Saqshy Saǵynǵalı Súleımenov 20 jylda 260 keli esirtki tárkiledi
Keńes ókimeti kezinde bolǵan Aýǵan soǵysynyń san qyrly qupııasyn kópshilik bile bermeıdi. Qanshama qyrshyn jas osy qandy qyrǵynda opat bolyp, qanshama ata-ana qaıǵy jamyldy?..
Saqshy Saǵynǵalı Súleımenov 20 jylda 260 keli esirtki tárkiledi
Keńes ókimeti kezinde bolǵan Aýǵan soǵysynyń san qyrly qupııasyn kópshilik bile bermeıdi. Qanshama qyrshyn jas osy qandy qyrǵynda opat bolyp, qanshama ata-ana qaıǵy jamyldy?..
Kókirekke muń, sanaǵa aýyr oı salatyn osy soǵysty eske alý bizdiń keıipkerimiz – aýǵan soǵysynyń ardageri Saǵynǵalıǵa da ońaıǵa túspeıdi.
Bul azamatpen tanysýymyzdyń ózi qyzyq boldy. Kópten tanys, syrlas bolyp ketken, biraz jyl Aýǵan soǵysy ardagerleri qoǵamynyń tóraǵasy bolǵan Berkinǵalı Ǵabdelovke aýǵan soǵysyna qatysqan jerlesterimiz týraly jazǵymyz keletinin aıtqan edik. Araǵa kóp ýaqyt salmaı «Oral qalasynda Sáken Súleımenov degen ardager bar, sol kisimen sóılesińiz» dep, onyń qalta telefonynyń nómirin berdi. Onymen telefon arqyly tildesip, jumys aıaǵynda kezdesýge ýádelestik. Kelisken ýaqytta bólmege uzyn boıly, alyp deneli qara tory jigit aǵasy kirip keldi.
– Siz Sáken bolarsyz, qosh keldińiz, – dep oryndyq usyndyq. – Joq, men Sáken emespin, Sangalıı Ivanovıch Sýleımanov degen bolamyn, – dep oryssha saırap ózin tanystyryp, aldymyzǵa qyzyl muqabaly qyzmettik kýáligin qoıdy. Biz birese kýálikke, birese ıesine kezek-kezek qarap, ań-tań boldyq. – Meni kóbi Sáken deıdi, shyn atym Saǵynǵalı, ákem aty Neǵmet bolǵan, – degende baryp biz sabamyzǵa tústik. Sóıtsek, Saǵynǵalı Reseıdiń Orynbor oblysy, Pervomaı aýdanynyń Shaposhnıkovo aýylynda qarapaıym jumysshylar otbasynda dúnıege kelgen eken. Aýyldastary Neǵmettiń atyn aıtýǵa qıynsynyp Ivan deıtin kórinedi. Sodan tólqujatynda aty, tegi orys tilinde Sangalıı Ivanovıch Sýleımanov dep jazylyp ketken. Keıin ony túzetýdiń reti shyqpaǵan. Saǵynǵalımen tanystyǵymyz osylaı bastaldy.
Jastaıynan orys balalarymen oınap ósken qazaq ulannyń ata-anasy ana tilin umytpaýǵa, sharýa kúıtteýge, úlkenderdi syılaýǵa, ınabatty bolýǵa tárbıelepti. Reseıde qazaq mektebi joq bolǵandyqtan, amalsyzdan orys mektebinde oqydy. Onyń Qazaqstanǵa baryp bilim alýyna ákesi qarsy bolmaǵan. Segizinshi synypty bitirgesin Oral qalasyndaǵy №32 ýchılıshege oqýǵa túsedi. Osyndaǵy kásiporynda slesar bolyp jumys istep júrip, ásker qataryna shaqyrylady. Azamattyq boryshyn Karelııadaǵy shekara qyzmetinde abyroımen ótep elge oralǵan soń Kýıbyshev mashına jasaý tehnıkýmyn bitiredi de óz qalaýymen qaıtadan áskerde qyzmet jasaýdy uıǵarady. Aǵa praporshık laýazymynda 15 jyldaı birneshe áskerı bólimderde qyzmet atqarady. Saratov qalasyndaǵy zań ınstıtýtynda syrttaı oqyp, zańger mamandyǵyn alǵan.
– Siz bir sózińizde Saratov oblysynyń Engels qalasyndaǵy áskerı bólimde qyzmet istedim dedińiz. Sonda Aýǵan jerine qalaı tabanyńyz tıdi?
