Arysyn súıgen án-júrek

Talant – Alladan berilgen erekshe syı desek, kez kelgen adam ol tartýdy enshileı bermesi anyq. Enshilegen jaǵdaıda da ataq pen tanymaldylyqtyń býy­nan týma tabıǵatyn saqtap, qarapaıym adamı bolmysyna qylaý túsirmeı ótetinderi sırek. Erjan Serikbaevty sol qa­­ra­paıymdylyǵyna ómiriniń sońy­na deıin noqattaı da daq tú­sirmeı ótken jan deıdi kózkór­gen zamandastary. 50-ge tolýyna úsh aı qalǵanda peshenesine bu­ıyrtqan dám-tuzy taýsylǵan kom­pozıtordyń baqılyq bol­ǵanyna qyrkúıek aıynyń 25-inde toǵyz jyl tolady eken. Saz­gerdiń úıindegi jeńgemiz Kámılá Serikbaeva jaryna degen saǵynyshymen bólisti:

– Ekeýimiz bir synypta oqyp, keıin bir jerde jumys istedik. Bizdiń Erjan tabıǵatynan óte qarapaıym, uıań bolatyn. Bala kúninen sportpen aınalysty. Sabaǵyn jaqsy oqyp, mýzykany janyna serik etti. Mektepte oqyǵan kezinde ándi kóp aıtpaıtyn. Keıin áskerge baryp ashyldy ǵoı deımin, kelgennen soń án jaza bastady. Shyny ke­­rek, men Erjanǵa emes, eń bi­rin­shi ánine ǵashyq bolǵanmyn. Áýelde sábı, mahabbat týraly án­dermen bastalǵan ińkárlik ke­ıin úlken týyndylarǵa qaraı aýys­ty. Eń alǵashqy ánderiniń biri – «Ádemi», odan keıin meniń tý­ǵan kúnime arnalǵan «Injý-mar­jan» edi. Biraq bastapqyda Er­janǵa kompozıtor retinde qara­ma­dyq. Áýesqoılyqpen týǵan án­deriniń biri ǵoı dep júre ber­dik. Keıinirek baıqadyq, Er­jan­nyń júreginen mahabbat, sa­ǵy­nysh sezimi býyrqana tógilip, janymyzdy baýrap aldy, – deı­di kompozıtordyń jary.

Iá, sábıge, jarǵa degen mahab­battan týǵan ánder keıin ata-ana, týǵan jer, Otanǵa degen uly se­zimderge ulasty. Erjan Se­rik­baev án álemine óz­ge­she ba­ǵyt, aıryqsha betalys­pen keldi. Saz­gerdiń bir áni ekin­shisine uqsa­maıdy. Anaǵa degen mahabbaty bólek bolsa, týǵan jer, otbasy, dosqa degen se­zim­deri múldem basqa qyrynan jar­qyraı ashylyp, shynaıy jet­kizilgendiginen bolsa kerek,­ kez kelgen áni qysqa ǵana ýaqyt ishinde ár júrekten óz ornyn alyp úlgeretin. Án arqyly hal­qyn qýantatyn da, jylata da alatyn. Tipti el arasynda «Erjannyń ánderi qazaqtyń toı dástúrine dendep enip alǵan ózbek áýenin keıin syrǵytty» deıtin qurmet lebizi de áli kúnge deıin kóp aıtylady. Ásirese sazgerdiń sońǵy jazylǵan týyn­dy­lary­nyń biri sanalatyn ánshi Dáýren Seıitjanovtyń oryn­daýynda halyqqa keńinen tanylǵan «Tań­ǵy qala» áni óziniń janrlyq erek­sheligimen de, áýen qunarymen de tyńdarman júregine myqtap bekidi. «Alǵa, qazaq jigitteri!», «Qazaqstan», «Almaty tańy», «Netken ómir», «Alystaǵy arman», «Aýylym, ańsadym», «Arysym», «Jan áke», «Sen qa­symda bolmasań» ánderi qazaqy boıaýymen daralansa, «Seka», «Aı-aı-aı», «Shymkenttiń salqyn syrasy» syndy ázil-qaljyńǵa qurylǵan ánderi jurtshylyq tarapynan jyly qabyldandy. Tipti sońǵy áni Shymkent halqynyń boıtumaryna da aınalyp úlgerdi. Júrekten shyqqan ánniń júrekke jetýi degen osy shyǵar. 

