Mal urlyǵy órship tur

Kúnderi tórt túlikke qarap otyrǵan aýyl turǵyndary «polısııasymen bir-aq qoparý kerek» desedi. О́ıtkeni baǵyp otyrǵan maly iz-túzsiz joǵalǵanmen, ury ustalmaıdy. Polısııa qyzmet­ker­leri aýyldyqtardyń aryzyna nemquraıdy qaraıtyn kórinedi.

Jiliktep jazaıyq: bıyl 2 shildede Katonqaraǵaı aýda­ny­nyń Sogornoe aýylynyń tur­ǵy­ny Beıbithan Aryshevtiń jaıylymda júrgen 86 bas qoı-eshkisi ushty-kúıli joǵalyp ketken.

– Úsh aıdyń júzi boldy, joǵalǵan qoı-eshkim tabylmady. Polısııa qyzmetkerleri izdeýge qulyqsyz sııaqty. Aıtqan aryzyńa nemquraıdy qaraıdy, –deıdi Beıbithan Aryshev. 

Al oblystyq Polısııa departamentiniń baspasóz qyz­met­­kerleriniń bergen máli­met­terine súıensek, Sogornoe aýy­ly turǵynynyń 86 bas usaq  malynyń joǵalýy boıynsha zańǵa sáıkes sotqa deıingi tergep-tekserý amaldary júrip jatyr. Oqıǵaǵa qatysty aqparatty jınaqtaý kezinde mal ıesi 2 shildede, saǵat tańǵy 06:00 shamasynda qystaǵynan bir-eki shaqyrym jerdegi jaıylymǵa 156 bas usaq malyn jibergenin aıtqan. Saǵat ondar shamasynda óristegi mal ádettegideı sýat­qa kelgen joq. Keshki saǵat tórt­ter­de óz kúshimen maldy izdeı bastaıdy. Izdeý barysynda 69 basy tabylǵan. О́zdikterinen izdeý nátıje bermegen soń birneshe kúnnen keıin polısııaǵa júgingen.

Qazirgi tańda Katonqaraı aýda­ny­nyń polısııa bólimi atalǵan fakti boıynsha barlyq qajetti jedel-izdestirý shara­laryn júrgizip jatyr. Atap aıtqanda, jábirlenýshiniń kórshiles aýyldastarynan jaýap alyndy, aýdan aýmaǵynda turatyn múliktik qylmys jasaǵan turǵyndardan suraldy. Sonymen qatar et ónimin satatyn oryndar, mal tasýmen aınalysatyn turǵyndar, sharýa qojalyqtary da tekserildi. Taýly jerler, «Kúlmes» ýchaskesi jáne basqa aýyldyq okýrgterge qarasty aýmaqtar da nazardan tys qalǵan joq. Aryz túse salysymen patrýldik, krımınaldyq polısııa qyzmetkerleri Katonqaraǵaı aýdanynan tysqary shyqqan kólikterge tekserý júrgizdi. Kýá bolýy múmkin tulǵa­lar­­dy anyqtaý úshin О́rnek, Sol­da­tovo, Sogornoe, Topqaıyń aýyldarynyń turǵyndarynan jaýap alyndy. Alaıda qabyl­da­nyp jatqan sharalarǵa qa­ra­mas­tan, qylmysty ashý nátıjesiz bolyp tur.

Polısııa departamenti bas­pasóz qyzmetkerleriniń aıtýyn­sha, qozǵalǵan istiń barlyǵy der­lik nátıjesiz emes. Ustalyp jat­qan urylar da bar. Máselen,  Ka­tonqaraǵaı aýdanynyń Belqa­­ra­ǵaı aýyly turǵynynyń bir bas sıyryn urlap ketti degen kú­dikpen, 25 jastaǵy О́rnek aýy­ly­nyń azamaty anyqtalǵan. Bul is boıynsha tergeý amaldary jal­ǵa­syp jatyr.

Sondaı-aq Belqaraǵaı aýylynda tusaýly júrgen eki bas jylqy da joǵalǵan. Ol fakti bo­ıynsha joǵaryda baıandalǵandaı keń aýqymdy jedel-izdestirý sharalary júrgizilýde.

Belqaraǵaımen kórshiles jatqan taý bókterindegi О́rnek aýylynda da mal urlyǵy órship tur. Tórt túlikke qolaıly jer bolǵandyqtan, О́rnek tur­ǵyn­da­rynyń negizgi sharýasy – mal ósirý. Biraq kóktem shyǵyp, mal aýyzy kókke tıe bastaǵanda urlyq-qarlyq ta beleń alady eken. Burynǵylaryn tizip qaıtemiz?! Bertinde aýyl tur­ǵy­ny Aıdynbek Jylaıdyń eki aty joǵalypty. Al Tańjaryq Mamyrdyń iri qarasyn urlaǵan kúdiktini jergilikti saqshylar emes, oblys ortalyǵynan kelgender quryqtapty. Bul máseleni kóterip otyrǵan О́rnektiń tur­ǵy­ny Áshet Májıttiń quqyq qorǵaý qyzmetkerlerinen kóńili qalǵan sekildi.

