«Kókjaılaý» erekshe qorǵaýǵa alynady

Paıdalanylmaǵan jer keri qaıtarylady

Senat depýtattary birinshi oqylymda Parlament depýtattary bastamashylyq jasaǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtar máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn maquldady.

Senat Tóraǵasy Memleket bas­shy­synyń Joldaýynda kórse­tilgen basymdyqtardy júzege asyrý úshin alda aýqymdy ju­mys­tar turǵanyn atap ótti. Máýlen Áshimbaev Prezıdenttiń osy ba­ǵytta naqty qandaı zańdar qa­byl­daý kerektigin kórsetip berge­nine de nazar aýdardy. Soǵan sáı­kes memlekettik qyzmet týraly zańnamaǵa tıisti túzetýler engi­zi­ledi. Jyl sońyna deıin «О́ner­kásip saıasaty týraly» zań ázir­lenip, kvazımemlekettik sektor­dyń barlyq satyp alý jumys­taryn retteıtin birtutas zań qa­byldanady.

Senat Tóraǵasy Joldaýda Sa­lyq kodeksin jetildirýge, sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúresti kúsheıtýge jáne aqparatqa qol jetkizýdi qamtamasyz etýge basa mán berilgenin atap ótti. Odan bólek Memleket basshysynyń aza­mattardyń quqyǵyn qorǵaý, jer­gilikti ózin-ózi basqarýdy da­my­tý, qoǵamdyq baqylaýdy kúsheı­tý, qoǵamdyq keńesterdiń rólin art­tyrý baǵyttarynda quqyq­tyq negiz qalyptastyrýdyń mańyz­dy­ly­ǵyna toqtalǵanyna nazar aý­dardy.

«Aldymyzda aýqymdy jumys­tar tur. Sonyń bárin der kezinde jáne júıeli túrde júzege asyrý úshin aıanbaı eńbek eteıik. Ár­bir zań jobasyn ulttyq múd­de, óńirlerdi damytý turǵy­sy­nan qarap, talqylaıyq. Bul – se­natorlardyń mindeti. Zań jobalaryn qaraǵan kezde azamattyq qoǵam ókilderimen, memlekettik emes uıymdarmen, mamandarmen qoıan-qoltyq, tyǵyz jumys isteý qajet. Qoǵamnyń suranystaryn eskerip, ózekti problemalardy talqylap, olardyń sheshilýine úlesimizdi qosý – negizgi basymdyqtarymyzdyń biri», dedi Máýlen Áshimbaev.

Sonymen qatar Senat Tóraǵasy otyrys barysynda qaralǵan erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtarǵa qatysty zań jobasynyń mańyzy zor ekenin aıtty.

«Búgin birinshi oqylymda qa­ralǵan zań jobasy erekshe qor­ǵalatyn tabıǵı aýmaqtar sala­syndaǵy zańnamany odan ári je­til­dirýge arnalǵan. Bul ózge­rister – zaman talabyna saı. Sebebi sońǵy aılarda el arasyn­da qorshaǵan ortany, jan-janýar­lardy qorǵaýǵa qatysty máse­leler qyzý talqylanǵany belgili. Depýtattar osy zań jobasynyń tujyrymdamasyn qoldap otyr. Endi bas komıtet jaýapty mı­nıstrlikpen birlesip, jumys barysynda týyndaǵan máselelerdi ekinshi oqylymǵa deıin jan-jaqty talqylaıdy», dedi Máýlen Áshimbaev.

Zań «Kókjaılaý» taý shań­ǵy­sy kýrortyn salý úshin erekshe qorǵalatyn aýmaqtardyń qura­my­nan shyǵarylǵan qoryq jer­lerin jáne «Býrabaı» arnaıy eko­no­mıkalyq aımaǵy týrıstik kesheni úshin berilgen jekelegen ýchaskelerdi qaıtarý tetikterin engizýdi kózdeıdi. Qazirgi ýaqytta belgili bir maqsattarǵa bólingen tabıǵı qoryqtar men kýrorttyq aımaqtardyń ýchaskeleri maqsaty boıynsha paıdalanylyp otyrǵan joq. Parlament depýtattary bul aý­maq­tardy ulttyq parkter men bire­­geı tabıǵı keshenderdiń qura­myna, memlekettiń erekshe qor­ǵaýyna qaıtarý týraly bastama kóterdi.

