Kez kelgen memlekettiń damýy men ósip-órkendeýine paraqorlyq pen jemqorlyq kedergi keltiredi. Sondyqtan onymen kúresý qoǵam úshin mańyzdy mindet. Elimizde sybaılas jemqorlyq pen paraqorlyqty azaıtý maqsatynda keshendi sharalar atqarylyp keledi. Taıaýda osy baǵyttaǵy jumystar týraly bilý maqsatynda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń Seriktestik departamentiniń dırektory Rasýl Medetovti áńgimege tarttyq.
– Qazir qoǵamdaǵy eń ózekti máseleniń biri – sybaılas jemqorlyq. Qoǵamnyń jegi qurtyna aınalǵan bul dertpen kúresý qıyn ekeni túsinikti. Soǵan qaramastan, onymen kúresý maqsatynda iske asyrylyp jatqan jobalar da óz jemisin berip otyrǵany belgili. Osy oraıda agenttiktiń jumysyna toqtalyp ótseńiz?
– Búginde árbir azamat, qoǵam qaıratkeri, onyń ishinde jýrnalıster de parasattylyq ıdeologııasyn ilgeriletýde jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıasatty iske asyrýda erekshe ról atqarady. О́ıtkeni jurtshylyqtyń belsendi qatysýynsyz sybaılas jemqorlyqty joıý múmkin emes.
Agenttik memlekettik organdardyń ashyqtyǵy men aıqyndyǵyn qamtamasyz etý boıynsha keshendi jumysty belsendi júrgizýde. Búgingi tańda agenttik janynan qurylǵan konsýltatıvtik-keńesshi organdar sybaılas jemqorlyqqa qarsy bastamalardyń negizgi generatorlary sanalady.
О́zderińizge belgili, agenttik janynan qurylǵan alǵashqy qoǵamdyq ınstıtýt – Sybaılas jemqorlyqqa qarsy strategııany iske asyrý boıynsha Arnaıy monıtorıngtik top. Ol 2015 jyly qurylyp, 5 jyl ishinde azamattyq baqylaý ınstıtýtyna aınaldy. Respýblıkalyq jáne jergilikti deńgeıde memlekettik organdardyń ashyqtyǵy men eseptiligin damytýǵa eleýli úles qosty.
Arnaıy monıtorıngtik top músheleri júıeli túrde UBT-nyń ótýine monıtorıng júrgizý jáne magıstratýraǵa túsý kezinde granttardy bólý arqyly akademııalyq adaldyq qaǵıdattaryn iske asyrý boıynsha jumys júrgizedi. Arnaıy monıtorıngtik toptyń búgingi problemalardy neǵurlym naqty sheshý maqsatynda barlyq memlekettik organdardyń, kvazımemlekettik sektordyń, ásirese salyqshylar men kedenshilerdiń qyzmetinde sybaılas jemqorlyq táýekelderin anyqtaýǵa baǵyttalǵan.
– Osydan eki jyl buryn qurylǵan «Adaldyq alańy» jobasy búginde qarqyn alyp keledi. Baǵdarlamanyń qazirgi nátıjesi qandaı?
– Iá, eki jyl ishinde sybaılas jemqorlyqqa qarsy eldik qozǵalysqa aınalǵan «Adaldyq alańy» baǵdarlamasy tanymaldylyqqa ıe boldy. Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha elordada bastalǵan joba búginde búkil eldi qamtydy. Baǵdarlama turmystyq sybaılas jemqorlyqty joıýdyń jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy mádenıetti damytýdyń jalpyulttyq ıdeıasyn ilgeriletýdiń tolyqqandy brendine aınaldy.
Budan basqa «Adaldyq alańy» jobalyq keńseleri sheńberinde memlekettik organdardy aýqymdy transformasııalaýǵa, olardyń qyzmet kórsetýdiń servıstik modeline kóshýge bastama jasady. Iаǵnı, ártúrli deńgeıdegi 200-den astam ashyq servıstik ákimdik, shamamen 2 myń kedergisiz front-ofıs jáne open space ashyldy. Sonyń arqasynda memlekettik qyzmetshiler halyqpen etene jumys isteıdi. Osylaısha qyzmetter yńǵaıly jáne túsinikti bola tústi.
– Sybaılas jemqorlyqpen kúresý maqsatynda taǵy qandaı jumystar atqarylyp jatyr?
– Bul baǵyttaǵy jumysta sybaılas jemqorlyqqa qarsy aǵartý jáne tárbıeleý mańyzdy ról atqarady. Birinshi kezekte, azamattardyń problemalyq máselelerin sheshý boıynsha pármendi sharalar qabyldaı otyryp, halyqtyń quqyqtyq saýattylyǵyn arttyrýǵa kóńil bólinedi.
