Grýzııada jurt kópten kútken prezıdenttik saılaý ótti. Onyń basty ereksheligi burynǵy prezıdent Mıhaıl Saakashvılı dáýiriniń ótkenin ańǵartqanynda edi. Endi bul laýazymnyń ıesi el ómirine burynǵydaı aıtarlyqtaı yqpal da ete almaıdy.
Iá, el bıliktiń prezıdenttik júıesinen parlamenttik júıesine kóshkeni aıqyn boldy. Oǵan sońǵy jyldarda Saakashvılıdiń bılikten tolyqtaı yǵystyrylǵany aıqyn mysal.
*Dúbirge toly dúnıe
Grýzııada jurt kópten kútken prezıdenttik saılaý ótti. Onyń basty ereksheligi burynǵy prezıdent Mıhaıl Saakashvılı dáýiriniń ótkenin ańǵartqanynda edi. Endi bul laýazymnyń ıesi el ómirine burynǵydaı aıtarlyqtaı yqpal da ete almaıdy.
Iá, el bıliktiń prezıdenttik júıesinen parlamenttik júıesine kóshkeni aıqyn boldy. Oǵan sońǵy jyldarda Saakashvılıdiń bılikten tolyqtaı yǵystyrylǵany aıqyn mysal.Al prezıdenttik saılaýǵa kelsek, oǵan qatysqandardyń bedelinen buryn ol tek eldegi saıası kúshterdiń ara-salmaǵyn ǵana kórsetti desek bolar.
Kútkendegideı, «Grýzın armany» partııasynyń, onyń kósemi, qazirgi premer-mınıstr Bıdzına Ivanıshvılıdiń degeni boldy – onyń adamy Georgıı Margvelashvılı jeńiske jetti. Ony qoldap saılaýshylardyń 62,1 paıyzy daýys berdi. Al Mıhaıl Saakashvılıdiń «Biregeı ulttyq qozǵalys» partııasynyń úmitkeri Davıd Bakradze 21,7 paıyz, burynǵy parlament spıkeri, reseıshil oppozısıoner Nıno Býrdjanadze 10,2 paıyz daýys aldy. Bul – eldegi saıası kúshterdiń ara salmaǵy.
Sarapshylar, kúreske qatysqandar da osylaı bolatynyn kúni buryn topshylaǵan. Bıdzına Ivanıshvılı óz adamynyń 60 paıyzdan joǵary daýys alatynyn, odan tómen bolsa, ony qorlyq sanaıtynyn málimdegen. Tipti, birinshi týrda jeńiske jetpese, ekinshi týrǵa qatyspaı qoıatyndaryn da aıtqan. Bireýler muny jarnamadaı sanasa, bul ózi shyndyqqa janasatyndaı da edi.
Kópshilik jurt bul saılaýdy, olar oǵan tikeleı qatyspaǵanmen, burynǵy prezıdent Mıhaıl Saakashvılı men premer-mınıstr Bıdzına Ivanıshvılıdiń kúresindeı qabyldady. Ivanıshvılı jeńdi, Saakashvılı sol kúni-aq elden ketti. Sondyqtan da jurt jańa saılanǵan prezıdenttiń sózine emes, Ivanıshvılıdiń málimdemelerine kóbirek qulaq túrip otyr.
Soǵan biz de qulaq túreıik. «Menińshe, men aıtqanymnyń bárin oryndadym. Men árqashan da saıasatta eki jyldan artyq qalmaımyn degenmin. Eki jyl eki aıda men bárin de júzege asyrdym: avtorıtarlyq úkimetti bılikten alastap, jańa da jaqsy úkimet qurdym. Endi qoǵamdy damytýmen aınalyspaqpyn...». Ivanıshvılı jańa prezıdenttiń qyzmetke kirisý saltanatynan soń bir aptadan keıin úkimet basshysy qyzmetinen ketpek. Al ınaýgýrasııa 17 qarashaǵa belgilenip otyr.
Rasynda da, Bıdzına Ivanıshvılıdi fenomen dese de bolǵandaı. Búkil bılik tutqasy qolynda turǵan, Batystyń, sonyń ishinde AQSh-tyń qoldaýyn kórgen Saakashvılıdi sonyń bárinen aıyryp, el ishinde jańa tártip ornatty. Eki jyl ishinde! Mol qarjynyń arqasy der bireýler. Qarjysyn bosqa shashyp, sol bılikke jete almaı júrgender qanshama?! Al mıllıarder Ivanıshvılı sol bılikke qumar da emes eken. Jaqynda odan ketpek, ornyn basqalarǵa usynbaq. Muny da basqalar jasaı almaıdy.
Al jańa prezıdentke kelsek, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory Georgıı Margvelashvılı Ivanıshvılı úkimetinde bilim berý mınıstri, saılaý aldynda vıse-mınıstr bolǵan, aıryqsha kózge túse qoımaǵan qaıratker edi. Sondyqtan da ony jeńiske jetkizgen Ivanıshvılıdiń bedeli deıdi jurt.