Zań jobasyna sáıkes, Jer ko­deksine jáne «Erekshe qorǵa­latyn tabıǵı aýmaqtar týraly» zańǵa ózgerister engizý qajet. Depýtattar ǵylymı jáne teh­nıkalyq-ekono­mıkalyq negizde­melermen emes, Úkimettiń usy­nysy boıynsha beıindi vedomstvomen jáne jer­gilikti atqa­rýshy organdarmen kelise otyryp, qoryq jerlerin erekshe qorǵalatyn tabıǵı aý­maq­tardyń quramyna qaıtarý rási­min ońaı­latýdy usynady. Zań joba­synda erekshe qorǵalatyn aýmaq­tar­dyń quramyna jyl boıy maq­satqa saı ıgerilmegen bos jerler qaıtarylýǵa jatatyny aıtylǵan.

«Zańnyń máni erekshe qorǵa­la­tyn aýmaqtardan ózge maqsatta paıdalanýǵa berilgen jerler já­ne nysanaly maqsaty, týrızmdi nemese arnaıy ekonomıkalyq aı­maq­tardy damytý boıynsha paı­dalanylmaǵan jerler qaıta­rylýǵa jatady. Bir jyldan keıin eger berilgen jer aýystyrylmasa jáne óziniń nysanaly maqsaty boıynsha paıdalanylmasa, Úkimettiń sheshimi boıynsha jáne ýákiletti organnyń kelisimi boıynsha erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtardyń jerlerine qaıtarylady. Mysaly, AEA úshin «Býrabaı» kýrorttyq aımaǵynan 360 ga bólingen, onyń 110 gektary paıdalanylmaǵan. Mine, osylar qaıtarýǵa jatady. Sondaı-aq 1002 gektar paıdalanylmaǵan «Kókjaılaý» taý shańǵysy kýror­ty keri qaıtarylady», dep tú­sindirdi ázirleýshilerdiń biri Senat depýtaty Nurlan Qylyshbaev.

Osy zań jobasyna baılanysty baıandama jasaǵan Ábdáli Nuralıev zań jobasy erekshe ekologııalyq, ǵylymı, tarıhı-mádenı jáne rek­reasııalyq qundylyǵy bar erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtardyń jerin kúzetýge jáne qorǵaýǵa baǵyttalǵanyn atap ótti.

«Búgingi kúni eldiń ekono­mı­kalyq damý qarqynynyń ósýi jáne tabıǵı resýrstardy paıda­lanýdy kúsheıtý jaǵdaıynda bıologııalyq ártúrlilik elementi retinde biregeı tabıǵı resýrs­tardy saqtaý júıesin odan ári je­til­dirý máselesi ózekti bolyp otyr. Qaralyp otyrǵan zań jo­basynyń negizgi maqsaty – týrızm obektilerin jáne erekshe strategııalyq mańyzy bar qury­lys­tardy salý jáne olardyń jumys isteýi úshin buryn shyǵa­ryl­ǵan jáne maqsaty boıynsha paıda­la­nylmaǵan jerlerdi erekshe qor­ǵalatyn tabıǵı aýmaqtar qura­myna qaıtarý rásimin ońaı­latý. Is júzinde mundaı jaǵdaı­lar «Býrabaı» memlekettik ult­tyq tabıǵı parkiniń jáne Ile Ala­taý memlekettik ulttyq tabı­ǵı par­kiniń jerlerinde oryn alyp, maqsaty boıynsha paı­da­la­nyl­maǵan bosalqy jerlerdi erekshe qor­ǵalatyn tabıǵı aýmaqtar jer­leri quramyna qaıta aýystyrý má­se­lesi týyndap otyr», dedi sena­tor.

Medısına salasynda kemshilik kóp

Senattyń jalpy otyrysynda depýtattar Premer-Mınıstrdiń atyna saýaldar joldady. Depýtat Murat Baqtııaruly medısına salasyndaǵy ózekti máselelerdi kóterdi. Senator óńirlerge sapary kezinde jergilikti jerdegi densaýlyq saqtaý salasynda she­shimin tappaı jatqan birqatar kúrdeli máselelerdiń bar ekenin aıtty. Sondaı-aq otandyq medısı­na naryǵy aýyr synaqqa tótep bere almaǵanyn tilge tıek etti.

