Valentın ERShOV,
Reseı Sot tóreligi akademııasynyń rektory, zań ǵylymdarynyń doktory:
– Ekonomıkalyq, saıası berik baǵyttaryn belgileı alǵan Qazaqstan Respýblıkasy sot júıesinde de mańyzdy jáne nátıjeli sheshimder qabyldaı bildi. Qazaqstandyq sot júıesiniń eń aldymen, azamattardyń quqyqtary men zańdy múddelerin saqtaýdy birinshi satyǵa qoıa otyryp, biregeı ári joǵary biliktilik deńgeıde jumys istep kele jatqanyn erekshe atap ótken jón. Muny eldegi azamattardyń óz quqyqtary men zańdy múddelerin sot arqyly qorǵaýdyń tıimdiligin arttyrý baǵytynda atqarylyp jatqan keshendi is-sharalardan da baıqaýǵa bolady.
Valentın ERShOV,
Reseı Sot tóreligi akademııasynyń rektory, zań ǵylymdarynyń doktory:
– Ekonomıkalyq, saıası berik baǵyttaryn belgileı alǵan Qazaqstan Respýblıkasy sot júıesinde de mańyzdy jáne nátıjeli sheshimder qabyldaı bildi. Qazaqstandyq sot júıesiniń eń aldymen, azamattardyń quqyqtary men zańdy múddelerin saqtaýdy birinshi satyǵa qoıa otyryp, biregeı ári joǵary biliktilik deńgeıde jumys istep kele jatqanyn erekshe atap ótken jón. Muny eldegi azamattardyń óz quqyqtary men zańdy múddelerin sot arqyly qorǵaýdyń tıimdiligin arttyrý baǵytynda atqarylyp jatqan keshendi is-sharalardan da baıqaýǵa bolady.
Bizdiń elde sýdıalardy daıarlaý, oqytý deıtin máselelerge erekshe mán beriledi. Reseıde sot júıesinde jumys isteıtin mamandar, atap aıtqanda, sýdıalardy oqytý erte bastan qolǵa alynǵan. Bilim salasynda arnaıy mamandandyrylǵan oqý oryndary – kolledj, JOO, aspırantýra, doktorantýra iske qosylǵan. Osynyń nátıjesinde Qazaqstan jáne Reseı Joǵarǵy Sottary ortaq kelisimge kelip, eki el sýdıalarynyń biliktiligin arttyrýdy oń jolǵa qoıǵan edik. Qazirgi tańda bul kelisimshart aıasynda atqarylyp jatqan is-sharalar óz nátıjesin kórsetip otyr. Birlesken bilim alý kezinde Qazaqstan sýdıalary joǵary kásibı daıyndyqtaryn kórsete bildi.
Al keń kólemde, osymen altynshy ret uıymdastyrylyp otyrǵan quryltaı osyndaı ıgilikti bastamalardyń týyndaýyna jol ashatyn quqyqtyq arenaǵa aınaldy. Bul jerde sot júıesine qatysty sony sheshimder qabyldap, tájirıbe almasýǵa múmkindik mol. Qazaqstan men Reseı sekildi eki eldiń baılanysyn nyǵaıtýda da sezdiń alar orny erekshe.
Vasılıı ONOPENKO,
Ýkraına Joǵarǵy sotynyń eks-tóraǵasy, Sýdıalar odaǵynyń tóraǵasy, Joǵarǵy sottyń sýdıasy:
– Respýblıkalyq sýdıalar sezi sot bıliginiń irgetasyn odan ári bekemdetip, abyroıyn kóterýde, azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn saqtaý jolynda mańyzdy ról atqarady. Qazirgi tańda kez kelgen ulttyq jáne halyqaralyq sot júıesi ýaqyt talabyna qaraı ózgertýlerdi, tolyqtyrýlar men jetildirýlerdi talap etedi. Osyǵan oraı, altynshy ret ótkizilip otyrǵan sezd sot-quqyqtyq júıeniń kem tustaryn kórsetip, qol jetkizgen jetistikterine tıisti baǵa bere bildi dep tolyq senimmen aıtýǵa bolady. Sezd, sondaı-aq, osy sala mamandarynyń ashyq pikir almasyp, ozyq tájirıbelerimen bólisetin alańyna da aınaldy. Quqyqtyq reforma júrgizip, onyń mehanızmin jasaýda, ınnovasııasyn iske qosýda ózge elderdiń sot júıesindegi oń nátıjelermen tanysý, salystyrý, saraptaýdyń mańyzdylyǵy óte zor. Mysaly, Ýkraınanyń sýdıalaryn Qazaqstandaǵy sotqa deıingi bitimgershilik prosesi, eki jaqtyń narazylyǵyn asqyndyrmaı kelisimge keltirip otyrǵan «Medıasııa týraly» Zańnyń qoldanylýy qyzyqtyryp otyr. Sot júıesin qoǵamǵa ashyq, jarııaly túrde kórsetý baǵytynda atqarylyp jatqan jumystardyń aýqymdylyǵy da baıqalady.
Aqjan EShTAI,
Aqmola oblystyq sotynyń tóraǵasy:
– Shalǵaı jatqan eldi mekendermen salystyrǵanda, qala, oblys ortalyqtaryndaǵy sýdıalardyń júktemesi óte kóp. Ásirese, elimizdegi iri megapolıster – Almaty men Astana qalalary jáne oblystarynda ornalasqan irgeli sottarda qaralatyn ister qyrýar. Aıyna 100-den astam is qaraıtyn sýdıa keıde konveıer sekildi jumys istep ketedi. Qoǵam damýyna baılanysty zańnamalar jıi ózgeriske ushyraıtyny taǵy bar. Normatıvtik-quqyqtyq zańnamalardyń barlyǵyn zerdelep, súzgiden ótkizý, ózi tórelik jasaıtyn isti saraptaý úshin de sýdıaǵa ýaqyt kerek.
Altynshy sezde Memleket basshysy osy máseleni qaltarysta qaldyrǵan joq, sýdıalar shtatyn kóbeıtý, sot hatshylarynyń sanyn arttyrý jóninde naqty sheshim shyǵaryldy. Qoǵamda «sýdıalar tek isterdi qaraýmen shekteledi» degen pikir qalyptasyp qalǵan. Alaıda, bul aýqymdy isterdiń bir bóligi ǵana. Sot prosesin uıymdastyrý, isti sotqa deıingi qaraýǵa daıyndyq, isti sotta qaraýdyń máselesi – mine, sot isin júrgizýdiń osyndaı san túrli satylarynan sapaly ótý úshin de ýaqyt ketedi.
Eger sýdıanyń kómekshisi degen laýazym engiziletin bolsa, osy jumystar biraz jeńilder edi. Sýdıa tek isterdi qaraýmen ǵana shuǵyldansa, bul, birinshiden, prosestiń sapasyn arttyrady, ekinshiden, isti sotta qaraý merzimi birshama qysqarady. Osydan 2-3 jyl buryn Japonııanyń Tokıo qalasyndaǵy bir sot prosesine qatysqan edik. Sonda baıqaǵanymyz, sýdıa qandaı is qaraıtynyn sot zalyna kelgende bir-aq biledi eken. Sotta isti qaraý satysyna deıingi daıyndyq jumystarynyń barlyǵyn sýdıanyń kómekshileri atqarady. Japondyqtardyń pikirinshe, bul tásil sýdıalardyń qaraıtyn is jóninde aldyn ala pikir qalyptastyrýyna da jol bermeıtin kórinedi.
Baný RAHYMBAIQYZY,
jýrnalıst.