Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshterinde ushqyshsyz avıasııalyq júıelerdi engizý jáne damytý boıynsha belsendi jumys júrgizilip jatyr.
Ushqyshsyz ushý apparattary – áskerler men qarý-jaraqty qoldanýdaǵy naqty jańashyldyq. Búginde álem elderi olardy qarýly qaqtyǵystarda da, sondaı-aq is-sharalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin de keńinen qoldanýǵa kóshti.
Qarý-jaraqtyń bul túri Qazaqstan áskerine belsendi túrde engizilip jatyr. Qarýly Kúshterdiń Qurlyq áskerleri «SkyLark» taktıkalyq ushqyshsyz ushý apparattarymen jabdyqtalǵan. Ol 10 sharshy shaqyrym aýmaqty baqylaýǵa arnalǵan. Ol bazadan 40 shaqyrym qashyqtyqta birneshe júzdegen metr bıiktikten jerdegi jeke adamdardy kórýge múmkindik beredi. Sondaı-aq sýretti operatordyń monıtoryna bere alady.
Áskerı-áýe kúshteriniń tiziminde «WingLoong» barlaý-soqqy berý kesheni bar. Ol áýe barlaýyn júrgizý mindetterin ǵana oryndap qoımaı, basqarylatyn zymyrandar men bombalarǵa joǵary dáldikti soqqy beredi.
Ushqyshsyz ushý apparattary arnaıy ınfraqurylymdy talap etpeıdi. Bul rette olar jaýyngerlik tıimdilikti aıtarlyqtaı arttyryp, basqarylatyn avıasııaǵa júktemeni tómendetedi. Olardy maqsatty aıqyndaýǵa, artıllerııa atysyn túzetýge, jerdegi nysanaǵa soqqy berýge, asa mańyzdy nysanalar men olardyń elementterin jedel joıý úshin qoldanylady.
Koronavırýs pandemııasyna baılanysty tótenshe jaǵdaı kezinde Qarýly Kúshterdiń ushqyshsyz ushý apparattary qoldanyldy. Olardyń kómegimen 80-ge jýyq quqyqbuzýshylyq anyqtaldy. Atap aıtqanda, ruqsatsyz adamdardyń jáne kólik quraldarynyń karantındik aımaqtardan tys jerlerge ótýi.
Ushqyshsyz ushý apparattaryn qamtamasyz etý men paıdalaný boıynsha mamandardy Áýe qorǵanysy kúshteriniń Áskerı ınstıtýtynda daıarlaıdy. Taraz qalasynda ushqyshsyz ushý apparattaryn daıyndaý jáne jaýyngerlik qoldaný ortalyǵy quryldy. Shahardaǵy ortalyqta operatorlar biliktiligin arttyryp, nusqaýshylardy oqytady. Sondaı-aq jyl saıyn oqý-ádistemelik jıyndar da ótkiziledi. Máselen, taıaýda Taraz qalasynda Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń mamandaryna arnalǵan kezekti semınar-trenıng ótti. Onda tabıǵı jáne tehnogendik sıpattaǵy tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý jáne joıý maqsatynda ushqyshsyz ushý apparattaryn paıdalaný maqsat etilgen.
Trenıng barysynda oqıtyndar ortalyq jattyqtyrýshysymen jáne qyzmetkerlerimen birlesip ushýdyń qol rejimin jáne «DJI Pilot» mamandandyrylǵan BQ-da basqarýdyń erekshelikterin ushý aldynda baptaýdy júrgizdi.
«Pix4d Capture» jáne «CTRL+DJI» baǵdarlamalary arqyly avtonomdy rejimde ushý josparyn jasady. Sondaı-aq jattyǵý kezinde yqtımal qaýipti manevrler pysyqtalyp, «DJI Assistiant 2», «AIR map» jáne «UAV Forecast» qosalqy baǵdarlamalarynyń ádis-tásilderi tanystyryldy.
