Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev qazirgi Qazaqstannyń negizin qalaýshy mártebesine ıe boldy. Elbasynyń elimizdiń jańa tarıhyndaǵy úlken róli, kóshbasshylyǵy, aıryqsha qasıetteri, sarabdal saıasaty týraly, Otanyna jáne halqyna sińirgen ólsheýsiz eńbegi týraly kóp aıtýǵa bolady. Alaıda, osy tarıhı shejiredegi birneshe aıtýly kúnder – 1989 jyldyń 22 maýsymy, 1991 jyldyń 1 jeltoqsany jáne 2019 jyldyń 19 naýryzy árqashan erekshe atalady.
1989 jyldyń 22 maýsymynda Nursultan Nazarbaev Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń birinshi hatshysy bolyp saılandy. 1991 jyly 1 jeltoqsanda birinshi jalpyulttyq prezıdenttik saılaýda N.Á.Nazarbaevqa saılaýshylardyń 98,7%-y daýys berdi. Osylaısha, Qazaqstan halqy óziniń taǵdyrsheshti tańdaýyn jasap, nátıjesinde N.Á.Nazarbaev Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti bolyp saılandy.
Al 2019 jyly 19 naýryzda Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqyna Úndeý joldap, onda Prezıdenttik ókilettigin toqtatatyndyǵy týraly sheshimin jarııalady. О́z sózinde Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev: «Maǵan uly halqyma, týǵan jerime qyzmet etý baqyty buıyrdy. Barshańyzǵa – halqyma zor rızashylyǵymdy bildirip, basymdy ıemin. Osyndaı qoldaýdyń arqasynda sizderdiń senimderińizdi aqtaý úshin men bar kúsh-jigerimdi, densaýlyǵymdy, ýaqytymdy aıamaı adal qyzmet ettim», dedi. Tuńǵysh Prezıdenttiń bul qadamy – bizdiń halqymyzdyń danalyǵyna degen tolyq senimin bildiredi.
Elbasy Táýelsiz Qazaqstannyń jetistikteri týraly aıta otyryp, «Osynyń bárin sizdermen birge jasadyq, qurmetti qazaqstandyqtar!» dep erekshe atap ótti.
Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti óziniń halqy úshin turaqtylyqtyń senimdi kepili boldy, bul kúrdeli saıası, ekonomıkalyq jáne áleýmettik qaıta qurýlardy júzege asyrýǵa, álemdik qoǵamdastyqtyń Qazaqstandy tanýyna keńinen jol ashty. Sonymen birge halyqaralyq qoǵamdastyqta Qazaqstan men Nursultan Nazarbaevtyń arasynda myqty baılanys ornaǵan.
Búgingi tańda táýelsizdik kezeńinde dúnıe esigin ashqan qazaqstandyqtardyń jańa býyny ósip keledi. Qazir olarǵa ǵana emes, egde jastaǵy adamdar úshin de osy jyldarda bolǵan ózgeristerdiń, ıgilikterdiń masshtabyn baǵalaý keıde qıynǵa soǵady. 30 jyldaı ýaqyt buryn qazaqstandyqtar óz tarıhyndaǵy eń qıyn kezeńderdiń birin bastan keshti. Keńes Odaǵy ydyraǵannan keıin kóptegen kásiporyn toqtap, mıllıondaǵan adam jumyssyz qaldy jáne erteńgi kúnge degen senimsizdik ornady, azyq-túlikti kartochkalar arqyly aldy, al kórshi memleketterdiń irgesi ultaralyq qaqtyǵystar men azamattyq soǵystardyń kesirinen shaıqaldy. Otyz jyldan soń Qazaqstan qarqyndy ekonomıkasy bar memleketke, halyqaralyq qatynastardyń bedeldi qatysýshysyna aınalady. Tuńǵysh Prezıdent bastaǵan Qazaqstan alǵa qaraı órshil maqsattardy batyl qoıyp, kedergilerdi jeńe otyryp, birte-birte alǵa jyljydy. Ýaqyttyń qadirin jaqsy seziný saıasatker úshin mańyzdy qasıet, óıtkeni ol ýaqytynda sheshim qabyldaýǵa múmkindik beredi. Kezinde uly Seneka keıbir isterdiń ulylyǵy olardyń ólshemderine emes, óz ýaqytynda bolǵandyǵyna baılanysty ekenin aıtqan edi.
Bolashaqqa kóregendikpen qarap, keleshektiń úrdisterin boljaý qasıeti Nursultan Nazarbaevtyń Prezıdent retinde qoǵamdyq psıhologııany sezinip qana qoımaı, sonymen birge ony damý jolyna baǵyttaýyna, onyń jaǵymsyz jaqtaryn qadaǵalap qana qoımaı, sondaı-aq olarǵa belsendi túrde qarsy turýǵa múmkindik berdi. Ol árqashan progreske kedergi keltiretin nemese ony tejeıtin áleýmettik stereotıpter men ınersııany ózgertýge tyrysty. О́ıtkeni, adamdardyń kóńil kúıin durys seziný árqashan olar qoldaıtyn sharalardy qabyldaý degendi bildirmeıdi. Kóbinese jaǵymsyz sharalar qoldanýǵa týra keledi, keıde uzaq merzimdik strategııalyq jeńister úshin qandaı da bir sáttik, taktıkalyq jetistikterdi qurban etý kerek.
