Mamandyqtar «maıdany»

Boljam 9 negizgi sala boıynsha qarastyrylǵan. Iаǵnı energetıka, taý-metallýrgııalyq kesheni, munaı jáne gaz, aýyl sharýashylyǵy, aqparattyq tehnologııalar, týrızm, transport jáne logıstıka, mashına jóndeý, qurylys salalaryn qamtıdy.

Energetıka salasynda jańa maman­dyq – 32 bolsa, ózgeretin mamandyq – 5, al joıylatyn mamandyq – 10. 2025 jyldan keıin call-ortalyq operatory, kassır, dıspetcher, menedjer sekildi mamandar qyzmeti qajetsiz bolyp qalsa, jasandy ıntellekt qurý jáne engizý ınjeneri, bıoenergetık, qalalyq moderator, avtonomdy energojúıelerdi jobalaýshy, energomenedjer, energetıka naryǵy boıynsha marketolog, óndiristik psıholog sııaqty mamandar suranysqa ıe bola bastaıdy eken.

Taý-metallýrgııa salasynda jańa mamandyq – 47, ózgeretin mamandyq – 20, sondaı-aq joıylatyn mamandyq sany 31 kórinedi. Kenshiler men metallýrgterdiń eńbegi júzdegen jyl boıy eń aýyr jáne qaýipti dep sanaldy. Kenshiler jer astynda jumys istep, ómirin únemi qaterge tigip otyrdy: metannyń jarylýy, taý jynystarynyń qulaýy, kenet sý basý júzdegen kenshiniń ómirin qıdy. Al keleshekte joǵary temperatýra, ylǵaldylyq, jazataıym oqıǵalar qaýpi jaǵdaıyndaǵy jumys isteý artta qalady.

Aýyr jáne qaýipti ýchaskelerde robottar men mashınalar jumys isteıdi, olardy operatorlar qaýipsiz keńsede basqarady. Jaqyn bolashaqta bul salada 3D basyp shyǵarý sheberi, analıtık-tehnolog, big-data arhıtektory, blokcheın jelileriniń admınıstratory, qaldyqtar men ekinshi resýrstardy paıdalaný jáne aýystyrý profıliniń konstrýktory sııaqty mamandyqtar paıda bolmaq. Al akkýmýlıatorshy, usta, býldozer mashınısi, býnkershi, konsentratorshy, kontroller tehnology sekildi mamandar keleshekte qajetsiz bolýy múmkin.

Sol sııaqty munaı-gaz boıynsha 37 jańa mamandyq paıda bolsa, 7 mamandyq ózgeriske ushyraýy, 13 mamandyq jo­ıylýy yqtımal. Bolashaqta munaı-gaz salasyndaǵy óndiristik prosester aıtarlyqtaı ózgeriske ushyraıdy. 10-15 jyldan keıin munaı óndirý úshin shalǵaı daladaǵy vahtalyq aýylda turýdyń qajeti bolmaıdy. Ken oryndary qańyrap bos qalady. Jumystyń kóp bóligin qalada basqarýǵa bolatyn mashınalar nemese olarǵa engizilgen basqarý baǵdarlamasy bar robottar oryndaıdy. Munaı-gaz qyzmetkeri kaska men kúrteshe kıgen adamǵa qara­ǵanda geımerlerge uqsaıdy. Munaı-gaz salasynyń ınjeneri eń aldy­men uńǵymalardyń, kásiporyndar­dyń, óndiris prosesteriniń sıfrly modelderin qurastyratyn IT-maman bolady. Ol kóptegen aqparatty óń­deıdi jáne basqarý ortalyǵynan óris­te ornalasqan obektige qaraǵanda kóbirek basqarady. Ken oryndaryn qurý jónindegi ınjener-dızaıner, IT-dıspetcher, Big-Data arhıtektor, drondardy basqarý jónindegi mamandar (geologııa, geodezııa, marksheıderııa) paıda bolyp, bul sala esepshi, marksheıder, óndirý operatory, synama alýshy, aýysym basshysy sııaqty mamandar kómeginen bas tartýy múmkin.

Al aýyl sharýashylyǵynda 18 jańa mamandyq paıda bolýy, 19 maman­dyq ózgerýi, 10 mamandyq joıylýy ábden múmkin. El ekonomıkasynyń basty draıverine aınalýy tıis salada kele­shekte agrogenetık, agronom-ekonomıst, sıntetıkalyq bıolo­gııa salasyndaǵy bıotehnolog, akva­júıelerdiń bıotehnolog-mıkrobıology, sıfrly agronom, ekojúıelerdi basqarý jónindegi tehnolog, ekotehnolog, jer resýrstaryn basqarý jónindegi AT-ınjener ispetti mamandar paıda bolady. Al avtomatty júıe jýyq arada jem berýshi, jumyrtqa qabyldaýshy, júk tıeýshi, jınaýshy-oraýshy, suryptaýshy sııaqty mamandar mindetin ózine almaq.