Ákesin aıyptap, aqtalmaq boldy
Bılikke qumarlyq ne istetpeıdi, Sırııadaǵy hımııalyq qarýdy qoldaný daýynan qutylý úshin prezıdent Bashar Asad elde bul qarýdyń paıda bolýyn ákesi marqum Hafez Asadqa jaýyp, álem aldynda aqtalǵysy keldi.
Oǵan sebep: aldaǵy Sırııadaǵy jaǵdaıdy bitim jolymen retteýge arnalǵan Jenevadaǵy konferensııada bılik máselesi de sóz bolady. Al bitim máselesi sol bılikke tikeleı qatysty. Sonyń aldynda Bashar Asad óziniń kelbetin jaqsy jaǵynan kórsetkisi keledi. Onyń bir joly – eldegi josyqsyzdaý jaǵdaıǵa kináli etip ákesin kórsetý. Muny adamı turǵyda saraptaǵanda, qaı el, qaı halyqta da eshkim maquldaı qoımasy anyq.
Marqum Hafez Asadtyń Sırııany bılep-tóstegen kezindegi áreketterin aqtaý qıyn. Taıaý Shyǵystaǵy osynaý árqashanda tarıhı ról atqarǵan eldi onyń baqaıshyǵyna deıin qarýlanǵan mılıtarıstik memleketke aınaldyrǵany belgili. El baılyǵy negizinen sol qarýlanýǵa jumsaldy. Hımııalyq qarýdy jasaqtaǵan da áke – Asad ekeninde daý joq. Áskerı rejimdi saqtap turý úshin qatań polıseılik júıe de qalyptastyrdy.
Sol mılıtarıstik eldi de, áskerı polıseılik júıeni de ákesinen qabyldap alǵan Bashar Asad eshqaısysynan bas tartqan joq. Mine, ol eldi 2000 jyldan beri bılep keledi. Ákesiniń keıbir «artyq ketken» áreketterinen bas tartýyna da bolar edi. Biraq ony oıyna da almaǵan. Qaıta ony saqtap qalý úshin janyn salyp kúresti. Hımııalyq qarýdy qoldanbaý týraly álemdik kelisimge qosylyp, onyń kózin joıýǵa múmkindigi kóp boldy. Biraq ony paıdalanbady. Ol ǵana emes-aý, marqum ákesi Hafez Asad elde shırek ǵasyrdaı komendanttyq jaǵdaı ornatty. О́te sırek kezdesetin naǵyz turpaıy, adamshylyqqa syımaıtyn tártip. Odan balasy bas tartqanda, biraz bedel de arttyrar edi. On jyl boıy sol tártiptiń «jemisin» jedi. Tipti, kóterilgen halyq ony joıýdy talap etkende de, kópke deıin oǵan kóngen joq. Tek óz jaǵdaıy tuıyqqa tirelgende ǵana ony joıýǵa májbúr boldy. Halyq oǵan kónbedi, endi onyń birjola ketýin talap etti. Sodan beri elde azamat soǵysy júrip jatyr. Hımııalyq qarý da qoldanyldy. 100 myńnan astam adam qaza tapty.
Bashar Asad qandaı jolmen bolsa da bılikte qalǵysy keledi. Ony qarýmen ustap turý qıynǵa soǵatyn túri bar. Endi álem aldynda kináni ákesine artyp, ózi aq bolyp shyǵyp, «demokratııalyq jolmen» bılikte qalýdy josparlap otyr. Bul elde kelesi jyly ótetin prezıdenttik saılaýǵa qatyspaq. «Ál-Maıadın» telearnasyna bergen suhbatynda «saılaýǵa qatyspaı qalýdyń sebebin kórip otyrǵanym joq» dedi ol. Buryn da «halyqtyń qalaýy solaı bolsa», saılaýǵa qatysýdan bas tartpaıtynyn málimdegen.
Árıne, halyqtyń qalaýyna qarap, Bashar Asad budan eki jyl buryn-aq bılikten ketkende, búgingideı qan da tógilmes edi, mıllıondaǵan halyq bosyp ta ketpes edi. О́zine kúná da arqalamas edi. Ony halyqtyń saılaýda qoldaı qoıýy da ekitalaı-aý deısiń. Biraq soǵys júrip jatqan kezdegi saılaýda bári bolýy múmkin.
AQSh-tyń memlekettik hatshysy Djon Kerrıdiń «ol bılikte qalatyn bolsa, soǵystyń bitpeıtini anyq» degeni bar. Árıne, Kerrı áýlıe emes, onyń aıtqany zań da emes. Biraq onda shyndyq jatyr. Eldi qarýmen qorǵaýǵa bolar, al bılikti qarýmen ustap turý qıyn.
Mamadııar JAQYP,
«Egemen Qazaqstan».