Budan bólek, áskerıler ushýdy bastaý kezindegi ushqyshtardyń negizgi qatelikterin jáne ushý kezindegi negizgi saqtyq sharalaryn pysyqtady. El aýmaǵyndaǵy áýe qozǵalysyn retteý salasyndaǵy zańnamany zerdelep, «Pix4Dmapper» arqyly derekterdi ushýdan keıingi óńdeýdi qamtamasyz etýdiń taldamalyq baǵdarlamasyn úırendi. Sondaı-aq Talas ózeni arnasynyń úlgisinde releftiń jáne egjeı-tegjeıli ortofoto jospardyń sıfrly modeli ázirlendi.
Trenıngte áskerıler ushqyshsyz ushý apparattaryn basqarýǵa, joǵary sapaly ortofoto josparlardy, ǵımarattardyń úsh ólshemdi modelderin, jergilikti jer men releftiń sıfrlyq modelderin, bıiktik kartalaryn jasaý tásilderin pysyqtady.
Qazaqstandyq áskerı qyzmetshiler biliktilikterin Armııa halyqaralyq oıyndary barysynda da shyńdaı túsedi. Qazaqstan jyl saıyn elimizde ótkiziletin «Suńqar ańshylyǵy» ushqyshsyz ushý apparattaryn synaý saıysyna bastama kórsetti. 2017 jyldan 2019 jylǵa deıin Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń komandasy saıysta birinshi orynǵa ıe bolǵan-dy. Bul elimizdegi qarý-jaraqtyń osy túriniń tabysty qoldanylýy men damýyn kórsetedi.
Jalpy, elimizde ushqyshsyz ushý apparattardy ushyrý men paıdalaný tártibi 2010 jylǵy 15 shildedegi «Qazaqstan Respýblıkasy áýe keńistigin paıdalaný jáne avıasııa jumysy» zańynda jáne Úkimettiń 2011 jylǵy 12 mamyrynda bekitilgen áýe keńistigin paıdalaný týraly №506 buıryǵynyń 5 erejesinde qarastyrylǵan.
Qazirgi ushqyshsyz ushý apparattarynyń keshendi túrde qoldanys aıasy keńeıip keledi. Avtomattandyrylǵan ushqyshsyz avıasııalyq júıeler belgili bir avıasııalyq jumys túrlerin oryndaý úshin qurylady.
Olardyń avıasııalyq jumystarynyń negizgi túrine áýe túsirilimderi men baqylaýlary, áýe geodezııalyq jáne marksheıderlik, avıasııalyq-hımııalyq jumystardy atqarý, áýe tasymaly kiredi. Sondaı-aq olardy ushyrý tártibin aımaqqa baılanysty memlekettik organdar retteıdi. Elimizdiń zańnamasynda jeke jáne zańdy tulǵalar úshin drondardy satyp alýǵa jáne paıdalanýǵa shekteý qoıylmaǵan. Qazirgi tańda elimizde ushqyshsyz 277 ushý apparaty tirkelgen.
Jalpy, mundaı drondardyń qarýly kúshterde qoldanylýy keıingi kezde kúrt artqan. Keı sarapshylardyń paıymdaýynsha, keleshekte sarbazdardyń árbireýi derbes ushqyshsyz ushý apparatyna ıe bolýy múmkin. Ushqyshsyz ushatyn shaǵyn apparattar áskerı tapsyrmany oryndaýǵa shyqqan sarbazdarǵa kómektesedi.
«KT-Bespılotnye Sıstemy» arnaıy jobasynyń bas konstrýktory Pavel Rojkovtyń aıtýynsha, qazirgi tańda salmaǵy 180 gramm tartatyn nano ushqyshsyz ushatyn apparattar qurastyrý jumysy júrip jatyr. Mundaı dron birqatar mamandandyrylǵan áskerı tapsyrmalardy oryndaý úshin qajet. Ásirese, izdeý-qutqarý operasııalarynda, qıyn nemese jabyq nysandardy tekserý, monıtorıng júrgizýde taptyrmas kómekshi.