Táýelsizdik jyldarynda saǵynyshy baıyz taptyrmaı, atajurtyna qonys aýdarǵan syrttaǵy qandastarymyzdyń sany búginde mıllıonnan asty. Bul otandastarymyzdyń árqaısysynyń elge kelgeni – qazaq balasy úshin eleýli oqıǵa, úlken jańalyq. Ásirese, uly kóshtiń alǵashqy legimen jetken qandastarymyzdyń atamekeniniń topyraǵyna tabany tıgen kezi erekshe tarıhı oqıǵa sanalady.
– Shette júrgende atajurtty ańsaýmen ómir súrdik. Áke-shesheden boıǵa sińgen muńly áýen bizdi óner ortasyna ákeldi. Olar sııaqty biz de ánimizben atamekenge degen saǵynyshymdy bastyq. 1991 jyly 16 jeltoqsanda Qazaqstannyń Joǵarǵy Keńesi «Qazaqstan Respýblıkasynyń táýelsizdigi týraly» zań qabyldady. Júrekti tebirentken sát boldy, – deıdi elimiz táýelsizdigin jarııalaǵan soń kóp uzamaı atajurtyna otbasymen birge alyp-ushyp jetken Baqyt Qydyrhanuly Baqdáýlet.
Osy jyly Elbasy N.Nazarbaev «Alystaǵy aǵaıyndarǵa aq tilek» atty áıgili hatyn jarııalady. Hatta «Atamekenge kelemin deýshilerge jol ashyq, ata-baba arýaǵy aldaryńnan jarylqasyn» degen aq tilekter aıtylǵan. Osy hat sheteldegi búkil qazaqty rýhtandyrdy. Baıan-О́lgeıge, Qobda aımaǵyna kelgen júk kólikteri uly kóshtiń júgin tıep, ushaqtar toqtaýsyz ushyp jatty. Elimizdiń ár oblysynan Baıan-О́lgeıge kelip, shart jasap, bárimizdi elge qaraı áketip jatty.
– Júrek aýyrtqany – sol jaqta qalyp bara jatqan ata-baba beıitteri edi. Mońǵoldar salt-dástúrlerine saı bizdi sońymyzdan sút shashyp, shyǵaryp saldy. Áke-sheshemdi, áıelimdi, bir jarym jastaǵy Gúlnur, Nurbolat, Nurgúl atty úshem perzentterimdi, Meńdikól degen alty aılyq nárestemizdi alyp, biz de atamekenge qaraı jolǵa shyqtyq. Dál sol jyly О́lgeıde úı salyp bitirgen edim. Eshteńege de qaraǵan joqpyz. Anamyzdyń óz qolymen jasaǵan alty qanat aq kıiz úıin de býyp-túıip alyp keldik. Týǵan-týys, qalǵan aǵaıyn da osylaı birimizden soń birimiz kóshke ilese elge jettik. Bar baılyǵymyz – qos qartymyz, 4 balamyz, perzentterimizdiń besikteri, qolónerimiz, án-kúılerimiz, kıiz úıimiz edi. Bizder úshin 1991-1992 jyldar máńgi esimizde qaldy, – deıdi Baqyt baýyrymyz.
Sodan, Aqsý qalasyna qarasty Qurkól aýylyna kelip, qonystanady. Orta toltyryp, Mońǵolııadan kóptegen otbasy kóship keledi. Erler jaǵy kele sala qoı baǵýǵa shyǵady. Áıelder úıde otyryp oıý oıyp, syrmaq áshekeılep, is tigedi. Baqyttyń anasy Kúlılá sybyzǵyshylar áýletinde óskendikten, sybyzǵysymen kóne áýenderdi áýeletip, jergilikti halyqty tańǵaldyrady.
Jergilikti halyqtyń qalaǵa qaraı údere kóshe bastaǵan kezi. Baqyt Qydyrhanuly aýyldyń klýb meńgerýshisi, ári otyn jaǵýshysy, ári kúzetshisi, ári eden jýýshysy bolady. Áıeli Kúlán mektepte qolóner úıirmesin ashyp, balalardy osy ónerge úırete bastady.