Aqparattyq tehnologııalar sala­synda jańa mamandyq – 40, ózge­retin mamandyq – 6, joıylatyn ma­man­­­dyq 9 kásip túri bolmaq. AT sala­­­­syn­daǵy tehnologııalyq jáne jumys pro­sesteri jedel ǵyly­mı-teh­­nı­kalyq progress aıasynda kúrde­lene túsedi. Olardy qury­lym­daý jáne uıymdastyrý mańyz­dy qyzmet sala­syna aınalady. Kele­shekte kvant­tyq kompıýtıng taldaýshysy, eko­júıe­niń AT sáýletshisi, blokcheın-tehnolog, kıber tergeýshi mamandary su­ran­ysqa ıe bolsa, veb-paraq jasaýshy, sıfr­ly aqparatty óńdeýshi, web-saıt­tar ákimshisi sekildi mamandardyń jumys­tary ótimdiligin joǵalta bastaıdy.

Týrızm boıynsha da jańa synaqtar kútip tur. Bul salada jańa mamandyq – 17, ózgeretin mamandyq – 8, joıylatyn mamandyq 17 kásip túrin quraýy múm­kin. Qazir týrızm Big Data tehnolo­gııa­­syn aýqymdy paıdalanýdyń, sala­­nyń landshaftyn túrlendiretin jáne jańa múmkindikter ashatyn jasan­dy ın­tel­lektini engizý salalaryn keńeı­tý­­diń áserinen belsendi damyp jatyr. Ke­le­­­shekte bul salada agrotýrızm m­ened­­jeri, ımmersıvti dızaıner, tý­rıs­­­tik destınasııalardyń brend-me­nedjeri, ınnovasııa menedjeri (qonaqúı bıznesi) sekildi mamandyqtar paıda bolady. Kerisinshe, bıletke tap­sy­rys qab­yldaýshy agent, qonaqúı taza­­lyq­­shysy, konserj, kúzetshiler­diń qa­jet­sizdigi jyl saıyn baıqalyp jatyr.

Transport jáne logıstıka boıynsha 20 jańa mamandyq paıda bolyp, 9 mamandyq ózgeriske ushyraýy jáne 16 mamandyq qajet bolmaı qalýy yqtımal degen boljam bar. Bolashaqta trafıkti, logıstıkalyq tizbekterdi jáne tipti kólik quraldaryn basqarý tolyǵymen sıfrlandyrylady. Soǵan oraı addıtıvti tehnıkalyq qyzmet kórsetý ınjeneri, balamaly jáne ekokólik tehnıgi, bıometrııalyq baqy­laý tehnology, ushqyshsyz trafık­ti ońtaılandyrýshy, ekologıst maman­dyqtary naryqqa enedi. Al bagaj suryptaýshy, kondýktor, býnkershi, baılanys operatory sekildi mamandar qyzmeti avtomattanyp jatyr.

Búginde suranysqa ıe mashına jóndeý qyzmetinde de 11 jańa maman­dyq túri paıda bolyp, 13 buryn­nan kele jatqan mamandyq trans­formasııalanýy, al 7 mamandyq sanattan syzylýy múmkin. Mashına jasaý kesheniniń tıimdiligi men báse­ke­ge qabilettiligi tórtinshi ónerká­sip­­tik revolıýsııanyń serpindi tehnolo­­gııa­laryn ıkemdi paıdalaný múm­kindikteriniń bolýymen sıpatta­lady. Bolashaqta bul salaǵa 3D-basy­ly­mynyń materıaltanýshysy, nanotehnologııa mamany, big data sarapshysy, kıberqaýipsizdik mamany, tur­mystyq robottardyń ınjener-kons­trýktory sııaqty mamandar qajet bola bastaıdy. Mundaı jańa sı­pat­ty mamandarǵa esepshiler men býhgal­terlerdiń kómekshileri, júr­gizý­shi (seh ishindegi jáne qoıma­daǵy), túgeldeý jónindegi qyzmetker, tańbalaýshy jáne qoımanyń esepke alýshysy sııaqty maman ıeleri oryn bosatady.

Qurylys salasynda 17 maman­dyqtyń jańa túri qoldanysqa ense, 8 mamandyq qajetke jaramaı qalýy, al 16 mamandyq túbegeıli joıylýy yqtımal. Biz HHI ǵasyrda qurylys jobasynda jáne jalpy qurylys ındýstrııasynda qalaı tez, sapaly, tıimdi jumys jasaý kerektigin bildik. Aınalańyzǵa qarap, qoraptan tys oılana bastaıtyn ýaqyt keldi. Biz neni meńzeımiz? О́nerkásiptiń ekologııalyq tazalyǵy. Salanyń turaqty damýy. Bul salada jaqyn arada generatıvti dızaındy qoldaný sheberligi bar jobalaýshy, Big Data taldaýshysy, ınnovasııalar jónindegi menedjer, renovasııa jónindegi maman, qaldyqtardy qaıta óńdeý jónindegi ınjener-tehnolog sekildi mamandar jumysqa aralasýy múmkin. Sonymen qatar tas qalaýshylar jáne uqsas qyzmettegi jumysshylar, betonshylar jáne soǵan uqsas jumysshylar, qurylys sýretshileri, eden tóseýshiler, oqshaý­laǵyshtar birtindep naryqtan yǵysyp qalady degen boljam bar.