EL TARIHYNDAǴY ORNY О́ZGEShE OQIǴA

Sáýirdiń 10-y kúni Qazaqstan­nyń Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyndaǵy tór­aǵalyǵyna kiriskenine 100 kún tolady. Al Uıymnyń atynyń ózi aıtyp turǵandaı, Vankýverden Vladıvos­tokqa deıingi aralyqtaǵy qaýip­sizdik máselesi oǵan múshe memle­ketterdiń qaı-qaısysyn da alań­datady. Onyń ústine, tóraǵa bolǵan el úshin ol asa mańyzdy. Bizge deıin de tóraǵalyq etken elder Ońtústik Kavkaz ben Dnestr boıyndaǵy uzaqqa sozylyp ketken janjaldy jaǵdaılardy sheshýge umtylǵany málim. Desek te, halyq­aralyq dıplomatııada osy Qazaq­stan tóraǵalyǵy tusynda “sabyrly optımızm” degen sóz tirkesi qol­danysqa endi. Onyń kirigýiniń sebebi – Qazaqstan ózine deıingi tóraǵalyq atqarǵan memleketterge qaraǵanda janjaldasýshy elderge bir taban jaqyn. Bizge bir-birimiz­ben túsinisip, uǵynysý úshin tilmásh qajet emes. О́ıtkeni, biz buryn bir týdyń as­tynda ómir súrdik, dilimiz­de, ta­rıhy­myzda ortaqtyq basym, bir-biri­mizben uǵynysa ketetin ortaq tilimiz qalyptasqan. Son­dyq­tan, ózgelerge qaraǵanda janjaldy jum­sartýda bizde “sabyrly optımızm” bar. Osy úsh aıdyń ishinde janjal­dar oryn alǵan Taýly Qarabaq, Ońtústik Osetııa, Dnestr boıyna Is basyndaǵy tóraǵa sapary kezinde, mysaly, Moldovada: “O, men Qa­zaqstanda áskerde bolǵanmyn!”, “Meniń jubaıym qazaqstandyq”, degen sózderdi jıi estidik. Onyń ústine qanshama moldovan, ázir­baı­jan, grýzın, armıan ultynyń ul-qyzdary Qazaqstannyń azamattary. Sondyqtan da bizdiń eldiń máseleni ishki qyrtystaryna, ıaǵnı búge-shigesine deıin bilýi de “sabyrly optımızmge” shaqyrady. Qazaqstan burynǵy Keńester Odaǵy quramyndaǵy elder ishinen tuńǵysh ret EQYU-ǵa tóraǵalyq etýshi memleket bolǵanymen, Uıym­ǵa múshe memleketter bizdiń eldiń kıkiljińderdi sheshýge degen yqyla­syna, umtylysyna oń baǵa berýde. Jaǵdaıdy saraptaı kele, my­sa­ly, byltyrǵyǵa qaraǵanda keıbir elderdegi ishki jaǵdaı da ózgeriske ushyrap otyr. Mysaly, Moldovada bılik aýysqannan keıingi búgingi koalısııanyń burynǵylardaı emes, kelissózdi jalǵastyrýǵa degen peıi­li bar. Degenmen, Moldovada búgingi kúni saıası daǵdarys oryn alyp otyrǵanyn da esten shyǵarmaý qajet. Memleket basyndaǵy Mıhaı Gımpý búginde prezıdenttiń mindetin atqarýshy ǵana. Sol sebepten de bılikke báse­kelestik órship turǵan ýaqytta alda qandaı ózgerister bolatyny da beımálim. Olaı bolǵanda búgingi qol jetken ýaǵdalastyqtar basqa arnaǵa oıysýy da ábden múmkin. Mysaly, Tıraspolde Moldo­va­da kimmen kelissózge otyramyz, ózderi kelise almaı jatqan elden ne suraýǵa bolady degen saýaldy jıi estısiń. Búgingi ýáde bergen adam­dar erteń aýysyp ketse ne isteımiz deıdi. Bulaı bolǵan kúnniń ózinde bizdiń taraptyń daýǵa túsken eki jaqty jaqyndastyrýǵa degen usynystary bar. Ol Elbasy Nur­sultan Nazarbaevtyń “Qarapaıym adamdarǵa qaraı qarapaıym 10 qadam” degeni tárizdi, aldymen sol jer­lerde turatyn qarapaıym ha­lyq­qa baǵyttalǵan qadamdardyń jasalýy. Basty maqsat – daý­las­qan jurttardyń bir-birine jaý re­tinde qaramaýyna qol jetizý. Prob­lemalardyń sheshilmeı qor­dalana túsýi, qarapaıym adamdar­dyń aza­mat­tyq quqyqtaryna baı­lanysty qıyndyqtar kórýi eki aradaǵy tú­sin­beýshilikti ulǵaıta túsedi. Son­dyqtan Qazaqstan tóraǵalyǵy tusynda osy kedergini azaıtýǵa kúsh salady. Kez kelgen daýdy sheshýdiń únqatysýdan ózge joly joq. Qazaqstannyń daýly aımaq­tar­daǵy qaıshylyqqa qatysty usta­nymy bireý. Ol – Ázirbaıjannyń, Grýzııanyń, Moldovanyń aýmaqtyq tutastyǵynyń saqtalýy. Bul ha­lyq­aralyq qaǵıdattarǵa súıengen­dik­ten ǵana emes, Qazaqstannyń óz tarıhyna da qatysty másele. Biz úshin, ǵasyrlar boıyna osynaý qutty mekende ósip, órkendep jatqan Qazaq eli úshin aýmaqtyq tutastyq – qasıetti uǵym. Jalpy, árbir kıkiljińdi she­shý­ge umtylysta óte baıypty bolý, bir eldiń kóńiline keletindeı qadam jasamaý asa mańyzdy. Osy bir óte kirpııaz máseleni ornynan jyl­jy­tý asa bir sezimtaldyqty qajet ete­di. Eshkimge burmaı, araaǵaıynnyń bitistiretin sózin aıtý úshin biz daýlasqan jaqtardy Astanaǵa kelýge, beıtarap alańda kelissóz júrgizýge shaqyrdyq. Moldova men Dnestr boıy kıkiljińi boıynsha kelisimge kelýge mamyr aıynda bizdiń elordamyzǵa eki jaqqa da shaqyrý berdik. Buıyrtsa, 5 qosý 2 forma­tyn­daǵy júzdesý Astanada ótýi tıis. Bolat NURǴalıev, EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasynyń Arnaıy ókili.