Muny Májilis depýtaty Ashat Bekenov kóldeneń tartty
«Qazmedıa ortalyǵynyń» kezekti qonaǵy Májilis depýtaty Ashat BEKENOV bolyp, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda aıtqan syn-eskertpelerine baılanysty óziniń oıyn bildirdi.
Muny Májilis depýtaty Ashat Bekenov kóldeneń tartty
«Qazmedıa ortalyǵynyń» kezekti qonaǵy Májilis depýtaty Ashat BEKENOV bolyp, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda aıtqan syn-eskertpelerine baılanysty óziniń oıyn bildirdi.
Elbasynyń naqty syn-eskertpelerinen keıin memlekettik organdar óz jumysyn qaıta qarap, jitilikpen júrgizýge tyrysýda dep oılaımyn, dep bastady ol óziniń sózin. Sondyqtan da mundaı syndardyń paıdasy óte zor. Odan ári depýtat jergilikti bılik organdarynyń baǵdarlamalardy iske asyra almaý sebepterine toqtaldy. Men naqty baǵdarlamalarǵa bólingen qarajattardy ıgermeı, belgilengen jumystardy iske asyra almaı jatý – ortalyqtaǵy jáne jergilikti deńgeıdegi sheneýnikterdiń eldegi naqty jaǵdaıdy bilmeýinen, múmkin, tipti, bilgisi de kelmegeninen, tek jeke bastarynyń ǵana múddesin kózdep, sybaılas jemqorlyqqa ábden qunyǵyp ketkeninen dep sanaımyn. Basqasha túsindirý qıyn, dedi depýtat.
Máselen, aýyldy jerlerdi damytý baǵdarlamasy búgingi kúni 30 paıyzǵa ǵana iske asýda. Qabyldanǵan baǵdarlamany iske asyrmaq túgili, О́ńirlik damý mınıstrligi tereń sarap júrgizilmegen, ekshelmegen jáne eshqandaı naqty sebeptermen negizdelmegen jańa baǵdarlama qabyldady. Mundaıǵa jol berýge bolmaıtynyn Elbasy da óziniń sózinde atap ótti. Endi halyqty taza aýyz sýmen qamtamasyz etý baǵdarlamasyn alaıyq. Osynaý, halyqqa asa qajetti baǵdarlama 2002 jyly qabyldanǵan edi. Oǵan memlekettik bıýdjetten 195 mlrd. teńge qarastyryldy. Alaıda, taza aýyz sý baǵdarlamaǵa engizilgen aýyldardyń jartysyna da jetkizilmedi. Quqyq qorǵaý jáne prokýratýra organdary osynaý kólemdi qarajattyń tıimsiz jumsalǵanyn, jobalyq-smetalyq qujattardy oryndamaýdyń tolyp jatqan faktilerin anyqtady, dedi A.Bekenov.
Merdigerlerge atqarylmaǵan jumystar úshin aqsha aýdarylǵan, sóıtip, jergilikti sheneýnikter olarmen bólisý arqyly mıllıardtaǵan somany qoldy qylǵan. Birneshe mysal aıta keteıin. Aqtóbe oblysyndaǵy oblys ortalyǵyna jaqyn ornalasqan Hlebodarov kenti aýyldaǵy jalǵyz qudyqtan sý ishedi. Qubyr tartý arqyly salynǵan ondaǵan qudyqtyń biri de istemeıdi. Jalpy, osy oblysta aýyz sýǵa 300-deı eldi meken áli kúnge zárý bolyp otyr. Al alty eldi mekenge sý tasylyp jetkiziledi. Osy oblysqa taza aýyz sý tartý úshin ondaǵan mıllıard bıýdjet qarajaty bólindi. Qaıda ketti sol aqsha? Tekserýshi organdar jumys isteı almaıtyn merdigerdiń múddesi úshin tenderdi jeńgizip, olarǵa aqsha alyp berilgenin anyqtaǵan. Sóıtip, kelisimniń sharttary oryndalmaıdy, al oǵan baqylaý jasaýǵa tıisti aýdandyq qurylys nemese arhıtektýra bólimderi mundaılarǵa kózjumbaılyq jasap, qabyldaý aktisine qol qoıa salady. Osylaısha, olardyń ózderi bıýdjet qarajatyn qymqyrýshylardyń qylmystyq áriptesi bolyp otyr, dedi depýtat.
