Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: Is-qımyl kezeńi» atty Joldaýynda «Buqaralyq sportqa, dene tárbıesine jáne balalarǵa basymdyq berý kerek. Ár oblysta, iri aýdan ortalyqtarynda sport úıirmelerin ashý qajet», degen. Prezıdent aıtqandaı, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń sport salasynda aıtýly ister atqarylyp jatyr.
Deni saý ult qalyptastyrý – memlekettik áleýmettik saıasattyń basty baǵyttarynyń biri. Al densaýlyqtyń kepili sport ekenin jaqsy bilemiz. Sol úshin de memleket tarapynan sport salasyna áý bastan qoldaý kórsetilip keledi. Búginde ár aýylda bolmasa da, aýdan ortalyqtarynda sport úıirmeleriniń túr-túri bar. Onyń ishinde buqaralyq sportqa da kóp kóńil bólingen.
Bıyl Kúrshim jáne Úrjar aýyldarynda basseınderi bar deneshynyqtyrý-saýyqtyrý keshenderiniń jáne Maqanshy aýylyndaǵy sport modýliniń qurylysy aıaqtalady. Sonymen qatar Kókpekti aýdanynyń ortalyǵynda sport modýli men Aıagóz aýdanynyń Aqtoǵaı kentinde, Jarma aýdany, Shar eldi mekenindegi deneshynyqtyrý-saýyqtyrý keshenderiniń qurylys jumystary támamdaldy. Kelesi jyly Katonqaraǵaı aýylyndaǵy sporttyq saýyqtyrý kesheni paıdalanýǵa beriledi. Atalǵan jańa nysandar júzdegen adamnyń turaqty jumysqa ornalasyp, myńdaǵan adam deneshynyqtyrýmen aınalysýyna jaǵdaı jasaıdy.
Budan bólek oblys kóleminde aýyl-aýyldarǵa 40 sport alańy ornatyldy. Onyń ishinde hokkeı qoraby, basketbol, fýtbol alańdary salyndy. 11 street workout ashyldy. Atalǵan ashyq alańdar aýyldaǵy jastardyń bos ýaqyttaryn tıimdi ótkizýge baǵyttalyp jasalǵan. Ekinshi jaǵynan sportpen shuǵyldanyp, densaýlyqtaryn nyǵaıtýǵa zor múmkindik.
Aımaqta ulttyq sport túriniń biri saıatshylyq ta umyt qalmaǵan. «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda óńirde respýblıkalyq búrkitshiler baıqaýy ótip turady. Byltyr Tarbaǵataı aýdanynda ótse, bıyl aqpanda Abaı aýdany, Qaraýyl aýylynda uıymdastyryldy. Týrnırge respýblıkanyń barlyq óńirlerinen 50-den asa sportshy qatysqan.
Abaı óńirinde buqaralyq sport túri anaǵurlym jaqsy damyǵan. Atalǵan aýdanda deneshynyqtyrý jáne sportpen aınalysýshylardyń sany 4 480 adam eken. Abaı aýdanynda búginde 64 sport nysany bar. Bul – jalpy orta bilim beretin 11 mekteptegi sport zaldary jáne 9 aýyldyq okrýgtegi 12 shaǵyn fýtbol alańdary men 9 hokkeı korttary. Sondaı-aq sport modýli men «Shyńǵystaý» sport kesheni, ortalyq stadıon, júzý basseıni jáne Qundyzdy aýylynda Aıbek Nuǵymarovtyń demeýshiligimen salynǵan sport zaly jumys istep tur. Bul sport nysandarynda kez kelgen turǵyn belgilengen kestege saı jattyǵa alady.
Sport salasy mamandarynyń aıtýynsha, bul aýdan oblys ortalyǵynan alys jatqanymen, kadr jaǵy da jetkilikti. Bári bilikti, bilimdi mamandar. Al sport mektepterinde 995 oqýshy sporttyń 9 túri boıynsha jattyǵady. Atap aıtqanda, boks, voleıbol, dzıýdo, taekvondo, ústel tennısi, fýtbol, qazaq kúresi, toǵyzqumalaq jáne júzýmen aınalysady. Abaı aýdanynan bir jyldyń ózinde 8 óren sport sheberligine úmitker atanyp, 16 jas birinshi razrıadty sportshy ataǵyn aldy. 2019 jyly aýdannyń sportshylary oblystyq jarystarda 61 altyn, 48 kúmis jáne 41 qola qanjyǵalaǵan. Al respýblıkalyq chempıonattar men týrnırlerde 23 altyn, 12 kúmis jáne 20 qola medalǵa qol jetkizgen.