Osy baǵytta Adal kómek eriktiler jobasy iske qosyldy. Oǵan patrıottyq jáne qoǵamnyń taǵdyryna beıjaı qaramaıtyn, quqyqtyń ártúrli salalarynda mamandandyrylǵan bilikti zańgerler tartylǵan. Jobaǵa 2,5 myńǵa jýyq zańger atsalysyp, 18 myńnan astam suraq boıynsha túsiniktemeler berildi.
Halyqpen syndarly dıalog qurýdyń, parasattylyqty nasıhattaýdyń jáne sybaılas jemqorlyqty jalpy qabyldamaýdyń taǵy bir quraly – respýblıkalyq jáne óńirlik aqparattyq-aǵartýshylyq shtabtar. Olar áleýmettik jelilerde jobalyq keńselerdiń qyzmetin keńinen jarııalaý maqsatynda quryldy. Bıyldan bastap sybaılas jemqorlyqqa múldem tózbeýshilikti qalyptastyrý taqyrybynda 1700-den astam tikeleı efır uıymdastyryldy.
– Kásipkerlikti, bıznesti quqyqtyq qorǵaý maqsatynda da aýqymdy jumys istelip jatyr. Osylarǵa da toqtala ketseńiz.
– Ekonomıkadaǵy sıkldik daǵdarys qubylystary aıasynda otandyq bıznesti de, syrtqy ınvestorlardy da qoldaý jáne qorǵaýdy qamtamasyz etý máseleleri ózekti.
Memleket tarapynan qoldaý tapqan jobalardyń biri – Protecting Business and Investment. Baǵdarlama bızneske quqyqtyq turǵyda kómektesedi. Joba arqyly shamamen 12 trln teńgege 500-den astam otandyq jáne sheteldik ınvestısııalyq joba kómek alady.
Memleket basshysy 24 myń shaqyrym joldy rekonstrýksııalaý jáne jol servısimen qamtamasyz etý jóninde tapsyrma berdi. Munyń bári respýblıkalyq mańyzy bar joldar. Osy mindetterdi iske asyrý úshin agenttik «Sapaly jol» jobasyn usyndy. Sonyń nátıjesinde 12 mlrd teńge únemdeldi.
Bizdiń barlyq bastamamyz el basshylyǵy men jurtshylyq tarapynan qoldaý tapty. Buǵan qosymsha mysal retinde azamattardyń bıýdjetti qalyptastyrý jáne jumsaý prosesine qoljetimdiligin qamtamasyz etý arqyly memleketti basqarýǵa qoǵamdyq qatysýǵa baǵyttalǵan «Ashyq bıýdjetterdiń ınteraktıvti kartasyn» iske asyrýdy aıtýǵa bolady.
– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev byltyrǵy halyqqa Joldaýynda «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn iske asyrýdy aıtqan bolatyn. Prezıdenttiń osy tapsyrmasyn júzege asyrý maqsatynda qandaı jumystar atqarylyp jatyr?
– Memlekettik apparat halyq aldynda barynsha ashyq bolýy qajet. Bul oraıda atqarylyp jatqan jumystar óte kóp. Agenttik janynan osy jyldyń basynda qurylǵan Qoǵamdyq keńes mańyzdy ról atqarýda. Keńeske kásibı jáne ómirlik tájirıbesi bar bedeldi jáne qurmetti qoǵam qaıratkerler endi.
Keńes músheleri agenttik ázirlegen normatıvtik-quqyqtyq aktilerge sarapshylyq baǵa berdi. Olardyń qatarynda sybaılas jemqorlyqqa qarsy ǵylymı saraptama júrgizý, sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmette jumys isteıtinderge eńbek sińirgen jyldary úshin zeınetaqy tólemderin taǵaıyndaý jáne júzege asyrý, sybaılas jemqorlyq táýekelderine syrtqy taldaý júrgizý qaǵıdalary boıynsha normatıvtik-quqyqtyq aktiler bar.
Agenttik búginde Memleket basshysy jarııalaǵan «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn iske asyrý sheńberinde halyqpen syndarly dıalogty qamtamtasyz etedi. Qoǵam men agenttiktiń kúsh-jigeriniń sınergııasy óz jemisin berdi desek qatelespeımiz. Memleket basshysy «Qoǵamdyq baqylaý týraly» zań ázirleý jáne qabyldaý týraly bastamany qoldady. Onyń qabyldanýymen ashyqtyq, baqylaýda bolý, memlekettiń qoǵamǵa esep beretin sapaly áleýmettik-ekonomıkalyq ózgeristerdiń jańa kezeńi bastalady.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»