Depýtattyq saýal barysynda pandemııa kezeńinde oryn alǵan jaǵdaıdan qorytyndy shyǵaryp, sala mamandarynyń pikirleri men usynystaryn eskerý kerek ekeni de aıtyldy. Murat Baqtııaruly otandyq dári-dármekterdiń tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi sheńberinde jáne mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesindegi úlesi bar-joǵy 26 paıyzdy quraıtynyn, qalǵan 74 paıyz sheteldikterdiń úlesinde ekenine basa mán ber­di. Sonymen qatar medısına sala­syndaǵy maman tapshylyǵy da nazardan tys qalmady.

«Qazir emdeý oryndarynda 4 myń dáriger jetispeıdi. Ási­rese reanımatolog, rentgenolog, pýlmonolog, taǵy basqa da osy sııaq­ty salalyq mamandardyń tap­shy­lyǵy qatty bilinedi. Tipti koronavırýstyń qaýpi seıil­meı turǵan iri ortalyqtar men óńir­lerdegi aýrýhanalar men emha­nalarda 800-den astam ınfeksıo­nıstiń orny bos tur», dedi senator.

Depýtattyń aıtýynsha, qazirgi tańda dáriger kadrlarymen qam­tamasyz etý qalalyq jerde – 56,8 paıyz bolsa, aýylda bul kórsetkish 16,1 paıyzdy quraıdy. Qazaqstanda medısına mamandaryn daıarlaıtyn alty joǵary oqý orny bar. Ondaǵy salalyq mamandar daıarlaıtyn medısınalyq-profılaktıkalyq fakýltetter jabylyp qalǵan. Biraq sol mamandardyń qajettigin ómir kórsetip otyr. Osyǵan baılanys­ty senator «Dárigerler mártebesi týraly» zań qabyldaýdy usyndy.

Senator Álı Bektaevtyń aıtýynsha, «Aýyl» partııasynyń belsendileri men eriktileri 200-ge jýyq eldi mekendi aralap, jergilikti densaýlyq saqtaý me­ke­meleriniń múmkindikterimen ta­nysqan. Sonyń nátıjesinde aýyl­dyq aýrýhanalardaǵy jaǵ­daı kúrdeli ekeni anyqtalǵan. Depý­tat aýyldyq eldi mekenderde turǵyn­dardy emdeýge beıimdelgen stasıonarlardyń tapshylyǵyn sóz etti.

«Qazaqstan boıynsha 1999 jyl­dary aýyl halqyna qyzmet kór­setip turǵan 144 aýyldyq aýrý­hananyń sany on jylda 2,5 esege qysqaryp, qazirgi tańda 60-y ǵana qalǵan. Aqmola, Batys Qazaq­stan, Soltústik Qazaqstan jáne Túr­kistan oblystarynda aýyldyq aýrýhanalar múldem qysqaryp ketken», dedi Álı Bektaev.

Sonymen qatar senator aýyl­dyq jerlerdegi qyzmet etip turǵan dárigerlik ambýlatorııalar men feldsherlik-akýsherlik pýnkt­terdiń materıaldyq jaǵdaıynyń nasharlyǵyna toqtaldy. Aýyl­darda dárihanalardyń tapshylyǵy máselesi de kóterildi. Depýtat aýyl turǵyndary tabysynyń tómen­digine baılanysty jergi­likti jerde jekemenshik dáriha­na­lardyń joqtyǵyn jáne medı­sına mekemelerin dári-dár­mekpen qamtamasyz etýdiń deńgeıi óte tómen ekenin jetkiz­di. Aýyldyqtardy dári-dármek­pen qamtamasyz etý kúrdeli prob­le­maǵa aınalǵanyn ashyq aıtty.

Senator aýyldaǵy ambýlato­rııalar men feldsherlik-aký­sherlik beketterde qyzmet isteıtin dárigerlerdiń kásibı deńgeıiniń tómen ekenin, mamandardyń je­tispeýshiligi baıqalatynyn da atap ótti. Osyǵan baılanysty halyq sany 3000-nan asatyn árbir eldi mekende óziniń dárihanasy, jedel járdemi men perzenthanasy bar aýyldyq aýrýhanalardy qalpyna keltirýdi tez arada qolǵa alǵan jón degen usynysyn bildirdi.