– Malyńa ala jazdaı tyr­tyń­dap júrip shóbin daıyn­daı­syń. Qystaı baǵasyń. Kóktemde aýyzyńnan jyryp, urlap ketedi. Uryny ustap berseń de polıseıler qoıa bere salady, – deıdi Áshet Májıt.

Mal urlyǵy Katonqaraǵaıda ǵana emes, oblystyń Jarma, Ulan, Úrjar aýdandarynda da tyıylmaı tur.

Jýyqta ǵana Úrjar aýdanynda mal urlap, paıda kórmek bolǵandar quryqtaldy. Jedel izdestirý sharalary barysynda Altynshoqy aýylynyń 33 jáne 43 jastaǵy turǵyndary ustaldy.

Kúdiktilerdiń biri buryn sottalǵan eken. Qazirgi ýaqytta ekeýiniń segiz ret urlyq istegeni anyqtaldy. Bıyl tamyzda olar Taskesken aýylynyń mańynan bes bas jylqy aıdap alyp ketken. Olar negizinen jaz kezindegi túngi ýaqytta áreket etip otyrǵan sııaqty. Keltirgen shyǵynnyń mólsheri – shamamen 3 mıllıon teńge.

– Urlanǵan maldy Túrkistan qalasynyń turǵynyna satyp ji­bergen. Al odan túsken qara­jat­ty óz qajettilikterine jum­saǵan. Sondaı-aq tintý kezinde 200 kıloǵa jýyq iri qara eti, eki qulyndy bıe jáne bir­ne­she maldyń terisi tabyldy, – deıdi oblystyq Polısııa de­par­tamentiniń bastyǵy Saǵat Mádıev.

Atalǵan fakti negizinde Qyl­mys­tyq kodekstiń 188-1-baby, 2-tarmaǵy, 1-tarmaqshasy, ıaǵnı «Toptasqan mal urlyǵy» boıynsha sotqa deıingi tergeý amaldary júrgizilip jatyr.

Esterińizde bolsa, elimizde mal urlyǵyna qatysty Qyl­mys­tyq kodekske 188-1 baby engi­zilgen. Atap aıtsaq, mal urly­ǵymen aınalysqandar úshin jaza­nyń eń uzaq merzimi – 12 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrýy múmkin. Demek mal urlyǵy aýyr qylmystar sanatyna aýys­­­­ty­ryldy. Jábirlenýshi men kú­diktiniń arasynda tatýlasý jaǵ­da­ıy bolmaıdy.

– Qylmystyq top quramynda jáne iri kólemde jasalǵan qyl­mys úshin jaza kúsheıtilip, 12 jylǵa deıin bas bostandyqtan aıy­rý kózdelgen. Saralap qarasaq, mal urlyǵynyń kádimgi kásipke aınalyp, oǵan kóp adamnyń qatysy baryn ańǵarýǵa bolady, – deıdi oblystyq Polısııa departamentiniń bastyǵy Saǵat Mádıev.

Jańa zańda tórt qylmys quramy qarastyrylǵan eken. Máselen, eń jeńil qylmys qu­ra­my qarapaıym mal urlyǵyna qatysy bar adamdardy bes jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyryp, múlkin tárkileýdi kózdeıdi. Al uıymdasqan qylmystyq top 500 AEK-ten joǵary shyǵyn keltirse, úsh jyldan jeti jylǵa deıin temir torǵa toǵytylady, dúnıe-múlki tárkilenedi. Birneshe ret qora-jaıyna kirip mal urlasa, bes jyldan on jylǵa deıin jaza kesilýi múmkin. Al keltirilgen zalal 2000 AEK-ten asyp ketken jaǵdaıda qylmystyq top músheleri 7 jyldan12 jylǵa deıin sottalady.

О́ńirde mal urlyǵynyń aldyn alý maqsatynda 262 aıyp turaǵy jumys istep tur. Osy jyldyń sońǵy segiz aıynda aıyppul turaǵyna 8 myń 520 bas mal qamalyp, ıelerin ákimshilik jaýapkershilikke tartqan. Demek, aýyl turǵyndary qaraýsyz júrgen malǵa da aıyppul baryn eskergenderi jón.

Shyǵys Qazaqstan oblysy