse, onda salyqty 30 paıyzǵa deıin kótere berýge bolady. Alaıda sońǵy kezde elimizde negatıv kóńil kúıdi karantın sharalary kúsheıtip jiberdi. Úkimet salyqty joǵarylatý qajettigine azamattardy sendire ala ma? Onsyz da «kóleńkege» ketýge múmkindigi bar bıznes Úkimettiń sheshimine kóne me? Sol jaǵy qyzyq bolyp tur. Salyqty kóterýdiń taǵy bir teris jaǵy bar. Mólsherlemeni kóterdik delik, 16 jáne 24 paıyzdyq mólsherleme jalpy alǵanda Reseıdegi nemese Belarýstegi kórsetkishten joǵary bolýy múmkin. Iá, bizde bul eldermen salystyrǵanda básekege qabilettileý basqa da salyqtar bar. Alaıda ónerkásiptiń damý deńgeıiniń salystyrmaly túrde tómen ekendigin eskersek, salyq deńgeıi birdeı bolǵannyń ózinde Qazaqstan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderiniń ishinde básekege qabiletsizdeý bolady, – deıdi R.Rysmambetov.
Alkogolsiz sýsyn óndirýshiler qaýymdastyǵynyń atqarýshy dırektory Álııa Mamytbaevanyń aıtýynsha, qazir kásipkerler onsyz da qıyn jaǵdaıda, memlekettiń kómegine zárý bolyp otyr. LSM.kz-de jarııalanǵan pikirinde ol:
– Bıýdjetti tolyqtyrý salyqty kóterý men jańa salyq túrlerin engizýge argýment bola alady. Alaıda dúnıe júzi boıynsha memleketterdiń basym kópshiligi bızneske qoldaý kórsetip jatqanyn eskersek, bizdiń elde mundaı sharalardyń qabyldanǵany óte soraqy fakti bolady. Búgingi tańda alkogoldi emes sýsyndardyń 90 paıyzy Qazaqstanda shyǵady. Iаǵnı naryqtyń quldyraýynyń áserin tek otandyq kásiporyndar sezinedi. Bizdiń óndirýshiler onsyz da ónimniń 5-10 paıyzyn ótkize almady. Salyqty kóterý tutyný taýarlaryn qymbattatady. О́ndiris kólemi tómendeıdi, ónimdi ótkizý men eksportqa shyǵarý da azaıady, jumyspen qamtý aýqymy qysqarady, negizgi kapıtalǵa salynatyn ınvestısııa kemıdi, – dedi.
Á.Mamytbaeva óndirýshilerdiń jumysy shektelgenine birneshe aı bolǵanyn, salyq kóterilgen jaǵdaıda kompanııalardyń ishki naryqtaǵy jáne eksporttyq áleýeti tómendeıtinin aıtady. Qazirdiń ózinde birqatar kásiporyn jabylyp jatyr. Qazaqstanda alkogoldi emes jáne mıneraldy sýsyn óndirý ındýstrııasynda tikeleı 100 myńǵa tarta adam jumys isteıdi. Saladaǵy bir jumys orny ózge janama salalarda 7-10 jumys ornynyń ashylýyna túrtki bolady. Iаǵnı tikeleı osy salada myń adam jumyssyz qalǵanynyń ózi birneshe myń jumys ornynyń jabylýyna yqpal etýi múmkin.
– Tamaq ónerkásibi – áleýmettik turaqtylyq kepili sanalatyn sala. Bıýdjettiń kiristiligin arttyrý men salyqty jetildirý máselesine qatysty usynystar bizdiń esebimizden jasalmaıdy dep úmittenemiz. Biz memleket tarapynan salyq aýyrtpalyǵynyń nemese jeńildikterdiń alynyp tastalýyn kútpeımiz, kerisinshe qoldaý kútemiz. Qaýymdastyqqa múshe kompanııalardyń aldynda turǵan basty mindet – daǵdarysqa deıingi kórsetkishke jetý, jumys oryndaryn saqtaý, qazirgi salyq pen alymdardy tóleý, sol arqyly ekonomıkaǵa úles qosý, – deıdi ol.
Daǵdarys sút ónimderi salasyndaǵy rentabeldilikke de keri áserin tıgizdi, qazir ol kórsetkish 1-7 paıyz aralyǵynda. Sút odaǵynyń ókili Dinmuhamed Aısaýytovtyń pikirinshe, teńgeniń qunsyzdanǵany, óńdeý salasyna qajetti qaptamalardyń ımportqa táýeldiligi, logıstıkanyń qymbattyǵy óńdeýshi kásiporyndarǵa qıynǵa soǵýda. Salyqtyń joǵarylaǵany óndiristi tómendetip, qyzmetkerler sanynyń qysqarýyna soqtyrýy múmkin. Saldarynan salyq salynatyn bazanyń ózi quldyraıdy.
Jalpy, elimizdegi korporatıvtik tabys salyǵynyń kólemi zańdy tulǵalardyń kópshiligi úshin 20 paıyzdy quraıdy. Qosymsha qun salyǵy da 2009 jyldan bergi aralyqta 12 paıyzdan kóterilgen emes. Onyń kólemin kóterýge qatysty usynystar aldymen qoǵamdyq talqylaýǵa jáne Úkimettiń qaraýyna usynylady.