Aýdandyq dene shynyqtyrý jáne sport bóliminiń josparyna sáıkes osy kúnge deıin 50-ge jýyq sporttyq is-shara ótken. Spartakıada, múmkindigi shekteýli adamdarmen estafetalyq oıyndar, ardagerler arasyndaǵy jarystar uıymdastyrylǵan.
– KSRO sport sheberi Qaıyrbek Dúrmekbaevty eske alýǵa arnalǵan dzıýdo kúresinen respýblıkalyq týrnır bıyl tórtinshi márte ótti. Tipti ár jyldary mektep bitirgen túlekterdiń 10, 20, 30 jyldyq kezdesýlerine oraı ulttyq sport túrlerinen jarystar jáne eske alýǵa arnalǵan týrnırler ótkizilip keledi, – deıdi dzıýdo bóliminiń jattyqtyrýshysy Maqsat Kákenov.
Bıyl eldegi pandemııa kóptegen jarystyń ótýine qolbaılaý bolǵanymen, joǵaryda atap ótkendeı, birqatar sport nysany boı kóterdi, eskirgenderi kúrdeli jóndeýden ótti. Sol sııaqty Abaı aýdanynda da 1957 jyly salynǵan sport mektebiniń ǵımaraty tolyq jóndeldi. Zamanaýı ǵımaratta sport úıirmelerine arnalǵan bólmelermen qatar ashanasy da bar. Qysqy sport túrlerin damytý maqsatynda dopty hokkeı alańy salyndy. Endi 2025 jylǵa deıin Kókbaı jáne Sarjal aýyldarynda sporttyq modýlder salýǵa qujattar ázirlenip jatyr.
Jalpy, Shyǵys Qazaqstanda buqaralyq sportty damytý, tegin sport seksııalaryn ashý, mektep jáne stýdentter lıgasyn qurý úshin birqatar jumys júzege asty. Oblystyq bilim basqarmasynyń muryndyq bolýymen jyl saıyn 20-dan asa is-shara ótkizilip, oǵan 33 000-nan asa oqýshy qatysady. О́ńirdiń oqýshylary sporttyq-buqaralyq jáne dene shynyqtyrý-saýyqtyrý is-sharalaryna belsene qatysyp, oblys namysyn sátti qorǵap keledi.
Byltyr Tatarstan Respýblıkasnyń Qazan qalasynda TMD elderi mektep sportynyń VII halyqaralyq festıvaline voleıboldan Qazaqstannyń namysyn qorǵaý úshin oblystyń qurama komandasy qatysyp, jalpykomandalyq esepte 2-orynǵa ıe bolǵan. Bul oblys úshin úlken jetistik edi.
Jyl saıyn oblys ákimdiginiń qoldaýymen ótetin balalar-jóspirimder arasyndaǵy «Juldyzsha» oblystyq týrnırine 500-ge jýyq jas hokkeıshi qatysady. Sonymen qatar dástúrli kópkúndik «Qazaqstan oqýshysy» respýblıkalyq velosport jarysy uıymdastyrylyp, 200-ge jýyq velosportshy óz baqtaryn synasady.
Bilim basqarmasy mamandarynyń málimetinshe, bıyl jalpy bilim berý mekemelerinde 67 691 oqýshyny qamtyǵan 2 922 sport seksııasy aqysyz jumys júrgizip keledi. Aýdandar men qalalarda 2020-2021 oqý jylynda sport seksııalarynyń prezıdenttik kópsaıys, regbı, ulttyq sport túrlerinen jańa baǵyttary ashyldy. Sondaı-aq jastar sporttyq týrızm, street workout syndy zamanaýı baǵytqa da bet burdy.
Buqaralyq sporttyń damýy úshin memleket tarapynan jasalyp jatqan jaǵdaıdy joqqa shyǵarýǵa bolmas. Shaǵyn aýyldardyń ózinde sportpen aınalysamyn deýshilerge múmkindik mol. Tek jastar nıet qoıyp, qabiletine qaraı sport túrin tańdap, aınalyssa bolǵany. Álemdik dodalarda kók týdy jelbiretip, eldiń atyn aspandatyp júrgen sportshylardyń kóbi aýyldardan shyqqany shyndyq.
Shyǵys Qazaqstan oblysy