Men úshin eń bastysy – árbir qazaqstandyq otbasynyń jetkilikti jaǵdaıda ómir súrýi, qarapaıym adamdardyń ózderiniń erteńgi kúnderine senimdi bolýy!
Nursultan NAZARBAEV.
Dúrmegi men dúrbeleńi azaımaı turǵan myna dúbirli dáýirdiń kún saıynǵy adamzat balasy úshin synaǵy qataıyp bara jatqandyǵyn ańdaı bilgenge myna bizge táýelsizdik te, sol táýelsizdiktiń jeńisteri men jemisteri de, jıyrma eki jylǵy ýaqyttyń árgi-bergi kezeńderiniń úderisindegi álem súıinip te, súısinip te otyrǵan tabystarymyzdyń bári, bári de bizge ońaıǵa túspegendigi jáne áli de ońaı bolmaıtyndyǵy bar.
Men úshin eń bastysy – árbir qazaqstandyq otbasynyń jetkilikti jaǵdaıda ómir súrýi, qarapaıym adamdardyń ózderiniń erteńgi kúnderine senimdi bolýy!
Nursultan NAZARBAEV.
Dúrmegi men dúrbeleńi azaımaı turǵan myna dúbirli dáýirdiń kún saıynǵy adamzat balasy úshin synaǵy qataıyp bara jatqandyǵyn ańdaı bilgenge myna bizge táýelsizdik te, sol táýelsizdiktiń jeńisteri men jemisteri de, jıyrma eki jylǵy ýaqyttyń árgi-bergi kezeńderiniń úderisindegi álem súıinip te, súısinip te otyrǵan tabystarymyzdyń bári, bári de bizge ońaıǵa túspegendigi jáne áli de ońaı bolmaıtyndyǵy bar.
Túsine bilsek, Elbasy Nursultan Nazarbaev qalyń eline bul jaıdy jany shyryldap aıtyp ta júr jáne sońǵy ýaqytta aıtýdan bir tanbaı da keledi. Buǵan myna el, biz kýámiz! Jáne de Elbasy Qazaqstannyń búgingi jahandyq damyǵan álemde básekege qabilettilik máselesin aıqyndaıtyn basty máseleniń biri ındýstrııalandyrý ekendigin atap kórsete otyryp, osy ózekti máseleniń el men táýelsizdiktiń jáne árbir qazaqstandyqtyń taǵdyry ekendigin árqaısymyzdyń oı sanamyzdyń túısigine qaıyra bir túsirgendeı boldy.
Endigi arada álemdik ekonomıkanyń qubylmaly bolyp turǵan jaǵdaıyna qaramastan, búgingi Qazaqstannyń jaǵdaıynda joǵary tehnologııalar qoldana otyryp, ınnovasııany senimdi túrde engizip, zamanaýı kásiporyndardy ashý arqyly syrtqy naryqtaǵy el ekonomıkasynyń ońtaıly ósimin qamtamasyz etý bizdiń basty baǵytymyz bolýy qajettiligin óz eliniń jaıyn da, jaǵdaıyn da oılaı biletin Elbasynyń aıtýy da, sony talap etýi de oryndy dep sanaımyz. О́ıtkeni, álemniń damyǵan degen elderiniń ózderindegi qazirgi daǵdarys bizden jańasha oılap, batyl qadamdar jasaýdy qajetsinedi.
Elimizdi ındýstrııalandyrý baǵdarlamasy taǵy da sol Elbasynyń tapsyrmasymen 2009 jyly qabyldanyp, sol kezeńnen beri aýqymdy jumystar atqaryldy. Qazaqstan ındýstrııasy qarqyndy damý jolyna tústi. Máselen, qazirgi esep boıynsha eki jarym jyl ishinde jalpy quny 12 mıllıard teńgeniń 443 jobasy iske qosylsa, bul elimizde údemeli ındýstrııalandyrýdyń irgetasyn qalaýǵa negiz saldy. Eldegi údemeli ındýstrııalandyrý bıznestiń damýyna da jańa serpin berip, sonyń nátıjeside «Doing business» halyqaralyq reıtınginde Qazaqstan 58-shi orynnan 47-shi orynǵa kóterildi. Qazaqstannyń bul oraıdaǵy jaǵdaıynyń jaqsarǵany osy utymdy jobalardyń ıgiligi ekendigin de aıtý kerek.
Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń el bolashaǵyn keńinen piship, áriden oılaýynyń arqasynda sol sońǵy eki jarym jyldyń ishinde óndiris kólemi elimiz boıynsha 300 mıllıard teńgeden 500 mıllıard teńgege deıin ósse, joǵary tehnologııalyq eksport 58 paıyzǵa ulǵaıdy. Taǵy da sol eki jarym jyl ishinde mashına jasaý – 16,4, farmasevtıka 9,6 paıyzǵa ulǵaıdy, al jeńil ónerkásip 11,5 paıyzǵa, ózge de metall emes mıneraldyq ónim óndirisi 7,6 paıyzǵa óskendigin aıtar bolsaq, bul – keshegi «biz mal baqqan elmiz» degen halyqtyń búgingi jasap otyrǵany, al, alda áli de uıqy-kúlki kórmeı atqaratyn qyrýar sharýa bar.
Elbasynyń óz eliniń jaıy men jaǵdaıyn tereń oılastyra bilýiniń nátıjesinde «Jumyspen qamtý-2020» baǵdarlamasyna qosymsha jańa «Aýyldyq eldi mekenderdi damytý» baǵyttary engizilgeni de belgili. Munda shalǵaıdaǵy kommýnaldyq, kólik jáne áleýmettik qurylymdardy, sonymen birge, emdeý ambýlatorııalyq jáne feldsherlik-akýsherlik pýnktterdi damytý kózdelip otyr. Elbasynyń ındýstrııalandyrý, óńirlerdiń teńgerimdi damýy, áleýmettik jańǵyrtý máseleleri boıynsha Úkimettiń aldyna qoıyp otyrǵan qazirgi basty mindetteri el taǵdyryn anyqtaıtyn da, bolashaǵymyzdy nyqtaıtyn da jaılar ekendigi basqa oı týdyrmaýy kerek.
«Indýstrııalandyrý kartasynyń mártebesin kóterý qajet. Osy rette mınıstrler men ákimder tarapynan ındýstrııalandyrý túsinigin ońaılatýǵa, qarapaıymdandyrýǵa jol berilmeýi tıis. Olardyń birqatary basty nárse esep berý dep biledi. Ádemilep esep berip, lentany qısa bolǵany. Sonan keıin ol istiń arty ne bolǵanyna mán bere bermeıdi», dep Elbasynyń bul aıtqandyǵy taǵy da sol eldiń jaıy men jaǵdaıyn oılaǵandyǵy dep qabyldanatyny anyq. Jasyratyn nesi bar, áne bir jyldary óńirler men olardyń ákimderi bir-birimen jarysqandaı bolyp, túrli kásiporyndardy alaýlatyp-jalyndatyp, urandatyp ashýmen boldy da, solardyń birazy mandytyp jumys istemeı jatyp, jabylyp, kúırep qaldy. Mundaı mysal meniń óz týǵan óńirim – Soltústik Qazaqstan oblysynyń Taıynsha aýdanyndaǵy «Bıohım» óndirisiniń kópke uzamaǵan, qazir bankrot dep jarııalanǵan qysqa ǵumyrynan da eles berse etti.
Bul oraıda Nursultan Nazarbaev «ındýstrııalandyrý kartasyna joǵary tehnologııaly ónim shyǵaratyn jáne naqty negizi bar basym mándegi jobalardyń ǵana engizilýi qajettiligin» eskertip, Memlekettik organdar, eń aldymen, ákimdikter jobalardyń júzege asyrylýyn bastapqy kezde ǵana qadaǵalap qoımaı, olardyń tolyq qýatyna jetýine deıin jumystar júrgizilýi qajettigin jáne de Úkimet problemaly jobalardy únemi qadaǵalap otyrýǵa mindetti ekendikterin atap kórsetýi bizdiń árqaısymyzǵa salmaǵy aýyr mindet júktelip otyrǵandyǵyn sezindirse kerek. О́ıtkeni, bul – el taǵdyry!
«Álemde qazirgideı kúrdeli daǵdarystar júrip jatqan kezde halyqaralyq kapıtaldyń ózine qolaıly tynysh óńirlerdi izdestiretindigi belgili», deı kelip, Elbasy elimizdegi qazirgi qolaıly jaǵdaıdy paıdalana otyryp, sol kapıtaldy, tek qarjy ǵana emes, sonymen qatar, aldyńǵy qatarly ınnovasııalyq tehnologııalary bar álemdik deńgeıdegi kompanııalardy da Qazaqstan ekonomıkasyna meılinshe tarta bilý qajettigin eskertti. Al Elbasynyń osy sóziniń ar jaǵynda jatqan Qazaqstandy mekendep otyrǵan barlyq ulttar men ulystar arasyndaǵy búgingi yntymaq pen birlikti saqtaý jáne de qoǵamda túrli silkinisterge jol bermeý jónindegi áýelgi oıy men ustanymyn uǵynsaq etti. О́ıtkeni, el birligi – el taǵdyry!