Odan keıin, 2011 jyly halyqqa taza aýyz sýdy odan ári jetkizýdi maqsat etken «Aqbulaq» baǵdarlamasy qabyldanǵany belgili, dedi A.Bekenov. Osy baǵdarlama boıynsha Aqtóbe oblysyna 5,5 mlrd. teńge bólindi. Bul baǵdarlamany iske asyrý oryndalmaı jatyr. Máselen, Muǵaljar aýdanyndaǵy Aqkemer kentinde istelgen jumystar jobalyq qujattarǵa sáıkes kelmeıdi. Al ony oryndaǵan «Kilt» JShS-ine 209 mln. teńge berilgen. Osyndaı keleńsiz jaılar basqa oblystarda da bar. Mysaly, jýyrda Almaty oblysyndaǵy Qaınazar aýylynda balalardyń jappaı ish ótý faktisi tirkeldi. Sóıtse, ondaǵy halyq aýyz sýdy áli kúnge kólderden alyp ishýge májbúr eken. Árıne, mundaıdyń arty nege soqtyratyny belgili. Esik qalasyndaǵy aýrýhanaǵa ishteri toqtamaý dertimen túsken 88 balanyń bári de aýyz sýdan ýlanǵandar bolyp shyqty. Artynan mundaı balalardyń sany 123-ke jetti. Al sonyń aldynda, eki jyl buryn Talǵar aýdanyndaǵy Besqaınar aýylynda balalardyń jappaı sary aýrýǵa shaldyǵý faktisi tirkelgen edi. Munyń da sebebi sol – aýyz sýdyń lastyǵynan bolǵan.
Depýtat kelesi kezekte jalpy osy oblystaǵy 234 eldi mekenniń taza aýyz sýǵa qol jetkize almaı otyrǵanyn atap kórsetti. Sýdyń lastyǵynan Qapshaǵaıdyń mańyndaǵy Aqózek aýylynda ústimizdegi jyldyń tamyz aıynda adam túgili maldyń da jappaı qyrylý faktisi tirkeldi. Taza aýyz sýǵa qol jetkize almaǵan Talǵar aýdanyndaǵy Tuzdybastaý aýylynyń ashynǵan turǵyndary jınalys ashyp, Úkimet pen depýtattardan jergilikti bıliktiń bólingen qarajatty durys jumsaýyn qadaǵalaýdy ótindi. О́ıtkeni, osynda 2006 jyly 302 mln. teńge turatyn arnaýly qondyrǵy qoıylyp, sý burǵylanǵan edi. Alaıda, qymbat qondyrǵy aqyry iske aspady. Sý qubyrlaryn tartý da iske aspady. Ashynǵan turǵyndar osyǵan kim kináli ekenin anyqtaýdy talap etip otyr. Al ózderi, amal joq, tasyp ákelingen sýdy ǵana qanaǵat tutýda. Onyń sapasyn da eshkim teksermeıdi, dedi halyq qalaýlysy.
Odan ári A.Bekenov «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵdarlamasynyń durys oryndalmaı jatqanyna toqtaldy. Kúni búginge deıin, dedi ol, densaýlyq saqtaý salasynyń nysandarynyń paıdalanýǵa berý merzimi únemi keıinge qaldyrylyp keledi. Al osyǵan kináli birde-bir adam jaýapkershilik tartqan emes. Bul baǵdarlama 2011 jyly tolyǵymen aıaqtalýǵa tıis edi. Biraq áli kúnge oryndalǵan joq.
Áńgimesiniń sońynda depýtat salynǵan nysandardyń sapasyzdyǵyna toqtalyp, birneshe faktini kóldeneń tartty. Sonyń ishinde Kókshetaýdaǵy, Shymkenttegi jańadan salynǵan aýrýhanalardyń qulap qalǵanyn aýyzǵa aldy. Bul baǵdarlama boıynsha barlyǵy 1,5 mlrd. teńge urlanyp, 34 qylmystyq is qozǵaldy, dedi ol. Odan ári ol turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyndaǵy, «Bıznestiń jol kartasy-2020», t.b. baǵdarlamalardaǵy keleńsiz jaıttarǵa toqtalyp, birneshe mysaldar keltirdi.
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan».