Qaı partııanyń asyǵy alshysynan túsedi?

Byltyr halyq elimizdiń ekinshi Pre­zı­dentin saılap, tarıhı oqıǵaǵa kýá bolsa, bıyl Parlament Májilisiniń kezekti saılaýyna saıası doda bastalyp ketti. Jalpy, 2020 jyly elektorattyń kóńil kúıine áser etip, pikirin san márte ózgertýge sep bolǵan oqıǵalar jet­kilikti. Búkil álem indet saldarynan ekono­­mıkalyq, áleýmettik daǵdarysqa tap bolyp, qoǵamda qalyptasqan ómir súrý qaǵıdattarynyń birazy ózge­ris­ke ushy­rady. Bul jaǵdaıdyń saılaý prosesine qalaı áser etetini de belgi­siz. О́ıtkeni dál qazirgideı kezeńde halyq­­­tyń kóńil kúıi de turaqsyz. Bul rette elimizdegi saıası partııalardyń alǵan baǵyty men ustanymy barshany qyzyq­­­tyratyny sózsiz. Keı partııalar­dyń maqsaty Parlament Májili­sinen meı­linshe kóbirek oryn alyp, qarsy­las­tarynan basym túsý bolsa, endi biri mejege iligip, zań shyǵarýshy organ qyz­metine aralasýdy kózdeıdi. Saıası doda­ǵa qatysqaly otyrǵan bes partııanyń qaı­sysynyń mereıi ústem bolatyny 10 qańtarda naqty aıqyndalady. Ázirge par­tııa­lar quryltaıyn ótkizip, saılaýaldy baǵdarlamasyn jarııalap, partııalyq tizi­min bekitip, dodaǵa birjola kirisip ketti.

Ataýyn ózgertken partııalar demekshi, burynǵy Qazaqstan kommýnıstik halyq partııasy endi «Qazaqstan halyq partııasy dep atalatyn bolady. Bul sáıkesinshe partııa «kommýnıstik» kózqarasymen birjola qoshtasty dep aıtýǵa bola ma? Jalpy, Qazaqstanda bul ıdeıany qol­daıtyndar bar ma? Partııanyń ótken saılaýda 7,19% daýys jınaǵanyn eskersek, qoldaýshylary bolǵan sekildi. Qazir­gi Qazaqstan halyq partııasy – ótken kezeńde Májiliske ótken úsh partııa­nyń bireýi. Aldaǵy saıası dodada bul partııa halyqtyń qaı bóliginiń qol­daýyna súıenbekshi? Saılaýǵa qaty­satyn bes partııanyń beseýi de ózderin «halyqtyń partııasymyz» deıtini belgili. Endeshe burynǵy kommýnıster, búgingi «halyqshyldar» ataýyn ózgertemin dep turaqty elektoratynan aırylyp qalmaı ma? Degenmen jańadan saılanǵan tóraǵa Aıqyn Qońyrov partııa úshin Májilis mejesin baǵyndyrý asa qıyn emes ekenin aıtady. Alǵa qoıǵan maqsaty – múmkindiginshe kóp oryn alý. Al partııa ataýynyń ózgerýine qarsy bolǵan 82 jastaǵy Májilis depýtaty Vladıslav Kosarevti áriptesteri qoldaǵan joq. Ol kommýnıstik ıdeologııany ustanǵan Qytaı men Keńes Odaǵynyń mysalyn keltirip jańa ataýǵa qarsy shyqqan edi. Kópshiliktiń qol­daýymen partııa ataýy ózgerdi. V.Kosa­revtiń jáne birneshe Má­jilis depýta­tynyń partııa tizimine enbeı qalýy keıingi býyn arasynda kommýnıstik ıdeo­lo­gııanyń qoldaý tappaıtynyn kórsetse kerek.