Elbasy Nursultan Nazarbaev óziniń bir suhbatynda aıtqandaı: «Naǵyz kóshbasshy bolýdyń qıyndyǵy – ol seniń bárin aldyn ala boljaı bilýiń. Sen jetekte júrgen emes, jetekteýshi adamsyń. Sondyqtan qaıda jetelep kele jatqanyńdy bilýiń kerek. ...Sheshim qabyldap, sol sheshim úshin jaýap beretin – Prezıdent».
Ýınston Cherchılldiń «Ulylyqtyń baǵasy – jaýapkershilik» degen naqyl sózi bar. Elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti erekshe talant ıesi, sonyń arqasynda ol búginde álemniń kórnekti kóshbasshylary qataryna endi, ol ómirindegi mańyzdy isine adal qyzmet etýdiń úlgisin kórsete otyryp, teńdessiz jaýapkershilik júgin moınyna artty. Osy arqyly ol óz halqynyń úlken rızashylyǵy men qurmetine ıe boldy. Buǵan Nursultan Nazarbaevtyń 2008-2009 jyldardaǵy daǵdarys kezeńiniń ózinde de 85%-dan tómen túspegen áleýmettik monıtorıngtegi reıtıngi dálel bola alady.
Prezıdenttiń Qazaqstan halqyna Joldaý jarııalaý tájirıbesi 1997 jyly engizildi, olar jyldyń mańyzdy saıası oqıǵasy boldy jáne Nursultan Nazarbaevtyń halyqqa jasaǵan árbir Joldaýynyń ózindik erekshe saıası úni, shabyttandyrýshy áseri jáne joǵary mobılızasııalyq áleýeti boldy. Al 2019 jylǵy 19 naýryzda mıllıondaǵan azamat Elbasynyń Úndeýinen qandaı da bir saıası tujyrymdama estýge daıyn boldy, onyń sózin mıllıondaǵan azamat asqan qyzyǵýshylyqpen tyńdady. Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti qyzmetinen ketý týraly sheshimi jalpy tańdanys, eseńgiretý týdyrdy, kóptegen adamdar kóz jastaryn jasyrmady.
Bul sheshim qansha kútpegen bolyp kóringenimen de, ol Tuńǵysh Prezıdenttiń qazirgi zaman rýhyna, tereń danalyǵy men sıpatynyń kúshine tolyq sáıkes keledi. Nursultan Nazarbaev óziniń Qazaqstan halqyna arnaǵan Úndeýinde álem bir orynda turmaıdy, jańa syn-qaterler men jańa múmkindikter paıda bolatyndyǵyn atap ótti: «Men jáne meniń zamandastarym elimiz úshin qoldan kelgenniń bárin jasadyq. Onyń nátıjeleri ózderińizge belgili. Álem ózgerip, jańa býyn keledi. Bul – tabıǵı prosess. Olar óz zamanynyń problemalaryn sheshetin bolady. Sondaı-aq, elimizdi odan ári órkendetý úshin bar kúsh-jigerin jumyldyrýǵa tıis».
Sonymen qatar Elbasy Nursultan Nazarbaev óz mindetine adal bola otyryp, Qazaqstannyń odan ári sátti damýy tańdalǵan baǵyttyń sabaqtastyǵyn qamtamasyz etý jaǵdaıynda ǵana múmkin bolatyndyǵyn basa aıtty: «Qazaqstandaǵy bılik sabaqtastyǵy konstıtýsııalyq turǵydan rettelgen. Prezıdenttiń ókilettigi merziminen buryn toqtatylǵan jaǵdaıda onyń ókilettigi qalǵan merzimi aıaqtalǵanǵa deıin Senat tóraǵasyna beriledi. Sodan keıin jańa prezıdent saılaýy bolady». Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev týraly aıta otyryp, N.Á. Nazarbaev: «Qasym-Jomart Kemeluly Qazaqstandy basqarýǵa naǵyz laıyqty azamat dep senemin», dedi.
Elbasy Nursultan Nazarbaev Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń kezekten tys saılaýynda kandıdatýrasyn qoldaı otyryp, qazaqstandyqtardyń nazaryn Q.Toqaevtyń kásibı daıarlyǵynyń joǵary deńgeıine jáne onyń adamgershilik qasıetterine aýdardy.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óziniń saılaýaldy baǵdarlamasynda elimizdiń tabysty bolýy men álemdegi bedeldi memleketke aınalýyna yqpal etken Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ustanǵan baǵyty saqtalatynyn, sabaqtastyq odan ári jalǵasatynyn atap ótti. Osy arqyly Prezıdent Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdentiniń orasan zor murasyn eseleı otyryp, onyń saıası erkin oryndaýǵa, Qazaqstandy odan ári órkendetýge, eldegi turaqtylyq pen ornyqty damýdy qamtamasyz etýge degen umtylysyn kóremiz.
Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy N.Á.Nazarbaev ıntellektýaldy ınnovasııany dástúrmen, bedelmen, ómirlik danalyqpen jáne salaýatty pragmatızmmen ushtastyratyn saıası kóshbasshy. Sondyqtan onyń saıası jáne ekonomıkalyq jobalary sátti júzege asty.
Nursultan Nazarbaev – eldi daǵdarystan shyǵarýdyń, onyń damýy úshin tıimdi jumys isteıtin júıeni qalyptastyryp, jańa memleket qurdy jáne basqarýdy kóshbasshylardyń jańa býynyna berýdiń ońtaıly jolyn tapqan halyqaralyq deńgeıdegi saıasatker.
Zarema ShÁÝKENOVA,
Prezıdent janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń dırektory