El taǵdyry úshin qashanǵy alań kóńilimen Elbasy bilim berý, kadrlardy, memlekettik qyzmetkerlerdi, ınjener men tehnologtardy daıarlaý men qaıta daıarlaý júıesin qaıta qarastyrý qajettigin, al bul júıe úshinshi ónerkásiptik revolıýsııa qajettigine baǵyttalýy tıis ekendigin bóle-jara atap kórsetip-aq keledi. О́ıtkeni, bul da el taǵdyry!
Nursultan Nazarbaevtyń barsha qazaqstandyqtardy el ıgiligi jolyndaǵy eńbekke shaqyrǵan «Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı jıyrma qadam» oı tujyrymy búgingi kúni mazasyz kúı keship otyrǵan álemniń jáne de daǵdarystyń jahandyq deńgeıde áli de eńserilmegen qazirgi jaǵdaıynda bizdiń elimiz ben halqymyz úshin taǵdyrlyq mańyzy bar. О́mir jáne de kún saıynǵy tirshilik adam balasynyń aldyna sát saıyn jańa máselelerdi kóldeneń tartyp turady. Bul jaı áleýmettik sala isiniń árkez kúrdelene túsýine ákelip soqtyratynyn da baıqatady. Sondyqtan da Elbasy kesimdi áleýmettik saıasat júrgizilýin talap etýmen birge, ózi de áleýmettik máselelerdi árkez óz baqylaýynda ustap otyrýy teginnen-tegin emes. О́ıtkeni, bul qajettilik elimizdiń barlyq azamattarynyń ómiri men kún saıynǵy olardyń kóńil kúılerine de áser etip otyratyndyǵyn esten shyǵarýǵa bolmaıdy.
Táýelsizdik jyldarynda Elbasy áleýmettik memlekettiń berik irgetasyn qalata bildi. Sonyń nátıjesinde, sońǵy derekter boıynsha, Qazaqstannyń Eýropa elderiniń áleýmettik damý sapasynyń ortasha deńgeıine naqty jaqyndaı túsýi jáne de qazaqstandyqtardyń ómir úlgi-qalyptarynyń turaqty joǵarylaýy da qýantady. Alaıda, qalyptasyp kele jatqan bizdiń jaqsy ómirimiz árdaıym jaqsy bolyp qala bere me, sol jaqsylyqtardyń turaqtylyǵyna kim kepildik bere alady? Qoǵam men áleýmettik salanyń ıgilikterin bizdiń qanshalyqty tıimdi paıdalanyp kele jatqandyǵymyzdyń mańyzdy másele bolyp tabylatyndyǵyna Elbasy barshamyzdyń nazarymyzdy aýdarady. Nege dep bir sát oılanar tus ta, mine, osy ara! О́ıtkeni, Elbasynyń: «Qazaqstanǵa ekonomıkalyq tabystar men qoǵamdyq ıgilikterdi qamtamasyz etý arasynda tıimdi tepe-teńdik tabýynyń ómirlik mańyzy bar. Men áleýmettik-ekonomıkalyq jańǵyrtýdyń sheshýshi mindetterin naq osydan kóremin», deýi bizdi búgingi kúnniń jaǵdaıyna neǵurlym baıypty qaraýǵa jeteleıdi. Elbasy áleýmettik máselelerdi «keıinge» qaldyrýǵa bolmaıdy deı otyryp, óz kezeginde, jahandyq turaqsyzdyq jaǵdaıynda sol jahandyq daýyldarǵa qarsy tura alý úshin qazirgi Qazaqstan qoǵamy qandaı bolýy kerek degen suraqtarǵa jaýap izdeıdi de, sol jaýaptardyń túıinin jıyrma tapsyrma aıasynda sheship te berip otyr:
«Men qazaqstandyqtar jaqsy biletindeı, ózimniń kásibı jolymdy «aq saýsaqtar» sekildi kabınette de, parkette de emes, jumysshy-metallýrg retinde bastadym. Al bul, atap aıtsam, naǵyz kásip bolyp tabylady! Qansha jyl ótse de, bul eńbek mektebin umytý múmkin emes», degen Elbasynyń shynaıy kóńil sózi de úlken oı salsa kerek-ti. Jasyratyny joq, bizdiń eldegi túrli mınıstrliktegi mamandarǵa kásibı tájirıbeniń jetispeı jatatyndyǵy baıqalyp turatyny bar. Olar keı jaǵdaıda jergilikti jerlerdegi istiń jaıyn da, jaǵdaıyn da tolyq bile bermeıdi. Mine, osy arada eldi mekenderge dıplomdy muǵalimder men dárigerlerdi jiberýmen birge, endigi arada jergilikti jerlerdegi ındýstrııalandyrý baǵdarlamalaryn sapaly oryndap shyǵý úshin tipti «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha shetelderden bilim alyp kelip jatqandardy da el-elge jiberip otyrǵannyń eshbir artyqshylyǵy bolmas edi. Kópshiligi qalada týyp, damyǵan eldiń bilimin alyp, jaqsy turmysyn kórip kelgen jas býynǵa endigi jerde qazaq topyraǵyna da baýyr basyp, oqyǵanyn da, toqyǵanyn da óz eli men halqynyń kádesine jaratýǵa múmkindik jasalǵany abzal. Bul, árıne, bilimdi ár jastyń óz sanasyna da baılanyp turǵan jaıt.