Aıqyn Qońyrov jaqynda ótken sezde bılik paıdany qoǵam múddesinen bıik qoımaýy kerek degen pikir bildirdi. Partııa baǵdarlamasynda da halyqtyń kókeıindegi áleýmettik máselelerge basa nazar aýdarylǵan. Bul – jeke jáne zańdy tulǵalardyń nesıesine raqym­shylyq etý, ár otbasyna 20 sotyqtan jer berý, tegin bilim berý, medısınalyq shyǵyndardy memlekettiń óteýi, zeınet jasyn 60-tan asyrmaý. Áıtse de par­tııaǵa qoıylatyn basty suraq – par­tııanyń aty ózgergenimen, zaty qansha­lyqty ózgerdi?

Ataýyn ózgertip, belgili tulǵalardy qataryna qabyldap, halyqtyń nazaryn ózine aýdartqan taǵy bir saıası partııa bar. Burynǵy «Birlik» partııasy ataýyn Adal dep aýystyrdy. Partııanyń ataýy ózgergeli qataryna taǵy 5 myń múshe qosylǵany qosa habarlandy. Saıası dodaǵa erekshe ekpinmen qosylǵan partııa jańa tehnologııany da der kezinde iske qosa bilgen sekildi. Alǵashqy qadamdary osyny ańǵartady. Partııa tiziminde saıasatkerlerden góri, túrli salanyń mamandaryna basymdyq berilgeni de birden kózge túsedi. О́zderin naqty istiń partııa­sy dep tanystyrǵan birlestik qataryna qosylam deýshilerdi de qushaq jaıa qarsy alyp jatyr. Aldaǵy ýaqytta Adal partııasy «Aq jol» partııasynyń elektoratyna talasyp, ózara báseke kórigin qyzdyratyn syńaıly. Adal óz baǵdarlamasynda kásipkerlikke, aýyl sharýashylyǵyna, halyqtyń ál-aýqatyn kóterýge basa nazar aýdaryp otyr. Partııanyń aýyl sharýashylyǵy máselelerin kóterip qana qoımaı, Qazaqstan fermerler odaǵymen yntymaqtastyq ornatyp, óz qataryna odaq basshysyn qabyldaýy da aıtýly oqıǵa deýge bolady. Osylaısha Adal partııasy «Aýyl» partııasynyń elektoratyn da ózderine qaraı ıkemdeýge yqylasty. Partııa bul saılaýda qajetti daýys jınap, Parlament Májilisinen oryn alýdy kózdeıtini túsinikti. Aldaǵy ýaqytta da belsendilikti osy yńǵaıda jalǵastyra berse, ony qoldaýshylar qatary ósýi de múmkin.

Elimizdegi belsendi saıası par­tııa­lardyń biri, Parlament Májilisinde fraksııasy bar «Aq jolǵa» aldaǵy saılaý ońaı bolmaıtyn tárizdi. Onyń basty sebebi – ortaq elektorat úshin Adal partııasymen básekege túspekshi. Alash ıdeıa­symen kópshiliktiń kóńilindegi máseleni kóterip júrgen partııa úshin Májilis saılaýy oljaly bolady dep aıtý qıyn. Saılaýda qajetti daýys jınaǵanymen, óz­deri qalaǵandaı jyldaǵydan kóbi­rek oryn ala ma? Másele osynda. «Aq jol» partııasy belsendi bolyp, kóp­tiń kóńilindegi máselelerdi kóterip júrgenimen, onyń kóbi arzan upaı jı­naýǵa ulasyp ketpeı me? Bul suraqtyń týyndaý sebebi, eń aldymen jaqsy ıdeıa­lar aıtylyp, júzege asyrýǵa kelgende partııanyń pármensiz bolyp qalatyn­dyǵynda bolyp tur. Árıne, bul jerde qarjylandyrý máselesi de úlken ról oınaıtyny túsinikti. Partııa tóraǵasy Azat Perýashev baıandaǵan baǵdarlamada bıýrokratııa men sybaılas jemqorlyq, baılar men kedeıler arasyndaǵy alshaqtyq, ekonomıka men bıliktiń monopolııalanýy máseleleri jan-jaqty kóterilgen. Odan bólek Alash ıdeıasy sekildi ulttyq bastamalarynyń biri – Qazaq Respýblıkasy ataýyn qaı­tarý máselesi boldy. Osy sekildi ulttyq ıdeıaǵa qurylǵan usynystar arqy­ly saı­laý saıyn kópshiliktiń daý­syna ıe bolýdy kózdeıtin partııa bas­shy­sy­nyń usynystary eskirgen de sekildi. Tór­aǵanyń keıbir saıası máselelerge qatysty aıtqan pikirleri de qoǵamda keńinen synalǵany belgili. Osynyń barlyǵy saıyp kelgende, «Aq jol» partııasyna básekege qabiletti bolý úshin túbegeıli ózgeristiń ýaqyty kelgenin kórsetedi.