– Armanym ata-babamyzdyń týǵan jerine oralý edi. Biraq onyń reti kelmedi. 1982 jyly meni oılamaǵan jerden arnaýly maqsattaǵy ásker quramynda (spesnaz) Aýǵanstanǵa jiberdi. Munda vzvod komandıri, rota starshınasy, rota komandıri bolyp, biz úshin túsiniksiz soǵystyń biraz taýqymetin kórdik qoı. Sol bir jyldardy esime túsirgim de kelmeıdi, – dep únsiz, oılanyp qaldy...
Saǵynǵalıdyń aýǵan soǵysynda eki ret aýyr jaralanyp o dúnıelik bola jazdaǵanyn bildik.
Saǵynǵalıdyń bul soǵysta kórsetken erligi de eskerýsiz qalmaǵan. Onyń óńirindegi Qyzyl Juldyz ordeni, «Erligi úshin», «Áskerı qyzmettegi jetistigi úshin», I,II,III dárejeli «Úzdik qyzmeti úshin» medaldary – sonyń aıǵaǵy.
1988 jyly ol KSRO Joǵarǵy Keńesiniń Qurmet gramotasymen marapattalǵan. Saǵynǵalı ony Kremlde Mıhaıl Gorbachevtiń óz qolynan alypty.
S. Súleımenovke Qazaqstanǵa 1992 jyly elimiz egemendik alǵannan keıin ǵana oralýdyń sáti tústi. Bul jańadan qurylǵan memleket talaptaryna sáıkes keden qyzmeti jańadan ashylyp jatqan kez edi. Dál osy shaqta ol Batys Qazaqstan oblysy boıynsha keden basqarmasyna qyzmetke ornalasty. Mine, sodan beri osy salada eseli eńbek etýde. Qazir kánigi kedenshi «Áýejaı – Oral» keden beketinde bas maman bolyp óz mindetin minsiz atqaryp júr.
– Bir elden bir qıyrǵa esirtki tasymaldap dánikkender sytylyp ketý úshin nebir qıturqy áreketterge barady. Birqatar jaǵdaılarda poıyzda, áýe, sý kólikterinde basqa da qoǵamdyq oryndarda tabylyp tárkilengen esirtkilik zattardyń ıelerin anyqtaý qıynǵa túsedi. Mundaı kezde ony zańsyz aınalymnan shyǵaryp tastaýǵa týra keledi. Solaı istep te júrmiz, – deıdi keden qyzmetiniń kásibı tarlany Saǵynǵalı Neǵmetuly.
Jańadan táı-táı basqan egemen elimizdiń keden qyzmetine qabyldanǵan kúnnen beri zańsyz esirtki tasymaldaýshylardyń joldaryn kesýdi maqsat tutqan biliktiligi men kásibı deńgeıi joǵary sala saqshysy jıyrma jyl ishinde 260 keli 47 gramm esirtki zattaryn tárkilegen eken. Esirtkiniń geroın, marıhýana jáne gashısh sekildi kúshti túrleriniń bir mıllıgramynyń ózi qoǵamǵa ájeptáýir kesel keltiretinin, sanalardy ýlaıtynyn eskersek tek bir ǵana S.Súleımenov tárkilegen esirtki zattary mólsheri qoǵamdy osyndaı indetten arashalap qalýǵa úlken septigin tıgizgenin kóremiz.
Aýǵan soǵysynyń ardageri, keden qyzmetiniń maıtalmany Saǵynǵalı Súleımenov – búginde áriptesteri arasynda da, otbasynda da úlken bedelge ıe. Qyzmet babynda óz mindetin abyroımen atqaryp, keden beketinen zańsyz ótkizilgen taýarlardy anyqtaý jáne esirtki saýdasynyń jolyn kesýde qyraǵylyq tanytyp júr. Saǵynǵalı kásibı maman ıesi ǵana emes, sonymen birge parasat-paıymy zor, adamgershilik bitim-bolmysy joǵary, adamdarǵa qaıyrymdylyq jasaýǵa ázir turatyn júreginiń jylýy mol azamat.
Ol zaıyby Yrystynyń sińlisi kenetten ómirden ozǵan kezde onyń artynda qalǵan shıetteı bes balasyn ózderiniń qamqorlyǵyna alyp ósirdi. Olardyń aldy búginde joǵary bilim alyp, ómirden óz oryndaryn tapty.
S.Súleımenov búgingi kúni de keden organdarynyń qyraǵy kúzetinde kóz ilmeı keledi.
Elaman ÁIPIShEV,
jýrnalıst,
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan».
Batys Qazaqstan oblysy.