Búgingi jahandyq básekelestik jaǵdaıynda eńbektiń sheshýshi ulttyq másele esebinde aldyńǵy kezekke shyǵary bar. Sonymen birge, eńbek adamynyń bedelin kóterý qajettigin de Elbasy tegin aıtyp kele jatqan joq. Jasyratyn nesi bar, 90-shy jyldardaǵy «jabaıy kapıtalızmniń» ótpeli kezeńinde eńbek adamdaryn eńbekten jerindirip alǵan jaǵdaılarǵa da jol berilgeni ras. Sol tusta paıda bolǵan pysyqaılar óz jumystaryn istetip alyp, keıinnen eńbekaqylaryn tóleýge kezek kelgen kezinde túrli jaılardy syltaýratyp, tipti, olardy qorqytyp-úrkitip, kók tıyn da tólemeı, obal-saýaptan da qoryqpastan, qýyp tastap otyrdy. Sol pysyqaılar munysyn maqtana aıtýdan da uıalmady, al bul adam haqysyn jeý bolatyn. Mine, osyndaı jaǵdaılar Elbasy aıtyp otyrǵan «az jumys istep, kóp tabý», «aýadan aqsha jasaý» jáne taǵy basqa da áleýmettik toǵysharlyqty týyndatty. Eńbek etýden kóńili qalǵan jáne de sodan týyndaǵan masyldyqty joıý áleýmettik jańǵyrtýdyń birtutas modelin jasaýmen sheshiletindigin de Elbasy zerdelep bergen edi. Bul da Elbasynyń óz eliniń jaıy men jaǵdaıyn aqyl-parasatpen paıymdaı bilgendigi der edik.
Úkimettiń bıylǵy 11 qazanda bolyp ótken keńeıtilgen májilisinde Nursultan Nazarbaev qazaqstandyqtardy baspanamen qamtamasyz etý sııaqty mańyzdy áleýmettik máseleni qozǵady. «Qoljetimdi baspana-2020» baǵdarlamasyn júzege asyrý kóp renish týdyryp otyrǵanyna toqtaldy. Tólem qabiletiniń tómendigine baılanysty oǵan kóptegen otbasylar qatysa almaı keledi. Qazaqstan Prezıdenti osy arada «Turǵynúıqurylysjınaqbankiniń» basshylary men olardyń týystarynyń baǵdarlama aıasynda jeńildik qarastyrylǵan baǵamen páter alýǵa jol bergendikterin ashyna aıtyp, bul salada oryn alǵan osy olqylyqtardy joıyp, kinálilerdi jazaǵa tartýdy tapsyrdy. «Qaıtarsyn da, muqtajdarǵa bersin», dedi Prezıdent. Mine, bul da Elbasynyń óz halqynyń jaǵdaıyn qashan bolsyn oılaı biler úlken júrekti perzenti ekendigin aıǵaqtap turǵandyǵyn aıtqan lázim.
Eldiń jaıy men jaǵdaıyn qashan bolsyn tereńinen oılap, piship kele jatqan Elbasy «Qazaqstan-2050» Strategııasy da qazaqstandyqtardyń eki-úsh býyny úshin oılastyrylǵanyn jáne de bizdiń álemniń eń damyǵan otyz eliniń qataryna kirýimiz de ońaı bolmaıtynyn jáne muny ár qazaqstandyqtyń túsinýi kerektigin de ańdatyp otyr. Biz Máńgilik El bolýdy murat tutqan elmiz! Sondyqtan sol eldiń jaıyn da, jaǵdaıyn da Elbasydaı oılaǵanymyz abzal!
Jabal ERǴALIEV,
Parlament Senatynyń depýtaty,
jazýshy, Qazaqstannyń eńbek
sińirgen qaıratkeri.
ASTANA.