Elimizdegi saıası partııalardyń ishinde aýdıtorııasy anyq, elektoraty belgili «Aýyl» partııasynyń Májilisten oryn tımegenine biraz boldy. Qazaqstan halqynyń 40 paıyzy aýyldyq jerlerde turatynyna qaramastan, partııa birde-bir ret Májiliske ótý úshin qajetti daýys jınaı almaǵan. Partııa saılaýaldy baǵdarlamasynda da aýyl máselesin kóterip otyr. Alaıda bul usynystarmen aýyl halqyn ózine qarata almaıtyn sekildi. Jaqynda Adal partııasyna múshe bolǵan Qazaqstan fermerler odaǵynyń prezıdenti Jıgýlı Daırabaev «Aýyl» partııasymen memorandýmǵa qol qoıǵanymen partııaǵa kirýden bas tartqan. Iаǵnı fermerlerdiń múddesin kózdeıtin odaq óz jaqtastaryn Adal partııasyna daýys berýge shaqyratyny qazirdiń ózinde belgili bolyp otyr. Aldaǵy saılaýda «Aýyl» partııasy belgilengen mejeni baǵyndyra ala ma, joq pa aıtý qıyn. О́ıtkeni, aýyldaǵy 40 paıyz halyqtyń daýysy úshin doda qyzǵaly tur.

Aldaǵy saılaýǵa túsetin partııalar týraly sóz etkende Nur Otan-dy aı­nalyp óte almaımyz. Parlament Máji­­lisinde aıqyn basymdyqqa ıe par­tııa­nyń saılaýdaǵy nátıjesi qalaı bo­lar eken? Nur Otan – bıliktiń partııa­sy. Qarjylyq jáne adamı resýrsy ózge­­lermen salystyrǵanda áldeqaıda áleýet­ti. Saılaýda da barynsha kóp oryn alýǵa tyrysatyny túsinikti. Báseke­les­teri jetkilikti daýys jınap, Parla­ment­ke ótip jatsa, bas partııa depýtat­tary­nyń úlesi de azaıýy ábden múmkin. Dál qazir­gideı elektorattyń kóńil kúıi turaqsyz kezde naqty aıtý da qıyn.

Ár azamat ózi senip daýys bergen partııanyń baǵdarlamasyn, áreketin suraqqa alyp, bıik talap qoıa bilýi ma­ńyzdy. Bul – eldegi azamattyq qoǵamnyń damýyna, demokratııa qundylyqtarynyń ústem bolýyna kepil bolatyny sózsiz. Sol sebepti Parlament Májilisinde turǵyndardyń ál-aýqatyn jaqsartyp, eldiń ekonomıkalyq, áleýmettik damýy úshin naqty sheshim qabyldaýǵa qaýqarly partııa ókilderiniń bolýyn halyq bolyp tańdaý mańyzdy bolyp otyr. Saıası básekeniń bet alysy aldaǵy úgit-nasıhat kezeńinde naqtylana túspek.