Topyraq tartty ma eken, ómi­rinen qaıtarynan bir kún buryn týǵan jeri Arysqa asyǵys atta­nypty. Erteńgi kúni qaıǵyly qazaǵa sebepshi bolǵan apatqa ushyraıdy. Jarynyń aıtýyn­sha, kompozıtor qaı jerde júrse de: «Almatyda, Shymkentte jú­rip ólip qalmasam eken, meniń armanym – sońǵy demimniń Ary­symnyń topyraǵynda úzilgeni», – dep sóz arasynda jıi aıta­dy eken. Sol tilegi taǵdyrynda oryn­daldy.

– Ańsary aýylǵa aýatyn da turatyn. Qalada eń kóp degende eki apta ǵana júredi de, «elimdi, dos­tarymdy saǵyndym» dep aýyl­ǵa ketip qalatyn. Arys­tyń ja­ǵasynda sý keship, jańa ánge shabyt alatyn. «Men ádemi kıi­nip júrýden de sharshaımyn, ja­­lań aıaq, jalań bas aýyl­dyń topyraǵyn taptaǵym ke­le­di» deıtin. Ánderiniń deni sol­ aýyldyń shańyna aýnap-qý­nap kelgennen keıin týatyn.­ Adam­nyń ishinde bir názik sezim­der bo­lady ǵoı. «О́ziniń ómirden er­te­ ketetinin sezip júrdi me?», dep oı­laımyn keıde. «Taǵdyr joly», «Baıqamaımyz» syndy án­deri arqyly ómirge degen qımastyq sezimin bil­dirgen­deı. Oryndalmaı ketken armandar da ánderiniń negizgi ar­qaýy bolatyn. 40 jasynan shy­ǵar­ma­shylyǵyn muń «meńdeı» bas­tady. Únemi júreginde bir sa­ǵy­nysh júretin. Shymkent pen Arys­­tyń jaǵasy bir-aq saǵattyq jol ǵoı. Biraq soǵan saǵyna án shyǵaratyn. Almatyda bolsa, shetelde júrgendeı kóńili órekpip, saǵynyshyna erik beretin. Erjan bir orynda otyra almaıtyn, «baratyn jerim, isteıtin sharýam kóp» dep únemi asyǵys júretin. О́mir­den de osylaı asyǵys attandy. Jalǵyz-aq kóńilge jubanysh – peshenesine jazylǵan kelte ǵumyrynda Erjanymnyń osynsha dúnıe jasap, halqynyń ulyna aınala alǵany. Aınalasyndaǵy adamdarǵa jasaǵan jaqsylyǵy odan da kóp. Kishipeıil bolatyn, qolynan kelgen kómegin irkip qalǵan emes. Ony kúni búginge deıin barlyǵy aıtyp ta júr. So­ńynan qalǵan jalǵyz tuıaǵy – balam Beıbarys ekeýmiz osyǵan shú­kirshilik etemiz, – dep jary Ká­mılá Serikbaeva kóz jasyna erik berdi. Ýaqyt – ózi emshi. Biz jubatýǵa tyryspadyq.

Ýaqyt-aǵzamnyń sazger peshe­nesine buıyrtqan ǵumy­ry ne­bári jarty ǵasyrmen tuıyq­ta­lypty. Osydan týra toǵyz jyl buryn ajal jastyǵyna bas qoıǵan talanttyń beınesi bú­ginde saǵynyshqa aınalyp úl­gergenimen, jazyp ketken ánderi sulýlyqqa jany qushtar ár tyń­darman­nyń júregin syrly sazymen terbetýde. Demek, sazgerdiń ózi ótkenimen, án-ǵumyr máńgi jasaıdy, jyr-júrek úzdiksiz soǵa beredi...