– Biz kelgende jergilikti halyq, bala-shaǵa oryssha sóıleıdi eken. Mektep orys tildi. Olar bizdiń tirshilik yrǵaǵymyzǵa tańyrqaı qaraıdy. Shettegi qazaqpen birge burynǵy salt-dástúr, án-kúıimiz, qazaq tili qaıta oraldy. О́zim qurǵan «Atamekenniń» alǵashqy qadamy aýyl toıynan bastaldy. Birneshe eski dombyra, baıan, daýys ulǵaıtqysh aspaptar, mıkrofondar satyp aldyq. Toılarda án saldyq. Bir kúni aýyl ákimi Qarshyǵa aǵamyz: «Bizdiń aýylǵa Nursultan Nazarbaev kele jatyr. Apamyzdyń appaq kıiz úıin qurýymyz kerek», demesi bar ma. Sol 1993 jyly elimizde sharýa qojalyqtary endi qurylyp jatqan kez. Bizdiń oblysta alǵash ret Qurkól aýyly jekemenshik sharýa qojalyqtaryna bólingen edi. Kıiz úıdi qurdyq. Aınala qalyń kisi. Elbasy Nursultan Nazarbaev ata-babalarymyzdyń amanatyn arqalap jetken qasıetti kıiz úıdiń tabaldyryǵyn attady. Anamyzǵa amandasty, bárimizge arman bolǵan Nursultan aǵamyzdy kórip, Allaǵa shúkir destik, – deıdi Baqyt Qydyrhanuly ótken kúnderdi eske alyp.
Aıtpaqshy, buǵan deıin bul kıiz úıge 1980 jyly Mońǵolııa basshysy Iý.Sedenbal da kirip, dámnen aýyz tıipti. Baıan-О́lgeı jaǵynda Serikbaı degen Sosıalıstik Eńbek Eri, ataqty malshy bolǵan eken. Atqarýshy bılik adamdar «Serikbaımen kezdesýge Iý.Sedenbal keledi» dep Kúlılá anamyzdan alty qanat kıiz úıin surap alǵan eken...
– Bizdiń kıiz úıimizge eki memlekettiń basshysy, kóptegen jaqsy men jaısań bas suqqan, – deıdi Baqyt baýyrymyz anasynyń qolynan shyqqan appaq kıiz úıin qadir tutyp.
Baıan-О́lgeı aımaǵy, Altansógs sumyny Sagaantúnge degen jerde týyp-ósken Baqyt Qydyrhanuly elge oralǵan soń «Aqsýym», «Jasaı ber, elim Táýelsiz!», «Astanam», «Týǵan jerim» jáne taǵy basqa da 20-ǵa jýyq án jazady. Birneshe kúı shyǵardy. Halqymyzdyń umyt bola bastaǵan kóne án-kúılerin qaıta oraltý maqsatynda «Atameken» ansamblin qurdy. Ansambl aýyldyq, aýdandyq, oblystyq mádenı sharalarǵa belsene qatysady. Alǵashqy jyldary-aq oblystyq «Halyqtar dostyǵy festıvaline», «Aýyl» jylyna arnalǵan aımaqtyq baıqaýdyń bas júldesin ıelendi. 2008 jyly halyqaralyq «Túrkistandy ańsaý» etnomádenı baıqaýynda Pavlodar oblysy atynan qatysyp, 2-oryn aldy. Al 2009 jyly elordada ótken elimizdiń kórkemónerpazdar ujymdarynyń baıqaýynda «Atameken» ansambli «Halyqtyq otbasylyq ansambli» ataǵyn enshiledi.
Repertýarlarynda «Iаpýraı», «Altynaı», «Paı-paı, kerim», «Janaıym», «Kókem-aı», «Jeńeshe-aı», «Qorǵash-aı» sııaqty 50-ge jýyq án, «At keldi», «Saryala qaz», «Beıbitshilik qusy», «Sal tory» sekildi 10-nan asa kúı bar.
Qazir Baqyt Baqdáýlet pen Kúlán Hoılybaıdyń otbasy Úshterek aýylynda turady. Aýyldaǵy «Dostyq» mádenı oıyn-saýyq kesheninde «Atameken» halyqtyq otbasylyq ansamblin basqarady. Kúlán bastaýysh synyptarǵa sabaq beredi. 1981-1985 jyldary Mońǵolııa Memlekettik ýnıversıtetiniń mońǵol tili-jýrnalıstıka fakýltetinde oqyǵan Baqyt ta mektepte mýzyka páninen qosymsha dáris júrgizip, aýyl balalaryn ónerge baýlýda, ulttyq aspaptarda oınaýǵa úıretýde.
Bul aýyldyń deni Mońǵolııadan eń alǵashqy bolyp elge oralǵan aǵaıyn. Barlyǵy da elge oralǵandaryna, bul baqytty taǵdyrlaryna táýelsizdik sebepker bolǵanyna qýanady. Atamekenderinde Baqyt pen Kúlánniń Araı, Nuraıym, Dınara, Nurmuhammed, Arýoza, Nurálı, Nurtýǵan, Aqtilek, Bekasyl degen nemereleri ósip keledi.
Pavlodar oblysy,
Aqsý qalasy,
Úshterek aýyly