Halyqaralyq qatynastar, qor­ǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi Qaırat Qojamjarov Ulttyq ulannyń materıaldyq-tehnıkalyq jabdyqtalýyna nazar aýdaryp, Úkimet basshysynyń atyna depýtattyq saýal joldady.

Q.Qojamjarovtyń aıtýynsha, Ulttyq ulannyń qyzmeti jyl saıyn az qarjylandyrylady. Mundaı másele áskerı daıarlyq pen áskerı qabilettilikke keri áserin tıgizbek. Sondaı-aq jyldan jylǵa bul salada kólik parkin jańartý, bólimshelerdi zamanaýı qarý-jaraq, baılanys, arnaıy jáne jeke qorǵanys quraldarymen jabdyqtaý máselesiniń ózektiligi artyp keledi. Qazirgi tańda qoldanystaǵy tehnıkanyń, onyń ishinde brondalǵan avtomobıl tehnıkalarynyń 50 paıyzdan astamy eskirgen jáne olardy esepten shyǵaratyn ýaqyt jetken. Arnaıy quraldyń 60 paıyzynyń saqtaý merzimi aıaqtalǵan. Jeke brondy qorǵaý jáne belsendi qorǵanys quraldarymen jab­dyqtaýdyń ortasha kórsetkishi 88 paıyz bolǵanymen, áskerı brondy keýdesheniń úlesi – 3,6 paıyz, oq ótpeıtin dýlyǵa sııaqty zattardyń úlesi nebári 22,8 paıyzdy qurap otyr.

Sonymen qatar depýtat Ulttyq ulannyń áskerı qyzmetshilerin turǵyn úımen qamtý jáne jalpy áskerı tamaqtandyrý qunyna qatysty máselelerge de toqtalyp, aıtylǵan túıtkilderdi sheshý joldaryn usyndy.

«Týyndap otyrǵan qaterlerge jedel den qoıý jáne qolda bar resýrstardyń tıimdiligin arttyrý joldarynyń biri – Ulttyq ulannyń Bas qolbasshysy laýazymyn Ishki ister mınıstri orynbasarlarynyń biriniń laýazymymen biriktirý. Mundaı tájirıbe ulttyq qaýipsizdik organdarynda jaqsy nátıje berdi. Sondaı-aq joǵaryda aıtylǵan olqylyqtardy eskerip, aldaǵy úsh jyldyq kezeńge arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetti qalyptastyrý kezinde Qazaqstan Respýblıkasy Ult­tyq ulanynyń qyzmetin teńge­rimdi qarjylandyrý másele­sin qarastyrýdy, kúshtik qurylym­dardyń úılestirilýin kúsheıtýge qatysty qosymsha sharalar qa­byldaýdy usynamyz», dedi Qaırat Qojamjarov.

Senattyń Agrarlyq máse­leler, tabıǵatty paıdalaný jáne aýyl­dyq aýmaqtardy damytý komı­­tetiniń hatshysy Aqylbek Kúrish­baev ıgerilmeı jatqan jerler má­selesine qatysty Premer-Mı­nıstrge depýtattyq saýal jol­dady.

«Aýyldyq jerlerdi órken­de­týdiń negizi – jeke qosalqy sharýashylyqtardy damytýdyń naqty mehanızmin qalyptastyrý. Ol úshin ǵaryshtyq monıtorıng derekteri negizinde, ıgerilmeı nemese tıimsiz paıdalanylyp jatqan jerlerdi qaıtyp alý jónindegi jumystardy belsendi túrde júrgizý kerek. Sondaı-aq olardy eń aldymen jeke sharýa qojalyqtardyń jer máselelerin sheshý úshin paıdalaný qajet»,  dedi Aqylbek Kúrishbaev.

Senator aýyl sharýashy­ly­ǵynyń ınfraqurylymyn da­mytýdyń tıimdi tetikterin usy­nyp, ákimshilik jáne aımaqtyq áleýmettik kásipkerlik korporasııalary arqyly bıýdjettik jáne nesıelik qarjy esebinen qajetti óndiristik ınfraqurylymdardy salyp, olardy kooperatıvterge lızıngke berý nemese bólip tóleý arqyly satý máselesin kóterdi. Bul jumysqa seriktes retinde sharýashylyqtardy jumyldyrý qajettiligin de atap ótti.